# Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος και η Ελλάδα

> Ο απολογισμός του πολέμου, και η Ελλάδα από το 1940 ως τον Εμφύλιο.

Ιστορία, Α΄ ΕΠΑΛ. https://www.akademio.gr/el/epal-a/history/ww2-greece

## Τι θα μάθεις

- Να περιγράφεις τον απολογισμό του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου σε ανθρώπους, οικονομία και πολιτισμό.
- Να βάζεις σε σειρά τους σταθμούς της Ελλάδας στον πόλεμο: ελληνοϊταλικός πόλεμος, γερμανική εισβολή, Κατοχή, Απελευθέρωση.
- Να εξηγείς πώς οργανώθηκε η Εθνική Αντίσταση και γιατί οι οργανώσεις της συγκρούστηκαν μεταξύ τους.
- Να κρίνεις τα αίτια και τις συνέπειες του εμφύλιου πολέμου (1946–49), εσωτερικά και διεθνή.

## Ένας πόλεμος που άρχισε και τελείωσε με πανηγύρια

Το πρωί της **28ης Οκτωβρίου 1940** οι Έλληνες βγήκαν στους δρόμους να
πανηγυρίσουν την απόρριψη του ιταλικού τελεσίγραφου. Πανηγύρισαν ξανά τον
**Οκτώβριο του 1944**, όταν ελευθερώθηκε η Αθήνα. Ανάμεσα, τέσσερα χρόνια πολέμου,
πείνας και κατοχής. Και μετά τα δεύτερα πανηγύρια δεν ήρθε ειρήνη: ήρθε ο
**εμφύλιος**. «Πίκρα, πολύ πίκρα γέμισε τη χώρα». Η ενότητα ακολουθεί αυτή τη
δεκαετία.

## Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος (1939–45)

Ξεκίνησε από την **Ευρώπη** (το Ντάντσιχ της Πολωνίας) και έγινε παγκόσμια
σύγκρουση. Κράτησε περίπου όσο ο Α΄, αλλά **όλα τα μεγέθη ήταν μεγαλύτερα**:
άνθρωποι, χώρος, τεχνολογία, υλικό πολέμου, καταστροφές. Μια διαφορά φαίνεται από
το σήμερα: ο Α΄ οδήγησε γρήγορα σε έναν μεγαλύτερο, ο Β΄ **δεν έφερε ως τώρα
όμοιό του**. Ως προς αυτό, λέει το βιβλίο, η ανθρωπότητα έγινε σοφότερη.

### Ένας απολογισμός

| Τομέας         | Τι άφησε ο πόλεμος                                                                                                                                                         |
| -------------- | -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| **Άνθρωποι**   | ανυπολόγιστες απώλειες· κάποιες χώρες έχασαν ως και το **20%** του πληθυσμού· πολλοί **άμαχοι**, γιατί κάθε όριο του «δικαίου του πολέμου» χάθηκε                          |
| **Γενοκτονία** | η σχεδιασμένη, συστηματική εξόντωση ολόκληρων πληθυσμών (**Εβραίων, Τσιγγάνων**) σε **στρατόπεδα συγκέντρωσης**, στο όνομα της «φυλετικής καθαρότητας»                     |
| **Ξεριζωμός**  | δεκάδες εκατομμύρια έφυγαν από τα σπίτια τους                                                                                                                              |
| **Πυρηνικά**   | η χρήση της πυρηνικής ενέργειας άνοιξε πληγή που δεν έχει κλείσει                                                                                                          |
| **Οικονομία**  | **μαζικός πόλεμος**: βιομηχανία, επιστήμη, διοίκηση στην υπηρεσία του· οι **γυναίκες** βγήκαν μαζικά στην παραγωγή· πόλεις, εργοστάσια, δρόμοι, δίκτυα και δάση σε ερείπια |
| **Πολιτισμός** | μνημεία συλήθηκαν ή καταστράφηκαν· πάνω απ' όλα, μια **ηθική φθορά** που δεν μετριέται                                                                                     |

## Η Ελλάδα στον πόλεμο

### α. Ο ελληνοϊταλικός πόλεμος (1940–41)

Το πρωί της **28ης Οκτωβρίου 1940** η Ιταλία ζήτησε να καταλάβει τμήματα της
χώρας, δηλαδή να καταλύσει την ανεξαρτησία της. Ο πρωθυπουργός **Ιωάννης
Μεταξάς** απάντησε **«Λοιπόν, έχουμε πόλεμο»**. Το **ΟΧΙ** έφερε τους Ιταλούς στα
ελληνοαλβανικά σύνορα. Οι Έλληνες δεν ήταν απροετοίμαστοι: η επιθετικότητα της
Ιταλίας τούς είχε προειδοποιήσει. Η **γενική επιστράτευση** έγινε γρήγορα και
όσοι πήγαιναν στο μέτωπο πήγαιναν «με το χαμόγελο στα χείλη».

Ως το **τέλος Νοεμβρίου** οι Ιταλοί είχαν απωθηθεί από το ελληνικό έδαφος και ο
πόλεμος πέρασε στην **Αλβανία**. Ακολούθησε σκληρός χειμώνας, με πολλά
**κρυοπαγήματα**. Η μεγάλη **εαρινή επίθεση** των Ιταλών τον **Μάρτιο του 1941**
απέτυχε κι αυτή. Ο μύθος ότι ο Άξονας ήταν **ανίκητος** ξέφτισε στα βουνά της
Αλβανίας, και η Ευρώπη αναθάρρησε. Υπήρχαν όμως όρια.

### β. Η γερμανική εισβολή (Απρίλιος – Μάιος 1941)

Τον **Απρίλιο του 1941** οι Γερμανοί μπήκαν ταυτόχρονα στην Ελλάδα και στη
Σερβία. Παρά τις σκληρές μάχες, έσπασαν την ελληνική άμυνα και ο στρατός
**συνθηκολόγησε**. Το αγγλικό εκστρατευτικό σώμα, η κυβέρνηση και ο βασιλιάς
πέρασαν στην **Κρήτη**. Στις **27 Απριλίου 1941** οι Γερμανοί μπήκαν στην Αθήνα και
η σβάστικα υψώθηκε στην Ακρόπολη.

Στην Κρήτη οι Γερμανοί κατέλαβαν από αέρος το αεροδρόμιο του **Μάλεμε**. Η **Μάχη
της Κρήτης** χάθηκε, αλλά με **μεγάλες απώλειες** για τους Γερμανούς, που
αναγνώρισαν το «παράτολμο θάρρος» των Ελλήνων. Τα **αντίποινα** στους αμάχους ήταν
ανελέητα. Η κυβέρνηση και ο βασιλιάς έφυγαν στην **Αίγυπτο**.

### γ. Κατοχή και Αντίσταση (1941–44)

Η Ελλάδα ζούσε **τριπλή κατοχή**: Γερμανοί, Ιταλοί και Βούλγαροι. Οι κατακτητές
λήστεψαν τον πλούτο της χώρας και η **πείνα** σκότωσε δεκάδες χιλιάδες. Αυτό όμως
δεν λύγισε τον λαό, και άρχισε η **αντίσταση**: πρώτα άτομα και μικρές ομάδες,
μετά οργανώσεις πολλών.

| Οργάνωση                                          | Τι ήταν                                       |
| ------------------------------------------------- | --------------------------------------------- |
| **ΕΑΜ** (Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο)            | η μεγαλύτερη, από τις μαζικότερες της Ευρώπης |
| **ΕΔΕΣ** (Εθνικός Δημοκρατικός Ελληνικός Στρατός) | ένοπλη, με αντάρτικο                          |
| **ΕΚΚΑ** (Εθνική και Κοινωνική Απελευθέρωση)      | ένοπλη, με αντάρτικο                          |

Ιδρύθηκαν το **1941–42**, ήταν **ένοπλες** και έκαναν **αντάρτικο**. Υπήρχαν και
άλλες, μη ένοπλες οργανώσεις. Ο αντιστασιακός κόσμος πολεμούσε τον κατακτητή αλλά
ονειρευόταν και μια **καλύτερη κοινωνία** μετά.

Οι κατακτητές απαντούσαν με **αντίποινα**: έκαιγαν χωριά και εκτελούσαν
κατοίκους. Το **Δίστομο**, τα **Ανώγεια**, τα **Καλάβρυτα** είναι τόποι μαρτυρίου.
Η **Θεσσαλονίκη** έχασε την **εβραϊκή** της κοινότητα: ελάχιστοι γύρισαν από το
**Άουσβιτς**. Μετά τη συνθηκολόγηση των Ιταλών (**1943**) η γερμανική στάση έγινε
ακόμα πιο ανελέητη.

Με τον καιρό οι οργανώσεις απέκτησαν και **πολιτικό** χαρακτήρα, και οι
συγκρούσεις τους έγιναν αναπόφευκτες. Οι Γερμανοί τις υπέθαλπαν, στρέφοντας τους
μεν κατά των δε. Υπήρξε όμως και **συνεργασία**: η ανατίναξη της γέφυρας του
**Γοργοποτάμου (1942)** ήταν η κορυφαία κοινή ενέργεια.

Το **1944** η χώρα είχε **τρεις κυβερνήσεις**: την **κατοχική**, την **εξόριστη**
στη Μέση Ανατολή και την **«κυβέρνηση του βουνού»**. Οι πολιτικές δυνάμεις βρήκαν
βάση συνεργασίας. Στις **12 Οκτωβρίου 1944** οι Γερμανοί έφυγαν από την Αθήνα. Στις
**18 Οκτωβρίου** ανέλαβε η κυβέρνηση **Εθνικής Ενότητας** του **Γεωργίου
Παπανδρέου**, που ύψωσε τη σημαία στην Ακρόπολη.

Πίσω τους οι Γερμανοί άφησαν παντού καταστροφή. Από το 1940 ως το 1944 πάνω από
**520.000** Έλληνες έχασαν τη ζωή τους, το **7%** του πληθυσμού, από τα υψηλότερα
ποσοστά στην Ευρώπη: θύματα των θαλάμων αερίων, της πείνας, των εκτελέσεων.
Χάθηκαν δάση, πλοία, δρόμοι. Και ήρθε ο **μαρασμός των ψυχών**.

### δ. Ο εμφύλιος πόλεμος (1946–49)

Η Αντίσταση έκρυβε μέσα της τον σπόρο του εμφυλίου, γιατί **δεν είχαν όλοι τα
ίδια οράματα** για την Ελλάδα. Ο εμφύλιος ήταν **παιδί** της ταραγμένης δεκαετίας
1930–40 και **αποτέλεσμα** της νέας κατάστασης μετά την ήττα του Άξονα.

- **Η αφετηρία**: τα **Δεκεμβριανά (1944)** και η **Συμφωνία της Βάρκιζας
  (12 Φεβρουαρίου 1945)**. Η Βάρκιζα προέβλεπε αφοπλισμό των ανταρτών, εθνικό
  στρατό, απομάκρυνση των **δοσίλογων** από το κράτος, αποκατάσταση της
  δημοκρατίας, δημοψήφισμα για τον βασιλιά και εκλογές. Έβαζε τις βάσεις για
  ειρηνική πολιτική ζωή. **Αυτό όμως δεν έγινε.**
- **Η διεθνής πλευρά**: ο **Στάλιν** και ο **Τσώρτσιλ** είχαν μοιράσει από το
  **1944** τα Βαλκάνια σε ζώνες επιρροής· η Ελλάδα ανήκε στους **Βρετανούς**, άρα
  βρετανικές δυνάμεις αναμείχθηκαν αναπόφευκτα.
- **Ο πόλεμος**: από το **1946** κυβερνητικός στρατός και αντάρτες πολεμούσαν· οι
  αντάρτες σχημάτισαν την **«Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση» (1947)**. Από το
  **1948** επενέβησαν οι **Αμερικανοί**, όταν οι Βρετανοί δήλωσαν ότι δεν μπορούν
  να βοηθήσουν, για να εμποδίσουν τη σοβιετική επέκταση. Δεν ήξεραν ότι η
  Σοβιετική Ένωση **δεν** παρότρυνε τους Έλληνες κομμουνιστές σε εμφύλιο· εκείνοι
  περίμεναν βοήθεια από τη Μόσχα, αλλά δεν ήρθε.
- **Το τέλος**: καίριο πλήγμα ήταν το κλείσιμο των συνόρων της **Γιουγκοσλαβίας**
  (Ιούλιος 1949). Μετά τις σκληρές μάχες στο **Γράμμο** και στο **Βίτσι**, οι
  αντάρτες ηττήθηκαν και πέρασαν στην Αλβανία.

Το κόστος: πάνω από **50.000** νεκροί, **80.000** πρόσφυγες στις ανατολικές χώρες
(ανάμεσά τους πάνω από **25.000 παιδιά**), πάνω από **700.000** ξεσπιτωμένοι
κάτοικοι ορεινών χωριών («**ανταρτόπληκτοι**»), δεκάδες χιλιάδες τραυματίες. Ενώ
οι άλλες χώρες ξαναχτίζονταν από το 1945, η Ελλάδα ήταν ερειπωμένη και δεν
μπόρεσε ούτε να διεκδικήσει ό,τι της αναλογούσε για τις θυσίες της. Το
χειρότερο ήταν ένας **νέος διχασμός**: τείχη ανάμεσα στους Έλληνες, που τρεις
δεκαετίες δεν έφτασαν για να γκρεμιστούν.

> **Κλειδί**
>
> **Ιστορικοί όροι, σε μία πρόταση ο καθένας**
>
> - **Μαζικός πόλεμος:** ο πόλεμος που βάζει στην υπηρεσία του ολόκληρη την
>   παραγωγή, την επιστήμη και τη διοίκηση μιας χώρας.
> - **Τριπλή κατοχή:** η κατοχή της Ελλάδας από Γερμανούς, Ιταλούς και Βουλγάρους
>   (1941–44).
> - **Εθνική Αντίσταση:** ο ένοπλος και άοπλος αγώνας των Ελλήνων κατά των
>   κατακτητών, με κύριες οργανώσεις το ΕΑΜ, τον ΕΔΕΣ και την ΕΚΚΑ.
> - **Δοσίλογοι:** όσοι συνεργάστηκαν με τις αρχές κατοχής, που η Βάρκιζα όριζε να
>   φύγουν από το κράτος.
> - **Συμφωνία της Βάρκιζας:** η συμφωνία της 12ης Φεβρουαρίου 1945 για αφοπλισμό,
>   εθνικό στρατό, δημοψήφισμα και εκλογές, που δεν εφαρμόστηκε.
> - **Ανταρτόπληκτοι:** οι κάτοικοι ορεινών χωριών που μεταφέρθηκαν στα πεδινά στη
>   διάρκεια του εμφυλίου.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Από το ΟΧΙ στο Γράμμο*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τρεις κυβερνήσεις, 1944*

### Παράδειγμα 1: Να παρουσιάσετε τη δράση της Εθνικής Αντίστασης στην Κατοχή και να εξηγήσετε γιατί οι αντιστασιακές οργανώσεις συγκρούστηκαν μεταξύ τους.

1. **Το σχέδιο.** Δύο μέρη: πρώτα πώς γεννήθηκε και τι έκανε η Αντίσταση, μετά γιατί
   χωρίστηκε. Μην ξεχάσεις και τη συνεργασία, για να είναι δίκαιη η εικόνα.
2. **Η γέννηση.** Η τριπλή κατοχή, η λεηλασία και η πείνα δεν λύγισαν τον λαό.
   Πρώτα αντιστάθηκαν άτομα και μικρές ομάδες, μετά μεγάλες οργανώσεις. Το 1941–42
   ιδρύθηκαν το **ΕΑΜ** (η μεγαλύτερη και από τις μαζικότερες της Ευρώπης), ο
   **ΕΔΕΣ** και η **ΕΚΚΑ**: ένοπλες, με αντάρτικο.
3. **Η δράση και το τίμημα.** Πολέμησαν τον κατακτητή και οραματίστηκαν μια καλύτερη
   κοινωνία. Κορυφαία κοινή ενέργεια, ο **Γοργοπόταμος (1942)**. Οι κατακτητές
   απάντησαν με αντίποινα: Δίστομο, Ανώγεια, Καλάβρυτα.
4. **Η σύγκρουση.** Με τον καιρό οι οργανώσεις απέκτησαν **πολιτικό χαρακτήρα** και
   διαφορετικά οράματα για τη μεταπολεμική Ελλάδα· οι συγκρούσεις έγιναν
   αναπόφευκτες. Οι Γερμανοί τις υπέθαλπαν, στρέφοντας τους μεν κατά των δε. Εκεί
   βρίσκεται ο σπόρος του εμφυλίου.

### Παράδειγμα 2: Διάβασε την πηγή: ο επίσημος πίνακας των απωλειών της Ελλάδας στην Κατοχή (1946). Τι δείχνουν οι αριθμοί για την κατάσταση της χώρας το 1945;

1. **Η πηγή.** Από τον πίνακα «Αι θυσίαι της Ελλάδος εις τον Δεύτερον Παγκόσμιον
   Πόλεμον», Υφυπουργείο Ανοικοδομήσεως, Αθήνα 1946:
   | Τι μετρήθηκε                          | Πριν από τον πόλεμο | Απώλειες | Ποσοστό |
   | ------------------------------------- | ------------------- | -------- | ------- |
   | Άνθρωποι (νεκροί 1940–44)             | 7.335.000           | 475.000  | 6,5%    |
   | Ζώα εργασίας                          | 2.005.000           | 855.000  | 42,6%   |
   | Οικοδομές                             | 1.730.000           | 401.000  | 23,2%   |
   | Σιδηροδρομικό τροχαίο υλικό           | 6.502               | 6.080    | 93,5%   |
   | Σιδηροδρομικές γέφυρες (άνω των 10 m) | 96                  | 96       | 100%    |
   | Εμπορικά πλοία                        | 583                 | 434      | 74,5%   |
2. **Ποιος, πότε, για ποιον.** Το ελληνικό κράτος, έναν χρόνο μετά την Απελευθέρωση,
   μετρά τι χάθηκε για να σχεδιάσει την ανοικοδόμηση και να ζητήσει αποζημιώσεις.
   Είναι επίσημη, αλλά όχι ουδέτερη πηγή: έχει λόγο να δείξει όλο το μέγεθος της
   ζημιάς.
3. **Τι δείχνουν οι αριθμοί.** Η χώρα έμεινε **χωρίς μεταφορές**: καμία
   σιδηροδρομική γέφυρα, σχεδόν κανένα τρένο, τα τρία τέταρτα των πλοίων χαμένα, σε
   μια χώρα που ζει από τη θάλασσα. Έμεινε **χωρίς εργαλεία** στο χωράφι: σχεδόν
   μισά τα ζώα εργασίας. Ένα στα τέσσερα σπίτια είχε καταστραφεί. Αυτό εννοεί το
   βιβλίο όταν λέει ότι η Ελλάδα ήταν ερειπωμένη.
4. **Με προσοχή στους αριθμούς.** Ο πίνακας γράφει 475.000 νεκρούς (6,5%)· το κείμενο
   του βιβλίου γράφει πάνω από 520.000 (7%). Δεν είναι λάθος του ενός: οι μετρήσεις
   διαφέρουν ανάλογα με το ποιος μετρά, πότε και ποιους μετρά. Όταν συγκρίνεις
   πηγές, γράφεις και τους δύο αριθμούς και λες από πού είναι ο καθένας.

> **Πρόσεχε**
>
> - Το ΟΧΙ το είπε ο **Μεταξάς** στην Ιταλία, όχι στη Γερμανία. Η Γερμανία μπήκε στην
>   Ελλάδα τον **Απρίλιο του 1941**.
> - Η κατοχή ήταν **τριπλή**: Γερμανοί, Ιταλοί **και Βούλγαροι**.
> - Η Βάρκιζα (**1945**) είναι η αφετηρία του εμφυλίου σε πολιτικό επίπεδο, όχι το
>   τέλος του· ο πόλεμος κράτησε **1946–49**.
> - Η Σοβιετική Ένωση **δεν** παρότρυνε τον εμφύλιο και η βοήθειά της δεν ήρθε· οι
>   ΗΠΑ επενέβησαν επειδή δεν το ήξεραν.

> **Θυμήσου**
>
> - **Β΄ Παγκόσμιος** (1939–45): όλα τα μεγέθη μεγαλύτερα· άμαχοι, γενοκτονία
>   Εβραίων και Τσιγγάνων, πυρηνικά, μαζικός πόλεμος, ηθική φθορά.
> - **28 Οκτωβρίου 1940**: «Λοιπόν, έχουμε πόλεμο»· οι Ιταλοί απωθούνται ως τέλος
>   Νοεμβρίου· εαρινή επίθεση Μαρτίου 1941 αποτυγχάνει.
> - **Απρίλιος 1941** εισβολή, **27 Απριλίου** Αθήνα, Μάχη της Κρήτης (Μάλεμε).
> - **Κατοχή**: τριπλή, πείνα· ΕΑΜ, ΕΔΕΣ, ΕΚΚΑ· Γοργοπόταμος (1942)· Δίστομο,
>   Ανώγεια, Καλάβρυτα· οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης.
> - **1944**: τρεις κυβερνήσεις· 12 Οκτωβρίου οι Γερμανοί φεύγουν, 18 Οκτωβρίου
>   Παπανδρέου.
> - **Εμφύλιος** (1946–49): Δεκεμβριανά, Βάρκιζα, ζώνες επιρροής, ΗΠΑ από το 1948,
>   Γιουγκοσλαβία κλείνει (1949), Γράμμος – Βίτσι· νέος διχασμός.

## Ερωτήσεις

1. Σε τι, κατά το βιβλίο, «η ανθρωπότητα έγινε σοφότερη» μετά τον Β΄ Παγκόσμιο;
   - Καταργήθηκαν σταδιακά όλοι οι στρατοί των μεγάλων κρατών
   - Δεν έφερε ως τώρα έναν όμοιο, μεγαλύτερο πόλεμο
   - Δεν χρησιμοποιήθηκαν ποτέ πυρηνικά όπλα
   - Κράτησε λιγότερο από τον Α΄ Παγκόσμιο
2. Ποια ήταν η κορύφωση της βαρβαρότητας στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο κατά το βιβλίο;
   - Οι βομβαρδισμοί των στρατοπέδων των στρατιωτών
   - Ο αποκλεισμός των λιμανιών από τα υποβρύχια
   - Η συστηματική εξόντωση ολόκληρων πληθυσμών στα στρατόπεδα
   - Η επιστράτευση των γυναικών στα εργοστάσια
3. Τι ζήτησε η Ιταλία από την Ελλάδα το πρωί της 28ης Οκτωβρίου 1940;
   - Να μείνει ουδέτερη στον πόλεμο
   - Να διώξει τους Βρετανούς από την Κρήτη
   - Να καταλάβει τμήματα της ελληνικής επικράτειας
   - Να παραδώσει τον ελληνικό στόλο στο ιταλικό ναυτικό
4. Ποια ήταν η σημασία του ελληνοϊταλικού πολέμου για την Ευρώπη;
   - Ξέφτισε ο μύθος ότι ο Άξονας ήταν ανίκητος
   - Έβαλε τέλος στον πόλεμο στα Βαλκάνια
   - Έφερε τις ΗΠΑ στον πόλεμο
   - Ανάγκασε την Ιταλία σε άμεση συνθηκολόγηση
5. Ποιο ήταν το αποτέλεσμα της Μάχης της Κρήτης (1941);
   - Η Κρήτη έμεινε ελεύθερη ως το τέλος του πολέμου
   - Οι Γερμανοί την πήραν χωρίς απώλειες
   - Οι Ιταλοί κατέλαβαν το αεροδρόμιο του Μάλεμε
   - Χάθηκε, αλλά με μεγάλες απώλειες για τους Γερμανούς
6. Τι έδειξε η ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου (1942);
   - Ότι οι αντιστασιακές οργανώσεις μπορούσαν να συνεργαστούν
   - Ότι ο ΕΔΕΣ ήταν η μεγαλύτερη οργάνωση
   - Ότι οι Γερμανοί είχαν ήδη αρχίσει να φεύγουν από την Ελλάδα
   - Ότι οι Ιταλοί είχαν συνθηκολογήσει
7. Τι ΔΕΝ προέβλεπε η Συμφωνία της Βάρκιζας (1945);
   - Τον αφοπλισμό των ανταρτών
   - Τη διαίρεση της Ελλάδας σε δύο κράτη
   - Δημοψήφισμα για την επάνοδο του βασιλιά
   - Την απομάκρυνση των δοσίλογων από το κράτος
8. Ποιο ήταν το καίριο πλήγμα για τους αντάρτες στον εμφύλιο;
   - Η άρνηση της Σοβιετικής Ένωσης να στείλει στρατό και όπλα στους αντάρτες
   - Η αποχώρηση των Βρετανών το 1948
   - Η Γιουγκοσλαβία σταμάτησε τη βοήθεια και έκλεισε τα σύνορα
   - Η υπογραφή της Συμφωνίας της Βάρκιζας

## Ασκήσεις

1. Στη γραμμή χρόνου λείπει μια χρονολογία. Ποια μέρα μπήκαν οι Γερμανοί στην Αθήνα;
   *Γραμμή χρόνου από το ΟΧΙ ως τα Δεκεμβριανά, με κρυμμένη τη χρονολογία της εισόδου των Γερμανών στην Αθήνα.*
2. Στον χάρτη, ποιο νησί είναι ο τόπος της μάχης του Μαΐου 1941, με την επίθεση από αέρος στο Μάλεμε, και ποιο βουνό εκεί όπου, μαζί με το Βίτσι, κρίθηκε ο Εμφύλιος το 1949; Γράψε τους αριθμούς και τα ονόματα.
   *Χάρτης της Ελλάδας με ένα νησί και δύο βουνά σημειωμένα με τους αριθμούς 1, 2 και 3.*
3. Εξήγησε τι σήμαινε η Κατοχή (1941–44) για τον άμαχο πληθυσμό της Ελλάδας.
4. Η Συμφωνία της Βάρκιζας (12 Φεβρουαρίου 1945), σε δική μας σύνοψη των όρων της: οι αντάρτες παραδίδουν τα όπλα τους· συγκροτείται εθνικός στρατός· όσοι συνεργάστηκαν με τις αρχές κατοχής απομακρύνονται από τον κρατικό μηχανισμό· αποκαθίστανται οι δημοκρατικές ελευθερίες· γίνεται δημοψήφισμα για το πολίτευμα και εκλογές. Τι προβλήματα της Ελλάδας του 1945 προσπαθεί να λύσει κάθε όρος, και γιατί η συμφωνία δεν έφερε τελικά την ειρήνη;
5. Ο εμφύλιος πόλεμος ήταν κυρίως ελληνική υπόθεση ή αποτέλεσμα των ξένων δυνάμεων; Κρίνε με στοιχεία και για τις δύο πλευρές του ερωτήματος.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/epal-a/history/ww2-greece
