# Κλίμακα: από τον χάρτη στην πραγματικότητα

> Πώς 3 cm στον χάρτη γίνονται 15 χιλιόμετρα στον δρόμο, και αντίστροφα.

Μαθηματικά, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/math/units-and-scale

## Τι θα μάθεις

- Να διαβάζεις μια κλίμακα της μορφής 1 : ν ως «ένα εκατοστό εδώ, ν εκατοστά εκεί».
- Να περνάς από την απόσταση του χάρτη στην πραγματική και αντίστροφα.
- Να διαλέγεις κλίμακα ανάλογα με το τι θέλεις να χωρέσεις στο χαρτί.
- Να αναγνωρίζεις ότι τα εμβαδά δεν μικραίνουν με τον ίδιο συντελεστή με τα μήκη.

## Ένας χάρτης είναι μια αναλογία που περπατάς

Σε κάθε χάρτη, σε κάθε κάτοψη σπιτιού, σε κάθε μοντέλο αεροπλάνου υπάρχει ένας
αριθμός που λέει πόσο μίκρυνε ο κόσμος για να χωρέσει στο χαρτί:

$$
1 : 50.000
$$

Διαβάζεται **«ένα προς πενήντα χιλιάδες»** και σημαίνει: *ό,τι μετράς πάνω στον
χάρτη, πολλαπλασίασέ το με $50.000$ για να μάθεις πόσο είναι στ' αλήθεια.*

Ένα εκατοστό στο χαρτί $=$ $50.000$ εκατοστά στο έδαφος $=$ $500$ μέτρα
$=$ μισό χιλιόμετρο.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Μέτρησε στον χάρτη, δες τι σημαίνει στο έδαφος*

> **Κλειδί**
>
> Η κλίμακα είναι **λόγος χωρίς μονάδες**, και ακριβώς γι' αυτό δουλεύει.
>
> Στο $1 : 50.000$ δεν λέμε εκατοστά ή ίντσες: λέμε ότι η πραγματικότητα είναι
> $50.000$ φορές μεγαλύτερη. Όποια μονάδα κι αν χρησιμοποιήσεις για να μετρήσεις
> στον χάρτη, η ίδια μονάδα βγαίνει και στο αποτέλεσμα.
>
> $3$ cm στον χάρτη $\to 3 \times 50.000 = 150.000$ cm $= 1{,}5$ km.

## Οι δύο κατευθύνσεις

| Ξέρω                | Θέλω                | Πράξη                |
| ------------------- | ------------------- | -------------------- |
| Απόσταση στον χάρτη | Πραγματική απόσταση | $\times$ παρονομαστή |
| Πραγματική απόσταση | Απόσταση στον χάρτη | $:$ παρονομαστή      |

Και στις δύο κατευθύνσεις, οι μονάδες πρέπει να είναι **ίδιες πριν την πράξη**.

Πραγματική απόσταση $6$ km σε χάρτη $1 : 200.000$:

$6$ km $= 600.000$ cm, και $600.000 : 200.000 = 3$ cm στον χάρτη.

> **Πρόσεχε**
>
> Μεγαλύτερος παρονομαστής σημαίνει **μικρότερος** χάρτης.
>
> Ο $1 : 500.000$ δείχνει ολόκληρη περιφέρεια σε μία σελίδα, αλλά ένα χωριό είναι
> μια κουκκίδα. Ο $1 : 5.000$ δείχνει δρόμο με δρόμο, αλλά χρειάζεται $100 \times 100 = 10.000$
> σελίδες για την ίδια περιοχή.
>
> Ένα $1 : 5.000$ είναι «μεγάλης κλίμακας» χάρτης — ακούγεται ανάποδα, και είναι
> ο πιο συνηθισμένος λόγος παρεξήγησης.

## Πού μπαίνει η κλίμακα εκτός από τους χάρτες

- **Κάτοψη σπιτιού**: $1 : 100$ — ένα εκατοστό στο σχέδιο, ένα μέτρο στον τοίχο.
- **Μοντέλο αυτοκινήτου**: $1 : 43$ — το κλασικό μέγεθος της βιτρίνας.
- **Σχέδιο εξαρτήματος**: $5 : 1$ — εδώ το σχέδιο είναι **μεγαλύτερο** από το
  πραγματικό, γιατί το εξάρτημα είναι λίγα χιλιοστά.

> **Θυμήσου**
>
> Η κλίμακα μικραίνει **μήκη**, όχι εμβαδά.
>
> Σε κάτοψη $1 : 100$, ένα δωμάτιο $4$ m επί $3$ m γίνεται $4$ cm επί $3$ cm.
>
> Το πραγματικό εμβαδόν είναι $12$ τετραγωνικά μέτρα· του σχεδίου $12$
> τετραγωνικά εκατοστά. Δεν είναι $100$ φορές μικρότερο — είναι $100 \times 100 = 10.000$
> φορές. Το είδες ήδη στην ενότητα του εμβαδού και του όγκου: τα μήκη
> πολλαπλασιάζονται μία φορά, τα εμβαδά δύο.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Σε χάρτη 1 : 50.000, δύο χωριά απέχουν 6 cm. Πόσο απέχουν στην πραγματικότητα;

1. Από τον χάρτη προς την πραγματικότητα: πολλαπλασιάζω με τον παρονομαστή.
2. $6 \times 50.000 = 300.000 \text{ cm}$
3. Μετατρέπω σε χιλιόμετρα: $300.000$ cm $= 3.000$ m $= 3$ km.
4. Απάντηση: τα χωριά απέχουν $3$ χιλιόμετρα.

   **Γρήγορος δρόμος:** στο $1 : 50.000$ κάθε εκατοστό είναι μισό χιλιόμετρο, άρα $6$ εκατοστά είναι $3$ χιλιόμετρα.

### Παράδειγμα 2: Μια διαδρομή 12 km πρέπει να μπει σε χάρτη 1 : 200.000. Πόσα εκατοστά θα πιάσει;

1. Από την πραγματικότητα προς τον χάρτη: διαιρώ με τον παρονομαστή. Πρώτα ίδιες μονάδες.
2. $12$ km $= 12.000$ m $= 1.200.000$ cm.
3. $1.200.000 : 200.000 = 6$
4. Απάντηση: $6$ cm στον χάρτη — χωράει άνετα σε μια σελίδα.

### Παράδειγμα 3: Σε κάτοψη 1 : 100 το σαλόνι είναι ορθογώνιο 5 cm επί 4 cm. Ποιο είναι το πραγματικό του εμβαδόν;

1. Πρώτα οι πραγματικές διαστάσεις, ξεχωριστά η καθεμία.

   $5 \times 100 = 500$ cm $= 5$ m και $4 \times 100 = 400$ cm $= 4$ m.
2. Τώρα το εμβαδόν, με τις πραγματικές διαστάσεις.

   $5 \times 4 = 20$
3. Απάντηση: $20$ τετραγωνικά μέτρα.
4. **Το λάθος που παραμονεύει:** να βρεις το εμβαδόν στο σχέδιο ($5 \times 4 = 20$ τετραγωνικά εκατοστά) και να το πολλαπλασιάσεις με $100$, βγάζοντας $2.000$ τετραγωνικά εκατοστά — δηλαδή $0{,}2$ τετραγωνικά μέτρα, ένα σαλόνι στο μέγεθος πετσέτας.

   Ο σωστός συντελεστής για τα εμβαδά είναι $100 \times 100 = 10.000$.

### Παράδειγμα 4: Ένας χάρτης λέει ότι 4 cm αντιστοιχούν σε 2 km. Ποια είναι η κλίμακά του;

1. Η κλίμακα συγκρίνει δύο μήκη στην **ίδια** μονάδα. Φέρνω τα χιλιόμετρα σε εκατοστά.
2. $2$ km $= 200.000$ cm.
3. Ο λόγος είναι $4 : 200.000$, και απλοποιώ διαιρώντας και τα δύο με $4$.

   $1 : 50.000$
4. Απάντηση: η κλίμακα είναι $1 : 50.000$.

   Η κλίμακα ενός χάρτη γράφεται με $1$ μπροστά — γι' αυτό η απλοποίηση είναι το τελευταίο, υποχρεωτικό βήμα.

## Ερωτήσεις

1. Τι σημαίνει η κλίμακα $1 : 25.000$;
   - Κάθε μονάδα του χάρτη είναι $25.000$ ίδιες μονάδες στην πραγματικότητα
   - Ο χάρτης δείχνει $25.000$ χιλιόμετρα
   - Κάθε εκατοστό του χάρτη είναι $25.000$ μέτρα
   - Ο χάρτης είναι $25.000$ φορές μεγαλύτερος από την πραγματικότητα
2. Σε χάρτη $1 : 100.000$, δύο πόλεις απέχουν $5$ cm. Πόσο απέχουν στην πραγματικότητα;
   - $5$ km
   - $500$ km
   - $50$ km
   - $0{,}5$ km
3. Μια απόσταση $4$ km πρέπει να σχεδιαστεί σε χάρτη $1 : 50.000$. Πόσα εκατοστά θα πιάσει;
   - $8$ cm
   - $4$ cm
   - $80$ cm
   - $0{,}08$ cm
4. Σε χάρτη $1 : 200.000$, πόσα χιλιόμετρα αντιστοιχούν σε $1$ cm;
   - $2$ km
   - $20$ km
   - $200$ km
   - $0{,}2$ km
5. Θέλεις χάρτη που να δείχνει τα σοκάκια της γειτονιάς σου. Ποια κλίμακα διαλέγεις;
   - $1 : 2.000$
   - $1 : 500.000$
   - $1 : 1.000.000$
   - $1 : 100.000$
6. Σε έναν χάρτη, $3$ cm αντιστοιχούν σε $600$ m. Ποια είναι η κλίμακα;
   - $1 : 20.000$
   - $1 : 200$
   - $1 : 60.000$
   - $3 : 60.000$
7. Σε κάτοψη $1 : 100$, ένα δωμάτιο σχεδιάζεται $6$ cm επί $5$ cm. Ποιες είναι οι πραγματικές του διαστάσεις;
   - $6$ m επί $5$ m
   - $60$ m επί $50$ m
   - $0{,}6$ m επί $0{,}5$ m
   - $600$ m επί $500$ m
8. Σε κάτοψη $1 : 100$, μια αποθήκη έχει εμβαδόν $8$ τετραγωνικά εκατοστά στο σχέδιο. Ποιο είναι το πραγματικό της εμβαδόν;
   - $8$ τετραγωνικά μέτρα
   - $800$ τετραγωνικά εκατοστά
   - $80$ τετραγωνικά μέτρα
   - $0{,}0008$ τετραγωνικά μέτρα

## Ασκήσεις

1. Σε χάρτη $1 : 50.000$, πόσα μέτρα είναι $1$ cm;
2. Σε χάρτη $1 : 100.000$, δύο χωριά απέχουν $7$ cm. Πόσα χιλιόμετρα απέχουν;
3. Ένας τουριστικός χάρτης γράφει στη γωνία του: «$1$ cm $= 2{,}5$ km». Ένας χάρτης πεζοπορίας της ίδιας περιοχής έχει κλίμακα $1 : 25.000$.
   α) Ποια είναι η κλίμακα του τουριστικού χάρτη;
   β) Ένα ευθύ μονοπάτι πιάνει $3$ cm στον τουριστικό χάρτη. Πόσα εκατοστά πιάνει στον χάρτη πεζοπορίας; Χωράει σε σελίδα πλάτους $21$ cm;
4. Υπολόγισε περίπου: φτιάχνεις μοντέλο της Γης και της Σελήνης, και τη Γη την παριστάνει μια μπάλα του μπάσκετ. Η Γη έχει διάμετρο περίπου $12.700$ km, η Σελήνη περίπου $3.500$ km, και η Σελήνη απέχει από τη Γη περίπου $384.000$ km.
   α) Πόσο μακριά από τη μπάλα πρέπει να βάλεις τη Σελήνη;
   β) Πόσο μεγάλη θα είναι η Σελήνη του μοντέλου;
5. Σε χάρτη με κλίμακα $1 : 50.000$, μια λίμνη πιάνει $8$ τετραγωνικά εκατοστά.
   α) Πόσο είναι το πραγματικό εμβαδόν της λίμνης σε τετραγωνικά μέτρα;
   β) Πόσα τετραγωνικά εκατοστά θα πιάσει η ίδια λίμνη σε χάρτη με κλίμακα $1 : 100.000$;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/math/units-and-scale
