# Γεωμετρικά σχήματα και ιδιότητες

> Ταξινομείς σχήματα με βάση το τι ισχύει, όχι το πώς φαίνονται.

Μαθηματικά, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/math/shapes-and-properties

## Τι θα μάθεις

- Να ταξινομείς τετράπλευρα με βάση τις ιδιότητές τους.
- Να καταλαβαίνεις την ιεραρχία τετράγωνο ⊂ ορθογώνιο ⊂ παραλληλόγραμμο.
- Να χρησιμοποιείς το άθροισμα γωνιών πολυγώνου.
- Να κρίνεις ένα σχήμα από ό,τι ισχύει, όχι από το πώς φαίνεται.

## Μια ιδιότητα είναι ένας έλεγχος

Στη Γ΄ έμαθες ονόματα. Τώρα μαθαίνεις να **ελέγχεις**.

Κάθε σχήμα ανήκει σε μια κατηγορία όχι επειδή μοιάζει, αλλά επειδή περνάει συγκεκριμένους ελέγχους:

- Έχει $4$ πλευρές;
- Είναι οι απέναντι πλευρές παράλληλες;
- Είναι όλες οι γωνίες ορθές;
- Είναι όλες οι πλευρές ίσες;

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποιο σχήμα περνάει τον έλεγχο;*

## Η ιεραρχία

> **Κλειδί**
>
> **Τετράγωνο ⊂ Ορθογώνιο ⊂ Παραλληλόγραμμο ⊂ Τετράπλευρο**
>
> Και επίσης: **Τετράγωνο ⊂ Ρόμβος ⊂ Παραλληλόγραμμο**
>
> Το τετράγωνο βρίσκεται στην τομή: είναι το **μόνο** σχήμα που είναι ταυτόχρονα ορθογώνιο και ρόμβος.
>
> Κάθε βήμα προς το τετράγωνο προσθέτει έναν έλεγχο. Όσο πιο κοντά του, τόσο πιο λίγα σχήματα περνάνε.

> **Πρόσεχε**
>
> «Είναι το τετράγωνο ορθογώνιο;» **Ναι.**
>
> Πολλοί απαντούν όχι, γιατί στην καθημερινή γλώσσα «ορθογώνιο» σημαίνει «μακρόστενο». Στα μαθηματικά σημαίνει «τετράπλευρο με $4$ ορθές γωνίες» — και το τετράγωνο το πληροί.
>
> Η κατεύθυνση όμως δεν αντιστρέφεται: ένα ορθογώνιο $2 \times 7$ **δεν** είναι τετράγωνο.

## Το άθροισμα των γωνιών

Κάθε τετράπλευρο έχει άθροισμα γωνιών $360°$. Γιατί;

Χώρισέ το με μια διαγώνιο σε **δύο τρίγωνα**. Κάθε τρίγωνο δίνει $180°$.

$$
2 \times 180° = 360°
$$

Ο κανόνας γενικεύεται: ένα πολύγωνο με $\nu$ πλευρές χωρίζεται σε $\nu - 2$ τρίγωνα.

| Σχήμα       | Πλευρές | Τρίγωνα | Άθροισμα |
| ----------- | ------- | ------- | -------- |
| Τρίγωνο     | $3$     | $1$     | $180°$   |
| Τετράπλευρο | $4$     | $2$     | $360°$   |
| Πεντάγωνο   | $5$     | $3$     | $540°$   |
| Εξάγωνο     | $6$     | $4$     | $720°$   |

> **Θυμήσου**
>
> $$
> S = (\nu - 2) \times 180°
> $$
>
> Δεν το αποστηθίζεις: ζωγραφίζεις τις διαγωνίους από **μία** κορυφή και μετράς τα τρίγωνα.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ένα τετράπλευρο έχει γωνίες 90°, 90° και 70°. Πόση είναι η τέταρτη;

*Τετράπλευρο ΑΒΓΔ με ορθές γωνίες στο Α και στο Δ, γωνία 70° στο Β και τη γωνία Γ σημειωμένη x.*

1. Το άθροισμα κάθε τετραπλεύρου είναι $360°$.
2. Οι τρεις γνωστές: $90 + 90 + 70 = 250$.
3. $360 - 250 = 110$
4. **$110°$.**

   **Έλεγχος:** $90 + 90 + 70 + 110 = 360$ ✓ Και επειδή δύο γωνίες μόνο είναι ορθές, δεν είναι ορθογώνιο.

### Παράδειγμα 2: Ένα σχήμα έχει 4 ίσες πλευρές. Είναι σίγουρα τετράγωνο;

1. Τέσσερις ίσες πλευρές → είναι σίγουρα **ρόμβος**.
2. Για τετράγωνο χρειάζεται **και** οι τέσσερις γωνίες ορθές.
3. Ένας ρόμβος με γωνίες $60°$ και $120°$ έχει ίσες πλευρές αλλά δεν είναι τετράγωνο.
4. **Όχι.** Χρειάζεται δεύτερος έλεγχος.

   Αυτό είναι το γενικό μάθημα: **μία ιδιότητα σπάνια αρκεί** για να ορίσει κατηγορία.

### Παράδειγμα 3: Πόσο είναι το άθροισμα των γωνιών ενός οκταγώνου;

1. Το οκτάγωνο έχει $\nu = 8$ πλευρές.
2. Χωρίζεται σε $8 - 2 = 6$ τρίγωνα.
3. $6 \times 180° = 1.080°$
4. **$1.080°$.**

   Και αν είναι **κανονικό** οκτάγωνο (όλες οι γωνίες ίσες), κάθε γωνία είναι $1.080 : 8 = 135°$.

## Ερωτήσεις

1. Ποια πρόταση είναι σωστή;
   - Κάθε τετράγωνο είναι ρόμβος και ορθογώνιο
   - Κάθε ρόμβος είναι τετράγωνο
   - Κανένα τετράγωνο δεν είναι ορθογώνιο
   - Το τραπέζιο είναι παραλληλόγραμμο
2. Ένα τετράπλευρο έχει γωνίες $100°$, $85°$ και $95°$. Πόση είναι η τέταρτη;
   - $80°$
   - $90°$
   - $280°$
   - $180°$
3. Πόσο είναι το άθροισμα των γωνιών ενός πενταγώνου;
   - $540°$
   - $360°$
   - $900°$
   - $450°$
4. Ένα τετράπλευρο έχει τις απέναντι πλευρές παράλληλες. Τι είναι σίγουρα;
   - Παραλληλόγραμμο
   - Ορθογώνιο
   - Τετράγωνο
   - Τραπέζιο και τίποτα άλλο
5. Πόσο είναι κάθε γωνία ενός **κανονικού** εξαγώνου;
   - $120°$
   - $720°$
   - $90°$
   - $60°$
6. Ένα σχήμα έχει τέσσερις ίσες πλευρές. Είναι σίγουρα τετράγωνο;
   - Όχι — μπορεί να είναι ρόμβος
   - Ναι, πάντα
   - Μόνο αν είναι μεγάλο
   - Όχι, δεν υπάρχει τέτοιο σχήμα
7. Πόσο είναι το άθροισμα των γωνιών ενός εξαγώνου;
   - $720°$
   - $360°$
   - $1.080°$
   - $540°$
8. Ποια ιδιότητα έχει ο ρόμβος και **δεν** την έχει κάθε παραλληλόγραμμο;
   - Όλες οι πλευρές του είναι ίσες
   - Οι απέναντι πλευρές είναι παράλληλες
   - Οι απέναντι γωνίες είναι ίσες
   - Οι διαγώνιοί του διχοτομούνται

## Ασκήσεις

1. Ένα τετράπλευρο έχει γωνίες $80°$, $120°$ και $75°$. Πόση είναι η τέταρτη;
2. Ένα πεντάγωνο έχει τέσσερις γωνίες $100°$, $110°$, $120°$ και $90°$. Πόση είναι η πέμπτη;
3. Δύο ερωτήσεις για τις γωνίες των πολυγώνων.
   α) Ένα πεντάγωνο έχει τρεις ορθές γωνίες, και οι άλλες δύο είναι ίσες μεταξύ τους. Πόση είναι η καθεμία από αυτές τις δύο;
   β) Μπορεί ένα εξάγωνο να έχει πέντε ορθές γωνίες, αν όλες οι γωνίες του είναι μικρότερες από $180°$;
4. Θέλεις να στρώσεις ένα πάτωμα με ίδια πλακάκια σε σχήμα **κανονικού** πολυγώνου, χωρίς κενά και χωρίς να πέφτει το ένα πάνω στο άλλο. Ποιο από τα τρία κάνει: το κανονικό πεντάγωνο, το κανονικό εξάγωνο ή το κανονικό οκτάγωνο;
5. Ένα πολύγωνο έχει όλες τις γωνίες του μικρότερες από $180°$. Ο Πέτρος μέτρησε όλες τις γωνίες του εκτός από μία, και το άθροισμά τους βγήκε $1.000°$.
   α) Πόσες πλευρές έχει το πολύγωνο;
   β) Πόση είναι η γωνία που δεν μέτρησε;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/math/shapes-and-properties
