# Λόγος και αναλογία

> Η σταυρωτή μέθοδος και τι πραγματικά κάνει.

Μαθηματικά, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/math/ratio-proportion

## Τι θα μάθεις

- Να αναγνωρίζεις μια αναλογία ως ισότητα δύο λόγων.
- Να λύνεις αναλογία με τη σταυρωτή μέθοδο.
- Να εξηγείς τι κάνει πραγματικά ο σταυρωτός πολλαπλασιασμός.
- Να στήνεις αναλογία από πρόβλημα, με σωστή αντιστοίχιση μονάδων.

## Αναλογία: δύο λόγοι που είναι ίσοι

$$
\frac{2}{3} = \frac{8}{12}
$$

Αυτό είναι μια **αναλογία**. Δεν λέει ότι οι αριθμοί είναι ίδιοι — λέει ότι οι **σχέσεις** είναι ίδιες.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ο λόγος μένει, οι αριθμοί αλλάζουν*

## Η σταυρωτή μέθοδος

Όταν λείπει ένας όρος:

$$
\frac{3}{5} = \frac{x}{20}
$$

Πολλαπλασιάζεις **σταυρωτά** και εξισώνεις:

$$
3 \times 20 = 5 \times x
$$

$$
60 = 5x \quad\Rightarrow\quad x = 12
$$

> **Κλειδί**
>
> Ο σταυρωτός πολλαπλασιασμός δεν είναι κόλπο. Είναι **δύο βήματα σε ένα**.
>
> Ξεκίνα από $\frac{3}{5} = \frac{x}{20}$ και πολλαπλασίασε **και τις δύο πλευρές** με $5 \times 20$:
>
> $$
> \frac{3}{5} \times 5 \times 20 = \frac{x}{20} \times 5 \times 20
> $$
>
> Αριστερά ακυρώνεται το $5$, δεξιά το $20$:
>
> $$
> 3 \times 20 = x \times 5
> $$
>
> Ακριβώς ο «σταυρός». Διώχνει και τους δύο παρονομαστές ταυτόχρονα.

## Στήσιμο από πρόβλημα: η αντιστοίχιση μετράει

> $4$ μπλούζες κοστίζουν $28$ ευρώ. Πόσο κοστίζουν $7$ μπλούζες;

Μπλούζες πάνω, ευρώ κάτω, και στα δύο κλάσματα:

$$
\frac{4}{28} = \frac{7}{x}
$$

> **Πρόσεχε**
>
> Το **ίδιο είδος** μεγέθους πρέπει να βρίσκεται στην **ίδια θέση** και στα δύο κλάσματα.
>
> Μπλούζες πάνω και στα δύο, ευρώ κάτω και στα δύο ✓
>
> Αν γράψεις $\frac{4}{28} = \frac{x}{7}$, ανακάτεψες τις θέσεις και θα βγάλεις $x = 1$ — δηλαδή «$7$ μπλούζες κοστίζουν $1$ ευρώ».
>
> **Γράφε τις μονάδες δίπλα στους αριθμούς** μέχρι να το κάνεις με σιγουριά.

Λύση: $4x = 28 \times 7 = 196$, άρα $x = 49$ ευρώ.

## Ο δρόμος της μονάδας

Υπάρχει και δεύτερος τρόπος, συχνά πιο γρήγορος στο μυαλό: βρες πόσο κάνει **ένα**.

$28 : 4 = 7$ ευρώ η μπλούζα. Άρα $7 \times 7 = 49$ ευρώ.

> **Θυμήσου**
>
> Και οι δύο δρόμοι δίνουν την ίδια απάντηση.
>
> **Μονάδα:** πιο διαισθητικός, καλός για νοερό υπολογισμό.
>
> **Σταυρωτά:** πιο μηχανικός, δεν αστοχεί ακόμα κι όταν οι αριθμοί δεν βγαίνουν στρογγυλοί.
>
> Διάλεξε ανάλογα με τους αριθμούς: αν το $28 : 4$ βγαίνει καθαρά, πήγαινε από τη μονάδα.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Λύσε: 5/8 = x/24

1. Σταυρωτά: $5 \times 24 = 8 \times x$.
2. $120 = 8x$
3. $x = 120 : 8 = 15$
4. **Έλεγχος:** $\frac{15}{24}$ απλοποιείται με $3$ → $\frac{5}{8}$ ✓

### Παράδειγμα 2: Ένα αυτοκίνητο κάνει 240 km με 16 λίτρα. Πόσα λίτρα για 360 km;

1. Στήνω με τις μονάδες στη σωστή θέση:

   $\frac{240 \text{ km}}{16 \text{ L}} = \frac{360 \text{ km}}{x \text{ L}}$
2. Σταυρωτά: $240 x = 16 \times 360 = 5.760$.
3. $x = 5.760 : 240 = 24$
4. **$24$ λίτρα.**

   **Έλεγχος με τη μονάδα:** $240 : 16 = 15$ km ανά λίτρο. Και $360 : 15 = 24$ λίτρα ✓

   **Έλεγχος λογικής:** τα $360$ km είναι μιάμιση φορά τα $240$, και $16 \times 1{,}5 = 24$ ✓

### Παράδειγμα 3: Σε χάρτη, 3 cm αντιστοιχούν σε 15 km. Πόσα km είναι 8 cm;

1. $\frac{3 \text{ cm}}{15 \text{ km}} = \frac{8 \text{ cm}}{x \text{ km}}$
2. Σταυρωτά: $3x = 15 \times 8 = 120$.
3. $x = 40$
4. **$40$ χιλιόμετρα.**

   **Πιο γρήγορα με τη μονάδα:** $15 : 3 = 5$ km ανά εκατοστό, άρα $8 \times 5 = 40$ ✓

   Εδώ ο δρόμος της μονάδας ήταν σαφώς συντομότερος — γιατί το $15 : 3$ βγήκε στρογγυλό.

## Ερωτήσεις

1. Λύσε: $\frac{4}{7} = \frac{x}{21}$
   - $12$
   - $3$
   - $84$
   - $18$
2. $5$ κιλά πατάτες κοστίζουν $6$ ευρώ. Πώς στήνεις σωστά την αναλογία για $8$ κιλά;
   - $\frac{5}{6} = \frac{8}{x}$
   - $\frac{5}{6} = \frac{x}{8}$
   - $\frac{6}{5} = \frac{8}{x}$
   - $5 \times 6 = 8 \times x$
3. $6$ τετράδια κοστίζουν $9$ ευρώ. Πόσο κοστίζουν $10$;
   - $15$ ευρώ
   - $13$ ευρώ
   - $90$ ευρώ
   - $5{,}4$ ευρώ
4. Τι κάνει πραγματικά ο σταυρωτός πολλαπλασιασμός;
   - Διώχνει τους παρονομαστές
   - Αντιστρέφει τα κλάσματα
   - Είναι ένα κόλπο χωρίς εξήγηση
   - Βρίσκει τον κοινό παρονομαστή
5. Μια μηχανή τυπώνει $120$ σελίδες σε $4$ λεπτά. Πόσες σε $7$ λεπτά;
   - $210$
   - $123$
   - $68{,}6$
   - $840$
6. Λύσε: $\frac{3}{5} = \frac{x}{35}$
   - $21$
   - $7$
   - $105$
   - $33$
7. Μια μηχανή τυπώνει $150$ σελίδες σε $5$ λεπτά. Πόσες σε $8$ λεπτά;
   - $240$
   - $153$
   - $30$
   - $120$
8. Λύσε: $\frac{x}{6} = \frac{10}{15}$
   - $x = 4$
   - $x = 9$
   - $x = 25$
   - $x = 2{,}5$

## Ασκήσεις

1. Λύσε: $\frac{3}{7} = \frac{x}{28}$
2. $8$ τετράδια κοστίζουν $12$ ευρώ. Πόσο κοστίζουν $14$;
3. Υπολόγισε περίπου: αν μετρούσες φωναχτά από το $1$ ως το $1.000.000$, πόσο θα σου έπαιρνε; Διάλεξε εσύ πόσα δευτερόλεπτα θέλεις για να πεις έναν αριθμό.
   α) Πόσα μερόνυχτα, αν μετράς μέρα και νύχτα χωρίς διακοπή;
   β) Κι αν μετράς μόνο $8$ ώρες τη μέρα, σαν δουλειά;
4. Ένα πράσινο χρώμα φτιάχνεται ανακατεύοντας κίτρινη και μπλε μπογιά με λόγο $2$ προς $3$. Θέλεις να φτιάξεις $20$ λίτρα πράσινο.
   α) Πόσα λίτρα κίτρινη χρειάζεσαι;
   β) Πόσα λίτρα μπλε χρειάζεσαι;
   γ) Αν είχες μόνο $9$ λίτρα μπλε, πόσα λίτρα πράσινο θα έφτιαχνες το πολύ;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/math/ratio-proportion
