# Ποσοστά στην καθημερινή ζωή

> Εκπτώσεις, ΦΠΑ και τόκοι: το ίδιο εργαλείο.

Μαθηματικά, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/math/percentages-real-life

## Τι θα μάθεις

- Να υπολογίζεις έκπτωση, ΦΠΑ και τόκο ως την ίδια πράξη.
- Να βρίσκεις την τελική τιμή σε ένα βήμα με τον συντελεστή.
- Να βρίσκεις την αρχική τιμή από την τελική.
- Να καταλαβαίνεις γιατί δύο διαδοχικές μεταβολές δεν προστίθενται.

## Τρία ονόματα, μία πράξη

**Έκπτωση**, **ΦΠΑ**, **τόκος** ακούγονται σαν τρία διαφορετικά κεφάλαια. Είναι το ίδιο:

**ποσό × (ποσοστό : 100)**

Η μόνη διαφορά είναι αν το αποτέλεσμα **αφαιρείται** ή **προστίθεται**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Το ίδιο εργαλείο, τρεις χρήσεις*

## Ο συντελεστής: ένα βήμα αντί για δύο

Αντί να βρεις τη μεταβολή και μετά να την προσθέσεις ή να την αφαιρέσεις, πολλαπλασίασε **μία φορά**:

| Περίπτωση                    | Συντελεστής     | Παράδειγμα          |
| ---------------------------- | --------------- | ------------------- |
| Έκπτωση $30\%$               | $\times 0{,}70$ | πληρώνεις το $70\%$ |
| Έκπτωση $25\%$               | $\times 0{,}75$ | πληρώνεις το $75\%$ |
| ΦΠΑ $24\%$                   | $\times 1{,}24$ | $100\% + 24\%$      |
| Τόκος $3\%$ (για έναν χρόνο) | $\times 1{,}03$ | $100\% + 3\%$       |

Ο **ΦΠΑ** είναι φόρος που μπαίνει πάνω στην τιμή ενός προϊόντος· στην Ελλάδα ο βασικός συντελεστής είναι $24\%$ (για κάποια είδη, όπως πολλά τρόφιμα, είναι μικρότερος).

Ο **τόκος** είναι τα χρήματα που σου δίνει η τράπεζα επειδή της αφήνεις τα δικά σου. Το **επιτόκιο** λέει πόσο τοις εκατό τον χρόνο: με $200$ ευρώ και επιτόκιο $3\%$, σε έναν χρόνο ο τόκος είναι $6$ ευρώ και έχεις $200 \times 1{,}03 = 206$ ευρώ.

> **Κλειδί**
>
> **Έκπτωση $p\%$** → πολλαπλασιάζεις με $\dfrac{100 - p}{100}$
>
> **Προσαύξηση $p\%$** → πολλαπλασιάζεις με $\dfrac{100 + p}{100}$
>
> Η αρχική τιμή είναι πάντα το $100\%$. Ό,τι κι αν συμβεί, ξεκινάς από εκεί.

## Ανάποδα: από την τελική στην αρχική

Ένα παντελόνι κοστίζει **$42$ ευρώ μετά από έκπτωση $30\%$**. Πόσο ήταν πριν;

> **Πρόσεχε**
>
> Το πιο συχνό λάθος: «προσθέτω $30\%$ στα $42$».
>
> $42 \times 1{,}3 = 54{,}60$ — **λάθος**. Γιατί το $30\%$ υπολογίστηκε πάνω στην **αρχική** τιμή, όχι στα $42$.

Σωστά: τα $42$ είναι το $70\%$ της αρχικής.

$$
0{,}7 \times x = 42 \quad\Rightarrow\quad x = 42 : 0{,}7 = 60
$$

**Η αρχική τιμή ήταν $60$ ευρώ.** Έλεγχος: $30\%$ των $60$ είναι $18$, και $60 - 18 = 42$ ✓

> **Θυμήσου**
>
> Πήγες **μπροστά** με πολλαπλασιασμό → γύρνα **πίσω** με διαίρεση.
>
> Πάντα με τον **ίδιο** συντελεστή.

## Δύο διαδοχικές μεταβολές δεν προστίθενται

Ένα μαγαζί κάνει έκπτωση $20\%$ και μετά **επιπλέον** $10\%$ στη νέα τιμή. Συνολική έκπτωση $30\%$;

**Όχι.**

$$
100 \to 80 \to 72
$$

$$
0{,}8 \times 0{,}9 = 0{,}72
$$

Η συνολική έκπτωση είναι $28\%$, όχι $30\%$. Το δεύτερο $10\%$ υπολογίστηκε πάνω στα $80$, όχι στα $100$.

Το ίδιο και με αυξήσεις: $+10\%$ και μετά $-10\%$ **δεν** σε γυρνάει στην αρχή.

$$
100 \to 110 \to 99
$$

Έχασες ένα ευρώ. Οι μεταβολές **πολλαπλασιάζονται**, δεν προστίθενται.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ένα βιβλίο 25 ευρώ έχει έκπτωση 20%. Πόσο πληρώνεις;

1. Έκπτωση $20\%$ σημαίνει ότι πληρώνεις $80\%$.
2. Συντελεστής: $0{,}80$.
3. $25 \times 0{,}8 = 20$
4. **$20$ ευρώ.**

   **Έλεγχος με δύο βήματα:** $20\%$ των $25$ είναι $5$, και $25 - 5 = 20$ ✓

### Παράδειγμα 2: Μια υπηρεσία κοστίζει 50 ευρώ χωρίς ΦΠΑ. Με ΦΠΑ 24%, πόσο πληρώνεις;

1. Ο ΦΠΑ **προστίθεται**, άρα συντελεστής $1{,}24$.
2. $50 \times 1{,}24 = 62$
3. **$62$ ευρώ.**
4. **Έλεγχος:** $24\%$ των $50$ είναι $12$, και $50 + 12 = 62$ ✓

   Πρόσεξε ότι ο ΦΠΑ υπολογίζεται πάντα στην τιμή **χωρίς** φόρο — αυτή είναι το $100\%$.

### Παράδειγμα 3: Πλήρωσες 68 ευρώ για ένα παπούτσι με έκπτωση 15%. Ποια ήταν η αρχική τιμή;

1. Έκπτωση $15\%$ σημαίνει ότι τα $68$ είναι το $85\%$ της αρχικής.
2. $0{,}85 \times x = 68$
3. Πήγα μπροστά με πολλαπλασιασμό, γυρνάω πίσω με διαίρεση:

   $x = 68 : 0{,}85 = 80$
4. **Η αρχική τιμή ήταν $80$ ευρώ.**

   **Έλεγχος:** $15\%$ των $80$ είναι $12$, και $80 - 12 = 68$ ✓

   Πρόσεξε πόσο λάθος θα ήταν το «προσθέτω $15\%$ στα $68$»: $68 \times 1{,}15 = 78{,}20$ — κοντά, αλλά λάθος κατά $1{,}80$ ευρώ. Και ο έλεγχος το πιάνει: $15\%$ των $78{,}20$ είναι $11{,}73$, όχι $10{,}20$.

## Ερωτήσεις

1. Με ποιον συντελεστή υπολογίζεις σε ένα βήμα έκπτωση $35\%$;
   - $\times 0{,}65$
   - $\times 0{,}35$
   - $\times 1{,}35$
   - $\times 35$
2. Τιμή χωρίς ΦΠΑ $200$ ευρώ, ΦΠΑ $24\%$. Τελική τιμή;
   - $248$ ευρώ
   - $224$ ευρώ
   - $152$ ευρώ
   - $4.800$ ευρώ
3. Πλήρωσες $36$ ευρώ μετά από έκπτωση $40\%$. Ποια ήταν η αρχική τιμή;
   - $60$ ευρώ
   - $50{,}40$ ευρώ
   - $76$ ευρώ
   - $14{,}40$ ευρώ
4. Έκπτωση $20\%$ και μετά επιπλέον $10\%$ στη νέα τιμή. Πόση είναι η συνολική έκπτωση;
   - $28\%$
   - $30\%$
   - $25\%$
   - $32\%$
5. Μια τιμή αυξάνεται $10\%$ και μετά μειώνεται $10\%$. Τι γίνεται;
   - Καταλήγει λίγο **χαμηλότερη** από την αρχική
   - Επιστρέφει ακριβώς στην αρχική
   - Καταλήγει λίγο υψηλότερη
   - Εξαρτάται από το αρχικό ποσό
6. Με ποιον συντελεστή υπολογίζεις αύξηση $12\%$;
   - $\times 1{,}12$
   - $\times 0{,}12$
   - $\times 1{,}2$
   - $+ 12$
7. Πλήρωσες $45$ ευρώ μετά από έκπτωση $25\%$. Ποια ήταν η αρχική τιμή;
   - $60$ ευρώ
   - $56{,}25$ ευρώ
   - $70$ ευρώ
   - $33{,}75$ ευρώ
8. Μια τιμή αυξάνεται $20\%$ και μετά μειώνεται $20\%$. Τι γίνεται;
   - Καταλήγει $4\%$ κάτω από την αρχική
   - Επιστρέφει ακριβώς στην αρχική
   - Καταλήγει $4\%$ πάνω
   - Καταλήγει $40\%$ κάτω

## Ασκήσεις

1. Ένα μπουφάν κοστίζει $50$ ευρώ και έχει έκπτωση $30\%$. Πόσο πληρώνεις;
2. Το ίδιο ποδήλατο κοστίζει $200$ € στο κατάστημα Α, με έκπτωση $15\%$, και $190$ € στο κατάστημα Β, με έκπτωση $10\%$. Σε ποιο κατάστημα το πληρώνεις λιγότερο, και πόσο λιγότερο;
3. Πλήρωσες $51$ ευρώ για ένα μπουφάν μετά από έκπτωση $15\%$. Ποια ήταν η αρχική τιμή;
4. Ένας καταστηματάρχης ανέβασε την τιμή ενός παιχνιδιού κατά $25\%$. Μετά το μετάνιωσε. Πόση έκπτωση τοις εκατό πρέπει να κάνει στη νέα τιμή, για να γυρίσει ακριβώς στην παλιά;
5. Σε μια τάξη τα κορίτσια είναι το $60\%$ των παιδιών. Τέσσερα κορίτσια αλλάζουν τμήμα και φεύγουν. Τώρα τα κορίτσια είναι το $50\%$ των παιδιών που έμειναν. Πόσα παιδιά είχε η τάξη στην αρχή;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/math/percentages-real-life
