# Αναπτύγματα και επιφάνεια στερεών

> Ανοίγεις κύβο, κουτί και κύλινδρο στο επίπεδο και μετράς πόσο χαρτί χρειάζεται για να τα ντύσεις.

Μαθηματικά, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/math/nets-and-surface-area

## Τι θα μάθεις

- Να αναγνωρίζεις αν ένα ανάπτυγμα διπλώνει σε κύβο ή σε ορθογώνιο παραλληλεπίπεδο.
- Να ξεχωρίζεις βάσεις, παράπλευρη και ολική επιφάνεια ενός στερεού.
- Να υπολογίζεις την επιφάνεια κύβου και ορθογωνίου παραλληλεπιπέδου από τις διαστάσεις τους.
- Να εξηγείς γιατί η παράπλευρη επιφάνεια του κυλίνδρου ξετυλίγεται σε ορθογώνιο και να υπολογίζεις την ολική του επιφάνεια.

## Ανοίγω το κουτί

Πάρε ένα άδειο κουτί δημητριακών και κόψε το σε μερικές ακμές, ώστε να ανοίξει και να απλώσει στο τραπέζι σε **ένα κομμάτι**. Αυτό το σχέδιο λέγεται **ανάπτυγμα** του στερεού: όλες οι έδρες του, η μία κολλημένη στην άλλη, που αν τις διπλώσεις ξαναφτιάχνουν το στερεό.

|             | Κύβος                  | Ορθογώνιο παραλληλεπίπεδο              |
| ----------- | ---------------------- | -------------------------------------- |
| Έδρες       | $6$                    | $6$                                    |
| Σχήμα εδρών | τετράγωνα, **όλα ίσα** | ορθογώνια, **ίσα ανά δύο** οι απέναντι |
| Παράδειγμα  | ζάρι                   | κουτί δημητριακών                      |

Η έδρα πάνω στην οποία στέκεται το στερεό και η απέναντί της λέγονται **βάσεις**. Οι υπόλοιπες μαζί είναι η **παράπλευρη επιφάνεια**. Βάσεις και παράπλευρη μαζί κάνουν την **ολική επιφάνεια**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Το στερεό και το ανάπτυγμά του*

Ο κύβος δεν έχει ένα μόνο ανάπτυγμα: έχει **$11$ διαφορετικά**. Δεν διπλώνει όμως σε κύβο οποιαδήποτε σειρά από έξι τετράγωνα. Έξι τετράγωνα στη σειρά, σαν τρένο, κάνουν γύρο και ξαναπέφτουν στην πρώτη έδρα, ενώ δύο έδρες μένουν ανοιχτές. Τέσσερα τετράγωνα στη σειρά με ένα από πάνω και ένα από κάτω, σαν σταυρός, κλείνουν σωστά.

> **Πρόσεχε**
>
> Στο ζάρι οι **απέναντι** έδρες κάνουν πάντα άθροισμα $7$: το $1$ απέναντι στο $6$, το $2$ στο $5$, το $3$ στο $4$. Σε ένα ανάπτυγμα, δύο απέναντι έδρες **δεν ακουμπούν ποτέ** η μία την άλλη. Αν στο σχέδιό σου το $1$ και το $6$ είναι κολλητά, το ζάρι σου είναι λάθος.

## Πόσο χαρτί χρειάζεται

Για να «ντύσεις» ένα στερεό χρειάζεσαι τόσο χαρτί όσο το **εμβαδόν** του αναπτύγματός του. Άρα βρίσκεις το εμβαδόν κάθε έδρας και τα προσθέτεις.

> **Κλειδί**
>
> **Κύβος** με ακμή $\alpha$: κάθε έδρα είναι τετράγωνο, $\alpha \times \alpha$.
>
> - παράπλευρη επιφάνεια $= 4 \times \alpha \times \alpha$
> - ολική επιφάνεια $= 6 \times \alpha \times \alpha$
>
> **Ορθογώνιο παραλληλεπίπεδο** με διαστάσεις μήκος, πλάτος, ύψος: οι έδρες είναι τρία ζευγάρια ίσων ορθογωνίων. Βρίσκεις το εμβαδόν μιας έδρας από κάθε ζευγάρι, το διπλασιάζεις και προσθέτεις τα τρία.
>
> Για την επιφάνεια του κουτιού χρειάζεσαι και τις **τρεις** διαστάσεις του.

> **Πρόσεχε**
>
> Η επιφάνεια είναι **εμβαδόν**, άρα μετριέται σε **τετραγωνικές** μονάδες. Για να ντύσεις έναν κύβο δεν χρειάζεσαι «$1{,}5$ μέτρα» ύφασμα αλλά $1{,}5$ **τετραγωνικά** μέτρα.
>
> Και πριν πολλαπλασιάσεις, όλες οι διαστάσεις στην **ίδια** μονάδα: $50$ εκ. και $2$ μ. δεν πολλαπλασιάζονται όπως είναι.

## Ο κύλινδρος ξετυλίγεται σε ορθογώνιο

Ο **κύλινδρος** έχει δύο ίσες, παράλληλες βάσεις που είναι **κυκλικοί δίσκοι**, και μια **καμπύλη** παράπλευρη επιφάνεια. Δεν έχει κορυφές.

Ξεκόλλησε την ετικέτα από ένα κουτάκι αναψυκτικού και άπλωσέ τη: είναι **ορθογώνιο**.

- Η μία πλευρά του είναι το **ύψος** του κυλίνδρου.
- Η άλλη τύλιγε τον κύκλο της βάσης μία φορά ακριβώς, άρα είναι ίση με το **μήκος του κύκλου**: $\pi \times \delta$.

Το ανάπτυγμα του κυλίνδρου είναι λοιπόν ένα ορθογώνιο και δύο κύκλοι κολλημένοι στις μακριές του πλευρές.

> **Θυμήσου**
>
> **Παράπλευρη επιφάνεια κυλίνδρου** $=$ μήκος κύκλου $\times$ ύψος $= \pi \times \delta \times \upsilon$
>
> **Ολική επιφάνεια** $=$ παράπλευρη $+ \, 2 \times$ εμβαδόν βάσης, με εμβαδόν βάσης $\pi \times \rho \times \rho$ (το είδες στην ενότητα [Το εμβαδόν του κύκλου](/el/dim-6/math/circle-area)).
>
> Αρκεί να ξέρεις την ακτίνα της βάσης και το ύψος.

Όταν σχεδιάζεις κύλινδρο στο χαρτί, οι βάσεις δεν φαίνονται σαν κύκλοι γιατί τις βλέπεις λοξά: τις σχεδιάζεις σαν **πλατιές ελλείψεις**, «πεπλατυσμένους» κύκλους, και ενώνεις τις άκρες τους με δύο ίσες κάθετες γραμμές.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Πόσο ύφασμα χρειάζεται για να ντύσουμε έναν ξύλινο κύβο με ακμή \$50\$ εκ.; Και πόσο μόνο για την παράπλευρη επιφάνεια;

1. Θέλω την απάντηση σε τετραγωνικά μέτρα, άρα η ακμή σε μέτρα: $50$ εκ. $= 0{,}5$ μ.
2. Μία έδρα: $0{,}5 \times 0{,}5 = 0{,}25$ τ.μ.
3. Ολική: $6 \times 0{,}25 = 1{,}5$ τ.μ. Παράπλευρη: $4 \times 0{,}25 = 1$ τ.μ.

   **Χρειάζεται $1{,}5$ τ.μ. ύφασμα, και $1$ τ.μ. μόνο για την παράπλευρη.**

### Παράδειγμα 2: Ένα κουτί δημητριακών έχει μήκος \$20\$ εκ., πλάτος \$6\$ εκ. και ύψος \$30\$ εκ. Πόσο χαρτόνι χρειάζεται, χωρίς τα πτερύγια για το κόλλημα;

1. Τρία ζευγάρια εδρών:
   - μπροστά και πίσω: $20 \times 30 = 600$ τ.εκ. η καθεμία
   - πλάγιες: $6 \times 30 = 180$ τ.εκ. η καθεμία
   - πάνω και κάτω: $20 \times 6 = 120$ τ.εκ. η καθεμία
2. Κάθε ζευγάρι μετράει δύο φορές: $2 \times 600 + 2 \times 180 + 2 \times 120 = 1.200 + 360 + 240$.
3. **Χρειάζονται $1.800$ τ.εκ. χαρτόνι.**

### Παράδειγμα 3: Ένα κουτάκι αναψυκτικού έχει ύψος \$12\$ εκ. και διάμετρο βάσης \$6\$ εκ. Πόσο αλουμίνιο χρειάζεται;

*Κύλινδρος με ακτίνα βάσης 3 cm και ύψος 12 cm, και δίπλα το ανάπτυγμά του με τα εμβαδά των δύο κύκλων και του ορθογωνίου.*

1. Βάση: η ακτίνα είναι $6 : 2 = 3$ εκ., άρα εμβαδόν $3{,}14 \times 3 \times 3 = 28{,}26$ τ.εκ.
2. Παράπλευρη: το ορθογώνιο έχει πλευρές το μήκος του κύκλου, $3{,}14 \times 6 = 18{,}84$ εκ., και το ύψος, $12$ εκ.

   $18{,}84 \times 12 = 226{,}08$ τ.εκ.
3. Ολική: $2 \times 28{,}26 + 226{,}08 = 56{,}52 + 226{,}08 = 282{,}6$ τ.εκ.

   **Χρειάζονται περίπου $282{,}6$ τ.εκ. αλουμίνιο.** «Περίπου», γιατί πήραμε το $\pi$ ίσο με $3{,}14$.

## Ερωτήσεις

1. Πόση είναι η ολική επιφάνεια ενός κύβου με ακμή $3$ εκ.;
   - $54$ τ.εκ.
   - $27$ τ.εκ.
   - $36$ τ.εκ.
   - $18$ τ.εκ.
2. Ποιες έδρες ενός κουτιού είναι η παράπλευρη επιφάνειά του, όταν στέκεται στο τραπέζι;
   - Οι τέσσερις γύρω γύρω
   - Η κάτω και η πάνω
   - Και οι έξι μαζί
   - Μόνο η μπροστινή
3. Ποια σειρά από έξι ίσα τετράγωνα **δεν** διπλώνει σε κύβο;
   - Έξι τετράγωνα σε μία ευθεία σειρά
   - Σταυρός: τέσσερα σε σειρά, ένα πάνω και ένα κάτω από το δεύτερο
   - Τέσσερα σε σειρά, ένα πάνω από το πρώτο και ένα κάτω από το τέταρτο
   - Τέσσερα σε σειρά, ένα πάνω και ένα κάτω από το τρίτο
4. Βρήκες ότι η επιφάνεια ενός κουτιού είναι $2.200$. Ποια μονάδα ταιριάζει;
   - τετραγωνικά εκατοστά
   - εκατοστά
   - κυβικά εκατοστά
   - λίτρα
5. Ένα κουτί έχει διαστάσεις $10$ εκ., $5$ εκ. και $2$ εκ. Πόση είναι η ολική επιφάνειά του;
   - $160$ τ.εκ.
   - $100$ τ.εκ.
   - $80$ τ.εκ.
   - $34$ τ.εκ.
6. Η παράπλευρη επιφάνεια ενός κυλίνδρου ξετυλίγεται σε ορθογώνιο. Με τι ισούται η μία πλευρά του, εκτός από το ύψος;
   - Με το μήκος του κύκλου της βάσης
   - Με τη διάμετρο της βάσης
   - Με την ακτίνα της βάσης
   - Με το εμβαδόν της βάσης
7. Ένας κύλινδρος έχει διάμετρο βάσης $10$ εκ. και ύψος $20$ εκ. Πόση είναι η παράπλευρη επιφάνειά του, με $\pi = 3{,}14$;
   - $628$ τ.εκ.
   - $200$ τ.εκ.
   - $1.256$ τ.εκ.
   - $785$ τ.εκ.
8. Σε ένα σωστό ζάρι, ποιος αριθμός είναι απέναντι από το $2$;
   - $5$
   - $3$
   - $1$
   - $6$

## Ασκήσεις

1. Πόση είναι η παράπλευρη επιφάνεια ενός κύβου με ακμή $5$ εκ.;
   *Κύβος με ακμή 5 cm, και δίπλα το ανάπτυγμά του.*
2. Ένα ενυδρείο χωρίς καπάκι είναι ορθογώνιο παραλληλεπίπεδο με μήκος $60$ εκ., πλάτος $30$ εκ. και ύψος $40$ εκ. Πόσο γυαλί χρειάζεται;
3. Υπολόγισε περίπου: θα βάψουν την τάξη σου, τους τέσσερις τοίχους και το ταβάνι, με ένα χέρι μπογιά. Ένα λίτρο μπογιά βάφει περίπου $10$ τ.μ. Για ευκολία, μην αφαιρέσεις πόρτα και παράθυρα.
   α) Πόσα τ.μ. θα βαφτούν, περίπου;
   β) Πόσα λίτρα μπογιά χρειάζονται;
4. Έχεις ξύλινους κύβους με ακμή $4$ εκ. Τους κολλάς μεταξύ τους, έδρα με έδρα, και ντύνεις με χαρτί όλη την εξωτερική επιφάνεια του στερεού που φτιάχνεις.
   α) Κολλάς δύο κύβους. Πόσο χαρτί χρειάζεσαι;
   β) Κολλάς τρεις κύβους στη σειρά. Πόσο χαρτί χρειάζεσαι τώρα;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/math/nets-and-surface-area
