# Μετρήσεις και συμμιγείς αριθμοί

> Μήκος, βάρος, χρόνος, χρήματα και επιφάνεια: η ίδια μέτρηση με τέσσερις γραφές, και γιατί η ώρα κρατάει 60.

Μαθηματικά, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/math/mixed-measurements

## Τι θα μάθεις

- Να γράφεις μια μέτρηση με φυσικό, δεκαδικό, συμμιγή ή κλασματικό αριθμό.
- Να φέρνεις τις μετρήσεις στην ίδια μονάδα και στην ίδια μορφή πριν από κάθε πράξη.
- Να προσθέτεις και να αφαιρείς ώρες και ημερομηνίες, όπου το κρατούμενο δεν είναι 10.
- Να λογαριάζεις τη διαφορά ώρας ανάμεσα σε χώρες και τη μετατροπή νομισμάτων με την ισοτιμία.
- Να μετράς επιφάνειες σε τετραγωνικές μονάδες και να σπας ένα σχήμα σε ορθογώνια.

## Μία μέτρηση, τέσσερις γραφές

Μετράς το θρανίο σου και βρίσκεις $1$ μέτρο και $20$ εκατοστά. Αυτό γράφεται με τέσσερις τρόπους, όλους σωστούς:

| Μορφή                        | Γραφή              |
| ---------------------------- | ------------------ |
| φυσικός, σε μικρότερη μονάδα | $120$ εκ.          |
| δεκαδικός                    | $1{,}20$ μ.        |
| **συμμιγής**, με δύο μονάδες | $1$ μ. $20$ εκ.    |
| κλασματικός                  | $1\tfrac{1}{5}$ μ. |

**Συμμιγής** λέγεται ο αριθμός που γράφει μια μέτρηση με περισσότερες από μία μονάδες: $3$ ώρες $15$ λεπτά, $2$ κιλά $300$ γραμμάρια, $5$ € $40$ λεπτά.

Οι μονάδες που θα χρειαστείς:

| Τι μετράς      | Μονάδες, από τη μικρότερη              | Κάθε σκαλί      |
| -------------- | -------------------------------------- | --------------- |
| Μήκος          | χιλιοστό, εκατοστό, δεκατόμετρο, μέτρο | επί $10$        |
|                | μέτρο, χιλιόμετρο                      | επί $1.000$     |
| Μάζα («βάρος») | γραμμάριο, κιλό, τόνος                 | επί $1.000$     |
| Επιφάνεια      | τ.χιλ., τ.εκ., τ.δεκ., τ.μ.            | επί $100$       |
|                | τ.μ., τ.χμ.                            | επί $1.000.000$ |
| Χρήματα        | λεπτό, ευρώ                            | επί $100$       |
| Χρόνος         | δευτερόλεπτο, λεπτό, ώρα               | επί $60$        |
|                | ώρα, ημέρα                             | επί $24$        |

Στην καθημερινή γλώσσα λέμε «ζυγίζει $40$ κιλά» και «βάρος». Στη Φυσική θα δεις ότι το κιλό μετράει τη **μάζα**, ενώ βάρος είναι η δύναμη με την οποία μας τραβάει η Γη.

> **Κλειδί**
>
> Πριν από **οποιαδήποτε** πράξη, οι μετρήσεις πρέπει να είναι:
>
> 1. στην **ίδια μονάδα**, και
> 2. στην **ίδια μορφή** αριθμού.
>
> Από μεγαλύτερη σε μικρότερη μονάδα **πολλαπλασιάζεις** (τα κομμάτια γίνονται περισσότερα). Από μικρότερη σε μεγαλύτερη **διαιρείς**.

## Μήκος και μάζα: ο συμμιγής γίνεται δεκαδικός

Στο μήκος και στη μάζα οι μονάδες πάνε με δεκάδες, οπότε ο συμμιγής γίνεται εύκολα δεκαδικός:

- $9$ χμ. $800$ μ. $= 9{,}8$ χμ., γιατί $800$ μ. είναι $800 : 1.000 = 0{,}8$ χμ.
- $1$ τόνος $500$ κιλά $= 1{,}5$ τόνος.
- $2{,}5$ κιλά $+ \, 650$ γρ. $= 2{,}5$ κ. $+ \, 0{,}65$ κ. $= 3{,}15$ κιλά.

> **Πρόσεχε**
>
> Μέτρα πόσα σκαλιά ανεβαίνεις ή κατεβαίνεις. Από χιλιόμετρα σε μέτρα είναι επί $1.000$, και από μέτρα σε εκατοστά άλλο ένα επί $100$:
>
> $0{,}62$ χμ. $= 620$ μ. $= 62.000$ εκ.
>
> Το «$0{,}62$ χμ. $= 620$ εκ.» σταμάτησε στα μισά: έκανε επί $1.000$ και έγραψε άλλη μονάδα.

## Χρόνος: κρατούμενο το 60

Στον χρόνο οι μονάδες **δεν** πάνε με δεκάδες: $60$ λεπτά κάνουν ώρα, $24$ ώρες μέρα. Γι' αυτό οι ώρες και οι ημερομηνίες είναι συμμιγείς αριθμοί, και η υποδιαστολή δεν τους ταιριάζει.

Το $6{:}30$ σημαίνει έξι ώρες και τριάντα λεπτά, δηλαδή **έξι και μισή**. Το $6{,}30$ θα ήταν έξι ώρες και τρία δέκατα της ώρας, δηλαδή $6$ ώρες και $18$ λεπτά.

Για να βρεις πόση ώρα πέρασε, γράψε τις ώρες στο **24ωρο** και αφαίρεσε. Η $1{:}30$ μ.μ. είναι $1{:}30 + 12{:}00 = 13{:}30$.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Από το πρώτο κουδούνι ως το σχόλασμα*

Όταν τα λεπτά δεν φτάνουν για την αφαίρεση, **δανείζεσαι μία ώρα**, που φέρνει $60$ λεπτά, όχι $10$ ή $100$:

|                    | Ώρες         | Λεπτά          |
| ------------------ | ------------ | -------------- |
| Τέλος              | $13$         | $15$           |
| δανείζομαι μία ώρα | $12$         | $15 + 60 = 75$ |
| μείον αρχή         | $9$          | $40$           |
| **Διάρκεια**       | $\mathbf{3}$ | $\mathbf{35}$  |

Από τις $9{:}40$ ως τις $13{:}15$ περνούν $3$ ώρες και $35$ λεπτά.

Με τις ημερομηνίες το ίδιο: ο μήνας που δανείζεσαι φέρνει $30$ μέρες (στα προβλήματα, εκτός αν ζητηθεί η ακριβής μέρα), και το έτος $12$ μήνες.

### Η ώρα δεν είναι ίδια σε όλη τη Γη

Όταν στο Λονδίνο είναι μεσημέρι, στην Αθήνα είναι ήδη $2$ το μεσημέρι. Η Ελλάδα είναι **$2$ ώρες μπροστά** από τη Βρετανία όλο τον χρόνο, γιατί και οι δύο χώρες αλλάζουν σε θερινή ώρα την ίδια μέρα. Οι χώρες ανατολικά του Γκρίνουιτς είναι μπροστά στην ώρα, οι δυτικά πίσω.

## Χρήματα: η ισοτιμία

Το ευρώ ($1$ € $= 100$ λεπτά) είναι το κοινό νόμισμα των περισσότερων χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για να αλλάξεις ευρώ με δολάρια, η τράπεζα κοιτάει την **ισοτιμία**: πόσα δολάρια δίνει για $1$ ευρώ. Η ισοτιμία αλλάζει κάθε μέρα, οπότε στα προβλήματα σου τη δίνουν.

Με ισοτιμία $1$ € $= 1{,}10$ δολάρια:

| Ξέρω         | Θέλω    | Πράξη                             |
| ------------ | ------- | --------------------------------- |
| $200$ €      | δολάρια | $200 \times 1{,}10 = 220$ δολάρια |
| $55$ δολάρια | ευρώ    | $55 : 1{,}10 = 50$ €              |

> **Θυμήσου**
>
> Και η τράπεζα πληρώνει για τα χρήματα που της αφήνεις: τον **τόκο**. Το **επιτόκιο** λέει τον τόκο για κάθε $100$ € σε **ένα χρόνο**.
>
> $1.000$ € με επιτόκιο $2$ τοις εκατό δίνουν $20$ € τόκο τον χρόνο. Σε έξι μήνες, τα μισά: $10$ €, όχι $20$. Τα ποσοστά τα δουλεύεις αναλυτικά στην ενότητα για τα ποσοστά στην καθημερινή ζωή.

## Επιφάνεια: κάθε σκαλί επί 100

Μονάδα της επιφάνειας είναι το **τετραγωνικό μέτρο** (τ.μ.): ένα τετράγωνο με πλευρά $1$ μέτρο. Επειδή το τετράγωνο έχει **δύο** διαστάσεις, κάθε σκαλί της σκάλας είναι $10 \times 10 = 100$:

$1$ τ.μ. $= 100$ τ.δεκ. $= 10.000$ τ.εκ. $= 1.000.000$ τ.χιλ.

Και η επιφάνεια γράφεται με πολλές μορφές:

$14{,}5$ τ.μ. $= 14$ τ.μ. $5.000$ τ.εκ. $= 145.000$ τ.εκ. $= 14\tfrac{1}{2}$ τ.μ.

Ένα σχήμα που δεν είναι ορθογώνιο, όπως ένα οικόπεδο σε σχήμα Γ, το **σπας** με μια νοητή γραμμή σε ορθογώνια, βρίσκεις το εμβαδόν του καθενός (μήκος επί πλάτος) και τα προσθέτεις.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ένας δήμος μάζεψε για ανακύκλωση \$1\$ τόνο, \$1\$ τόνο \$500\$ κιλά, \$1{,}59\$ τόνους και \$1.200\$ κιλά χαρτί. Ένα φύλλο χαρτιού ζυγίζει \$5\$ γραμμάρια. Πόσα φύλλα μπορούν να γίνουν;

1. Όλα σε τόνους και σε δεκαδικό: $1$, $1{,}5$, $1{,}59$ και $1.200 : 1.000 = 1{,}2$.
2. Σύνολο: $1 + 1{,}5 + 1{,}59 + 1{,}2 = 5{,}29$ τόνοι.
3. Το φύλλο μετριέται σε γραμμάρια, άρα κατεβαίνω δύο σκαλιά: $5{,}29 \times 1.000 = 5.290$ κιλά, και $5.290 \times 1.000 = 5.290.000$ γραμμάρια.
4. $5.290.000 : 5 = 1.058.000$.

   **Γίνονται $1.058.000$ φύλλα.**

### Παράδειγμα 2: Ο ποιητής Κωστής Παλαμάς γεννήθηκε στις \$13\$ Ιανουαρίου \$1859\$ και πέθανε στις \$27\$ Φεβρουαρίου \$1943\$. Πόσο έζησε;

1. Γράφω τις ημερομηνίες ως συμμιγείς, έτος, μήνα, μέρα: $1943$ έτη $2$ μήνες $27$ ημέρες μείον $1859$ έτη $1$ μήνας $13$ ημέρες.
2. Αφαιρώ από τη μικρότερη μονάδα: ημέρες $27 - 13 = 14$, μήνες $2 - 1 = 1$, έτη $1943 - 1859 = 84$.
3. **Έζησε $84$ έτη, $1$ μήνα και $14$ ημέρες.**

   **Έλεγχος:** από τις $13$ Ιανουαρίου $1859$, σε $84$ χρόνια φτάνεις $13$ Ιανουαρίου $1943$, σε έναν μήνα $13$ Φεβρουαρίου, και σε $14$ μέρες $27$ Φεβρουαρίου ✓

### Παράδειγμα 3: Ένα αεροπλάνο φεύγει από το Λονδίνο στις \$9{:}30\$, ώρα Λονδίνου, και η πτήση κρατάει \$3\$ ώρες και \$45\$ λεπτά. Προλαβαίνει ο επιβάτης την πτήση Αθήνα–Θεσσαλονίκη των \$14{:}30\$, ώρα Ελλάδας;

1. Ώρα άφιξης, ακόμα σε ώρα Λονδίνου: $9$ ώρες $30$ λεπτά $+ \, 3$ ώρες $45$ λεπτά $= 12$ ώρες $75$ λεπτά $= 13{:}15$.
2. Η Ελλάδα είναι $2$ ώρες μπροστά: $13{:}15 + 2{:}00 = 15{:}15$ ώρα Ελλάδας.
3. **Όχι, δεν προλαβαίνει**: η πτήση για Θεσσαλονίκη έφυγε $45$ λεπτά πριν προσγειωθεί.

   Αν είχε ξεχάσει τη διαφορά ώρας, θα νόμιζε ότι φτάνει $13{:}15$ και ότι έχει άνεση μιάμισης ώρας.

### Παράδειγμα 4: Ένα οικόπεδο σε σχήμα Γ αποτελείται από ένα ορθογώνιο \$17\$ μ. επί \$5\$ μ. και, κολλημένο από κάτω, ένα ορθογώνιο \$8\$ μ. επί \$10\$ μ. Πόσο κοστίζει, αν το τετραγωνικό μέτρο πουλιέται \$250\$ €;

1. Το σπάω στα δύο ορθογώνια: $17 \times 5 = 85$ τ.μ. και $8 \times 10 = 80$ τ.μ.
2. Εμβαδόν: $85 + 80 = 165$ τ.μ.
3. Τιμή: $165 \times 250 = 41.250$ €.

   **Το οικόπεδο κοστίζει $41.250$ €.**

## Ερωτήσεις

1. Ποια γραφή **δεν** είναι ίση με $2{,}35$ μ.;
   - $2$ μ. $35$ χιλ.
   - $235$ εκ.
   - $2$ μ. $35$ εκ.
   - $2.350$ χιλ.
2. Μια τσάντα ζυγίζει $4$ κιλά $80$ γραμμάρια. Πώς γράφεται σε κιλά με δεκαδικό;
   - $4{,}08$ κιλά
   - $4{,}8$ κιλά
   - $4{,}80$ κιλά
   - $48$ κιλά
3. Πόσο είναι $2{,}5$ ώρες;
   - $2$ ώρες $30$ λεπτά
   - $2$ ώρες $50$ λεπτά
   - $2$ ώρες $5$ λεπτά
   - $25$ λεπτά
4. Μια ταινία αρχίζει $7{:}50$ μ.μ. και τελειώνει $10{:}25$ μ.μ. Πόσο κρατάει;
   - $2$ ώρες $35$ λεπτά
   - $2$ ώρες $75$ λεπτά
   - $3$ ώρες $25$ λεπτά
   - $2{,}75$ ώρες
5. Στην Αθήνα η ώρα είναι $18{:}00$. Τι ώρα είναι στο Λονδίνο;
   - $16{:}00$
   - $20{:}00$
   - $18{:}00$
   - $17{:}00$
6. Με ισοτιμία $1$ € $= 1{,}20$ δολάρια, πόσα ευρώ παίρνεις για $60$ δολάρια;
   - $50$ €
   - $72$ €
   - $60$ €
   - $40$ €
7. Πόσα τετραγωνικά εκατοστά είναι $3$ τ.μ.;
   - $30.000$ τ.εκ.
   - $300$ τ.εκ.
   - $3.000$ τ.εκ.
   - $300$ τ.δεκ.
8. Πόσο κάνει $1{,}8$ χμ. $+ \, 650$ μ.;
   - $2{,}45$ χμ.
   - $651{,}8$ μ.
   - $8{,}3$ χμ.
   - $1{,}865$ χμ.

## Ασκήσεις

1. Γράψε τα $3$ κιλά $250$ γραμμάρια σε κιλά, με δεκαδικό αριθμό.
2. Ένα τρένο φεύγει $10{:}45$ π.μ. και φτάνει $2{:}20$ μ.μ. Πόσο κράτησε το ταξίδι;
3. Ένα δωμάτιο έχει μήκος $4{,}25$ μ. και πλάτος $3$ μ. Γράψε το εμβαδόν του ως συμμιγή, σε τ.μ. και τ.εκ.
4. Ένας κινηματογράφος παίζει μια ταινία που κρατά $1$ ώρα $50$ λεπτά. Ανάμεσα σε δύο προβολές χρειάζονται $25$ λεπτά για καθάρισμα. Η πρώτη προβολή αρχίζει στις $2{:}30$ μ.μ., και η αίθουσα κλείνει στις $11{:}30$ μ.μ. Πόσες ολόκληρες προβολές χωράνε, και τι ώρα τελειώνει η τελευταία;
5. Υπολόγισε περίπου: πόσες ώρες θα έχεις περάσει μέσα στην τάξη, από την πρώτη μέρα της Α΄ ως την τελευταία της ΣΤ΄ Δημοτικού; Δεν υπάρχει ένας μόνο σωστός αριθμός: διάλεξε λογικές τιμές και λογάριασε.
   α) Πόσες ώρες, περίπου;
   β) Πόσα ολόκληρα μερόνυχτα κάνουν αυτές οι ώρες;
6. Ένα ρολόι με δείκτες πάει μπροστά $3$ λεπτά κάθε ώρα. Το έβαλες στη σωστή ώρα τη Δευτέρα στις $8{:}00$ το πρωί.
   α) Τι ώρα δείχνει την Τρίτη, όταν η σωστή ώρα είναι $8{:}00$ το βράδυ;
   β) Μετά από πόσες μέρες θα δείξει πάλι, για πρώτη φορά, τη σωστή ώρα;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/math/mixed-measurements
