# ΜΚΔ και ΕΚΠ

> Δύο εργαλεία που απλοποιούν κλάσματα και λύνουν προβλήματα χρόνου.

Μαθηματικά, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/math/gcd-lcm

## Τι θα μάθεις

- Να βρίσκεις τους διαιρέτες ενός αριθμού και τους κοινούς δύο αριθμών.
- Να υπολογίζεις ΜΚΔ και ΕΚΠ και να ξέρεις πότε χρειάζεται το καθένα.
- Να απλοποιείς κλάσμα σε ένα βήμα με τον ΜΚΔ.
- Να λύνεις προβλήματα συγχρονισμού με το ΕΚΠ.

## Δύο ερωτήσεις, δύο εργαλεία

Πάρε το $12$ και το $18$.

- **Ποιοι αριθμοί τα διαιρούν και τα δύο;** → κοινοί διαιρέτες → ο μεγαλύτερος είναι ο **ΜΚΔ**
- **Πού συναντιούνται τα πολλαπλάσιά τους;** → κοινά πολλαπλάσια → το μικρότερο είναι το **ΕΚΠ**

*Διαδραστικό στη σελίδα: Οι διαιρέτες, δίπλα-δίπλα*

> **Κλειδί**
>
> Διαιρέτες του $12$: $1, 2, 3, 4, 6, 12$
>
> Διαιρέτες του $18$: $1, 2, 3, 6, 9, 18$
>
> **Κοινοί:** $1, 2, 3, 6$ → ο μεγαλύτερος είναι το $6$.
>
> **ΜΚΔ(12, 18) = 6**
>
> Πολλαπλάσια του $12$: $12, 24, \mathbf{36}, 48\ldots$ Πολλαπλάσια του $18$: $18, \mathbf{36}, 54\ldots$
>
> **ΕΚΠ(12, 18) = 36**

## Η συντομότερη διαδρομή

Δεν χρειάζεται να γράφεις όλους τους διαιρέτες. Δύο τρόποι:

**Με ανάλυση σε γινόμενο πρώτων:**

$$
12 = 2^2 \times 3 \qquad 18 = 2 \times 3^2
$$

- **ΜΚΔ:** κοινοί παράγοντες με τον **μικρότερο** εκθέτη → $2 \times 3 = 6$
- **ΕΚΠ:** όλοι οι παράγοντες με τον **μεγαλύτερο** εκθέτη → $2^2 \times 3^2 = 36$

**Με τη σχέση των δύο:**

**ΜΚΔ × ΕΚΠ = γινόμενο των δύο αριθμών**

$6 \times 36 = 216$ και $12 \times 18 = 216$ ✓

Βρες τον έναν και ο άλλος βγαίνει με μία διαίρεση.

> **Θυμήσου**
>
> **ΜΚΔ ≤ ο μικρότερος αριθμός. ΕΚΠ ≥ ο μεγαλύτερος.**
>
> Αν βρεις ΜΚΔ μεγαλύτερο από τον μικρότερο αριθμό, ή ΕΚΠ μικρότερο από τον μεγαλύτερο, κάτι πήγε στραβά.
>
> Και δύο ειδικές περιπτώσεις που αξίζουν:
>
> - Αν ο ένας διαιρεί τον άλλον: ΜΚΔ = ο μικρός, ΕΚΠ = ο μεγάλος.
> - Αν είναι **πρώτοι μεταξύ τους** (ΜΚΔ $=1$): ΕΚΠ = το γινόμενό τους.

## Πού χρησιμεύει ο ΜΚΔ

Στην **απλοποίηση κλασμάτων, σε ένα βήμα**.

$$
\frac{18}{24}
$$

Ο ΜΚΔ$(18, 24) = 6$. Διαιρώ και τους δύο με $6$:

$$
\frac{18 : 6}{24 : 6} = \frac{3}{4}
$$

Χωρίς τον ΜΚΔ θα το έκανες σε δύο ή τρία βήματα. Με αυτόν, **πάντα** σε ένα — και το αποτέλεσμα είναι εγγυημένα η απλούστερη μορφή.

## Πού χρησιμεύει το ΕΚΠ

Σε δύο πράγματα:

1. **Κοινός παρονομαστής** για πρόσθεση κλασμάτων (το είδες στην Ε΄).
2. **Προβλήματα συγχρονισμού** — πότε δύο επαναλαμβανόμενα γεγονότα συμπίπτουν.

> **Πρόσεχε**
>
> Το πιο συχνό λάθος είναι να διαλέξεις **λάθος εργαλείο**.
>
> - «Πότε θα ξανασυναντηθούν;» «Πόσο συχνά συμπίπτουν;» → **ΕΚΠ**
> - «Πόσα ίσα κομμάτια το πολύ;» «Πόσο μεγάλα πακέτα;» → **ΜΚΔ**
>
> Ο ΜΚΔ **μοιράζει** και δίνει μικρότερους αριθμούς. Το ΕΚΠ **συγχρονίζει** και δίνει μεγαλύτερους.

Δοκίμασε: για κάθε ερώτηση, διάλεξε ποιο από τα δύο εργαλεία χρειάζεται.

*Διαδραστικό στη σελίδα: ΜΚΔ ή ΕΚΠ;*

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Βρες ΜΚΔ και ΕΚΠ των 8 και 20.

1. Διαιρέτες του $8$: $1, 2, 4, 8$. Διαιρέτες του $20$: $1, 2, 4, 5, 10, 20$.
2. Κοινοί: $1, 2, 4$. Μεγαλύτερος: **ΜΚΔ $= 4$**.
3. Με τη σχέση: $8 \times 20 = 160$, άρα

   **ΕΚΠ = 160 : 4 = 40**
4. **Έλεγχος:** ΜΚΔ $4 \le 8$ ✓ και ΕΚΠ $40 \ge 20$ ✓

   Και πράγματι: $40 = 5 \times 8 = 2 \times 20$.

### Παράδειγμα 2: Απλοποίησε το 42/56 σε ένα βήμα.

1. Ψάχνω τον ΜΚΔ$(42, 56)$. Και οι δύο διαιρούνται με $2$ → $21$ και $28$. Και οι δύο με $7$ → $3$ και $4$.
2. Άρα ο ΜΚΔ είναι $2 \times 7 = 14$.
3. $\frac{42 : 14}{56 : 14} = \frac{3}{4}$
4. **Έλεγχος:** το $3$ και το $4$ δεν έχουν κοινό διαιρέτη πέρα από το $1$ — η μορφή είναι η απλούστερη ✓

### Παράδειγμα 3: Δύο λεωφορεία φεύγουν κάθε 12 και κάθε 18 λεπτά. Ξεκινούν μαζί στις 8:00. Πότε ξαναφεύγουν μαζί;

1. «Πότε ξανασυμπίπτουν» → ψάχνω **κοινό πολλαπλάσιο**, και μάλιστα το **ελάχιστο**.
2. Πολλαπλάσια του $12$: $12, 24, 36$. Πολλαπλάσια του $18$: $18, 36$.

   **ΕΚΠ(12, 18) = 36**
3. $36$ λεπτά μετά τις $8{:}00$.
4. **Στις 8:36.**

   **Έλεγχος:** το πρώτο έφυγε στις $8{:}12$, $8{:}24$, $8{:}36$ ✓ Το δεύτερο στις $8{:}18$, $8{:}36$ ✓

   Αν είχες χρησιμοποιήσει ΜΚΔ ($=6$), θα έβγαζες $8{:}06$ — ώρα που κανένα από τα δύο δεν φεύγει.

## Ερωτήσεις

1. Πόσο είναι ο ΜΚΔ$(16, 24)$;
   - $8$
   - $4$
   - $48$
   - $2$
2. Πόσο είναι το ΕΚΠ$(6, 8)$;
   - $24$
   - $48$
   - $2$
   - $14$
3. Με ποιον αριθμό απλοποιείς το $\frac{36}{48}$ σε **ένα** βήμα;
   - $12$
   - $6$
   - $4$
   - $144$
4. Δύο φάροι μόλις άναψαν μαζί. Ο ένας αναβοσβήνει κάθε $4$ δευτερόλεπτα, ο άλλος κάθε $6$. Πότε θα ξανανάψουν μαζί;
   - Μετά από $12$ δευτερόλεπτα — είναι ερώτηση ΕΚΠ
   - Μετά από $2$ δευτερόλεπτα — είναι ερώτηση ΜΚΔ
   - Μετά από $24$ δευτερόλεπτα
   - Ποτέ
5. Για δύο αριθμούς ισχύει ΜΚΔ $= 3$ και το γινόμενό τους είναι $63$. Πόσο είναι το ΕΚΠ;
   - $21$
   - $189$
   - $60$
   - $3$
6. Πόσο είναι ο ΜΚΔ$(24, 36)$;
   - $12$
   - $6$
   - $72$
   - $4$
7. Πόσο είναι το ΕΚΠ$(4, 10)$;
   - $20$
   - $40$
   - $2$
   - $14$
8. Πότε χρησιμοποιείς ΜΚΔ και πότε ΕΚΠ;
   - ΜΚΔ για μοίρασμα, ΕΚΠ για συγχρονισμό
   - ΕΚΠ για μοίρασμα, ΜΚΔ για συγχρονισμό
   - Είναι το ίδιο εργαλείο με δύο ονόματα
   - Και τα δύο για απλοποίηση κλασμάτων

## Ασκήσεις

1. Πόσο είναι ο ΜΚΔ$(20, 30)$;
2. Ο δάσκαλος έχει $24$ μολύβια και $36$ γόμες. Θέλει να τα μοιράσει σε σακουλάκια, όλα ίδια μεταξύ τους, χωρίς να περισσέψει τίποτα. Πόσα σακουλάκια μπορεί να φτιάξει το πολύ, και τι θα έχει το καθένα;
3. Δύο προβλήματα που μοιάζουν, αλλά θέλουν διαφορετικό εργαλείο.
   α) Ένα δωμάτιο είναι $240$ εκ. επί $400$ εκ. Θέλεις να το στρώσεις με τετράγωνα πλακάκια, όλα ίδια και όσο πιο μεγάλα γίνεται, χωρίς να κόψεις κανένα. Πόση είναι η πλευρά τους, και πόσα πλακάκια χρειάζεσαι;
   β) Έχεις πολλές κάρτες $6$ εκ. επί $8$ εκ. Τις βάζεις όλες με τον ίδιο προσανατολισμό, τη μία δίπλα στην άλλη, ώστε να φτιάξουν ένα τετράγωνο όσο πιο μικρό γίνεται. Πόση είναι η πλευρά του, και πόσες κάρτες θέλει;
4. Η Δήμητρα πηγαίνει στο κολυμβητήριο κάθε $6$ μέρες και ο Κώστας κάθε $8$ μέρες. Το κολυμβητήριο είναι ανοιχτό όλες τις μέρες. Μια Δευτέρα βρέθηκαν εκεί μαζί.
   α) Ποια μέρα της εβδομάδας θα ξανασυναντηθούν για πρώτη φορά;
   β) Σε πόσες μέρες θα ξανασυναντηθούν για πρώτη φορά πάλι Δευτέρα;
5. Η Ρένα σκέφτηκε δύο αριθμούς. Ο ΜΚΔ τους είναι $6$ και το ΕΚΠ τους $72$. Κανένας από τους δύο δεν είναι ο $6$. Ποιοι είναι οι δύο αριθμοί;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/math/gcd-lcm
