# Κλάσματα και δεκαδικοί — όλες οι πράξεις

> Μετακινείσαι ανάμεσα στις δύο μορφές χωρίς να χάνεσαι.

Μαθηματικά, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/math/fractions-decimals-mastery

## Τι θα μάθεις

- Να μετατρέπεις κλάσμα σε δεκαδικό με διαίρεση.
- Να προβλέπεις πότε ο δεκαδικός τερματίζει και πότε είναι περιοδικός.
- Να μετατρέπεις δεκαδικό σε κλάσμα και να απλοποιείς.
- Να διαλέγεις τη βολικότερη μορφή για κάθε πράξη.

## Το κλάσμα **είναι** διαίρεση

Αυτή είναι η πρόταση που ενώνει τα δύο κεφάλαια:

$$
\frac{3}{4} = 3 : 4 = 0{,}75
$$

Η γραμμή του κλάσματος δεν είναι διακοσμητική. **Σημαίνει «διά»**.

Άρα κάθε κλάσμα μπορεί να γίνει δεκαδικός: κάνεις τη διαίρεση.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η ίδια ποσότητα, τρεις γραφές*

## Πότε τελειώνει και πότε όχι

$$
\frac{3}{8} = 0{,}375 \qquad \frac{1}{3} = 0{,}333\ldots
$$

Γιατί το ένα σταματάει και το άλλο όχι;

> **Πρώτος αριθμός**
>
> Αριθμός που διαιρείται ακριβώς μόνο με το $1$ και με τον εαυτό του: $2, 3, 5, 7, 11\ldots$

> **Κλειδί**
>
> Απλοποίησε πρώτα το κλάσμα. Μετά κοίτα τον **παρονομαστή**:
>
> - Αν οι **μόνοι πρώτοι** που τον διαιρούν είναι το $2$ και το $5$ → ο δεκαδικός **τερματίζει**.
> - Αν τον διαιρεί οποιοσδήποτε άλλος πρώτος ($3$, $7$, $11$…) → είναι **περιοδικός**.
>
> $8 = 2^3$ → τερματίζει. $3$ → περιοδικός. $6 = 2 \times 3$ → περιοδικός.
>
> Ο λόγος: το δεκαδικό σύστημα στηρίζεται στο $10 = 2 \times 5$. Παρονομαστές φτιαγμένοι από $2$ και $5$ χωράνε σε δυνάμεις του $10$· οι άλλοι όχι.

## Από δεκαδικό σε κλάσμα

Διάβασε τον δεκαδικό **δυνατά** και γράψε ό,τι άκουσες:

Το $0{,}7$ διαβάζεται «επτά δέκατα», και αυτό ακριβώς γράφει το κλάσμα:

$$
0{,}7 = \frac{7}{10}
$$

Το $0{,}45$ διαβάζεται «σαράντα πέντε εκατοστά»:

$$
0{,}45 = \frac{45}{100} = \frac{9}{20}
$$

Ο κανόνας: **τόσα μηδενικά όσα τα δεκαδικά ψηφία**, και μετά απλοποίηση.

| Δεκαδικός | Ψηφία | Παρονομαστής | Απλοποιημένο   |
| --------- | ----- | ------------ | -------------- |
| $0{,}5$   | $1$   | $10$         | $\frac{1}{2}$  |
| $0{,}25$  | $2$   | $100$        | $\frac{1}{4}$  |
| $0{,}125$ | $3$   | $1000$       | $\frac{1}{8}$  |
| $2{,}4$   | $1$   | $10$         | $2\frac{2}{5}$ |

## Διάλεξε τη βολικότερη μορφή

> **Θυμήσου**
>
> Δεν υπάρχει «καλύτερη» μορφή. Υπάρχει καταλληλότερη για την **πράξη που κάνεις**.
>
> | Θέλω να...                               | Βολικότερη μορφή                           |
> | ---------------------------------------- | ------------------------------------------ |
> | προσθέσω $\frac{1}{3}$ και $\frac{1}{6}$ | **κλάσμα** (ο δεκαδικός είναι ατελείωτος)  |
> | συγκρίνω $\frac{5}{8}$ και $0{,}6$       | **δεκαδικός** ($0{,}625$ έναντι $0{,}6$)   |
> | υπολογίσω έκπτωση $25\%$                 | **κλάσμα** ($\frac{1}{4}$, δηλαδή διά $4$) |
> | προσθέσω τιμές σε ευρώ                   | **δεκαδικός**                              |

> **Πρόσεχε**
>
> Μην στρογγυλοποιείς **στη μέση** ενός υπολογισμού.
>
> $\frac{1}{3} + \frac{1}{3} + \frac{1}{3}$ με κλάσματα δίνει ακριβώς $1$.
>
> Με στρογγυλοποίηση σε $0{,}33$: $0{,}33 \times 3 = 0{,}99$ — λάθος κατά ένα εκατοστό, που μπορεί να μεγαλώσει.
>
> Κράτα το κλάσμα όσο μπορείς και στρογγυλοποίησε **μόνο στο τέλος**.

## Οι μετατροπές που αξίζει να ξέρεις απ' έξω

$$
\frac{1}{2} = 0{,}5 \qquad \frac{1}{4} = 0{,}25 \qquad \frac{3}{4} = 0{,}75
$$

$$
\frac{1}{5} = 0{,}2 \qquad \frac{1}{8} = 0{,}125 \qquad \frac{1}{3} = 0{,}33\ldots
$$

Με αυτές τις έξι καλύπτεις τα περισσότερα προβλήματα χωρίς καμία διαίρεση.

*Αριθμογραμμή από το 0 ως το 1, κομμένη σε δέκατα, με σημειωμένα τα κλάσματα 1/8, 1/4, 1/3, 1/2 και 3/4 στη θέση των δεκαδικών τους.*

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Μετέτρεψε το 7/8 σε δεκαδικό.

1. Το κλάσμα είναι διαίρεση: $7 : 8$.
2. Το $8$ δεν χωράει στο $7$, άρα το αποτέλεσμα αρχίζει με $0{,}$

   $70 : 8 = 8$ (υπόλοιπο $6$) → πρώτο δεκαδικό ψηφίο $8$.
3. $60 : 8 = 7$ (υπόλοιπο $4$) → δεύτερο ψηφίο $7$.

   $40 : 8 = 5$ (υπόλοιπο $0$) → τρίτο ψηφίο $5$, και τελείωσε.
4. $\frac{7}{8} = 0{,}875$

   **Ήταν αναμενόμενο:** $8 = 2^3$, μόνο δυάδες, άρα ο δεκαδικός τερματίζει ✓

### Παράδειγμα 2: Ποιο είναι μεγαλύτερο: 5/8 ή 0,6;

1. Διαφορετικές μορφές — δεν συγκρίνονται απευθείας. Φέρνω και τα δύο στην ίδια.
2. $\frac{5}{8} = 5 : 8 = 0{,}625$
3. Τώρα: $0{,}625$ έναντι $0{,}600$.
4. $\frac{5}{8} > 0{,}6$

   Ο δεκαδικός ήταν η σωστή επιλογή εδώ — με παρονομαστή $8$ ο δεκαδικός τερματίζει, άρα η μετατροπή είναι ακριβής.

### Παράδειγμα 3: Μετέτρεψε το 0,36 σε κλάσμα και απλοποίησε.

1. Δύο δεκαδικά ψηφία → παρονομαστής $100$.

   $0{,}36 = \frac{36}{100}$
2. Ψάχνω τον ΜΚΔ$(36, 100)$. Και οι δύο ζυγοί → $\frac{18}{50}$ → πάλι ζυγοί → $\frac{9}{25}$.

   Άρα ο ΜΚΔ ήταν $4$.
3. $0{,}36 = \frac{9}{25}$
4. **Έλεγχος:** $9 : 25 = 0{,}36$ ✓

   Και ήταν αναμενόμενο ότι τερματίζει: $25 = 5^2$, μόνο πεντάδες.

## Ερωτήσεις

1. Πόσο κάνει το $\frac{3}{4}$ ως δεκαδικός;
   - $0{,}75$
   - $0{,}34$
   - $1{,}33$
   - $0{,}25$
2. Ποιο από αυτά δίνει δεκαδικό που **τερματίζει**;
   - $\frac{7}{20}$
   - $\frac{2}{3}$
   - $\frac{5}{6}$
   - $\frac{1}{7}$
3. Γράψε το $0{,}8$ ως απλοποιημένο κλάσμα.
   - $\frac{4}{5}$
   - $\frac{8}{100}$
   - $\frac{1}{8}$
   - $\frac{8}{10}$
4. Ποιο είναι μεγαλύτερο: $\frac{3}{8}$ ή $0{,}4$;
   - $0{,}4$
   - $\frac{3}{8}$
   - Είναι ίσα
   - Δεν συγκρίνονται
5. Γιατί δεν στρογγυλοποιούμε στη μέση ενός υπολογισμού;
   - Γιατί το μικρό σφάλμα μεγαλώνει στα επόμενα βήματα
   - Γιατί απαγορεύεται η στρογγυλοποίηση
   - Γιατί οι δεκαδικοί δεν στρογγυλοποιούνται
   - Γιατί χάνουμε χρόνο
6. Πόσο κάνει το $\frac{5}{8}$ ως δεκαδικός;
   - $0{,}625$
   - $0{,}58$
   - $1{,}6$
   - $0{,}8$
7. Ποιο από αυτά δίνει δεκαδικό που **δεν** τερματίζει;
   - $\frac{2}{3}$
   - $\frac{1}{4}$
   - $\frac{7}{10}$
   - $\frac{3}{8}$
8. Στρογγυλοποίησε το $3{,}648$ στα **δέκατα**.
   - $3{,}6$
   - $3{,}7$
   - $3{,}65$
   - $4$

## Ασκήσεις

1. Μετέτρεψε το $\frac{11}{20}$ σε δεκαδικό.
2. Μια τάξη έχει $20$ παιδιά. Το $0{,}35$ από αυτά έρχεται στο σχολείο με ποδήλατο. Γράψε το $0{,}35$ ως απλοποιημένο κλάσμα και βρες πόσα παιδιά έρχονται με ποδήλατο.
3. Δίνονται ο αριθμός $\frac{7}{16}$ και ο αριθμός $0{,}45$.
   α) Ποιος από τους δύο είναι μεγαλύτερος;
   β) Υπάρχει κλάσμα με παρονομαστή $40$ ανάμεσά τους; Αν ναι, γράψ' το.
4. Ο Αλέξης γράφει τα κλάσματα $\frac{1}{2}$, $\frac{1}{3}$, $\frac{1}{4}$ και ούτω καθεξής, ως το $\frac{1}{12}$.
   α) Πόσα από αυτά δίνουν δεκαδικό που τερματίζει;
   β) Η Δέσποινα λέει: «Το $\frac{9}{12}$ δεν τερματίζει, γιατί το $12$ διαιρείται με το $3$.» Έχει δίκιο;
5. Ο Πάνος σκέφτηκε έναν δεκαδικό αριθμό με δύο δεκαδικά ψηφία, ανάμεσα στο $0{,}5$ και στο $0{,}6$. Τον έγραψε ως κλάσμα και τον απλοποίησε όσο γινόταν. Ο παρονομαστής βγήκε $25$.
   α) Ποιος μπορεί να είναι ο αριθμός του Πάνου; Βρες όλες τις περιπτώσεις.
   β) Η Ελένη σκέφτηκε έναν άλλον αριθμό με δύο δεκαδικά ψηφία, πάλι ανάμεσα στο $0{,}5$ και στο $0{,}6$. Ο δικός της απλοποιείται σε κλάσμα με παρονομαστή $20$. Ποιος είναι;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/math/fractions-decimals-mastery
