# Ισοδύναμα, ανάγωγα και η σειρά των κλασμάτων

> Ο έλεγχος «χιαστί», το ανάγωγο σε ένα βήμα με τον ΜΚΔ, και η σύγκριση με το νου ή με το ΕΚΠ.

Μαθηματικά, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/math/fractions-compare-order

## Τι θα μάθεις

- Να μετατρέπεις κλάσμα μεγαλύτερο από το 1 σε μεικτό αριθμό και αντίστροφα.
- Να ελέγχεις αν δύο κλάσματα είναι ισοδύναμα με τα «χιαστί» γινόμενα.
- Να κάνεις ένα κλάσμα ανάγωγο σε ένα βήμα με τον ΜΚΔ των όρων του.
- Να συγκρίνεις και να διατάσσεις κλάσματα, με το νου ή με το ΕΚΠ των παρονομαστών.
- Να βρίσκεις ένα κλάσμα ανάμεσα σε δύο άλλα.

## Ένας αριθμός, πολλά ονόματα

Το κλάσμα λέει **μέρος ενός όλου**: ο παρονομαστής σε πόσα ίσα κομμάτια κόπηκε το όλο, ο αριθμητής πόσα πήραμε.

Με τους δύο όρους καταλαβαίνεις αμέσως πού βρίσκεται σε σχέση με το $1$:

| Αν ο αριθμητής είναι…           | Το κλάσμα είναι…   | Παράδειγμα     |
| ------------------------------- | ------------------ | -------------- |
| μικρότερος από τον παρονομαστή  | μικρότερο από $1$  | $\frac{3}{8}$  |
| ίσος με τον παρονομαστή         | ίσο με $1$         | $\frac{8}{8}$  |
| μεγαλύτερος από τον παρονομαστή | μεγαλύτερο από $1$ | $\frac{17}{8}$ |

Ένα κλάσμα μεγαλύτερο από το $1$ γράφεται και ως **μεικτός αριθμός**: βγάζεις έξω τις ολόκληρες μονάδες.

$$
\frac{17}{8} = \frac{16}{8} + \frac{1}{8} = 2\tfrac{1}{8}
$$

Και ανάποδα: στο $3\tfrac{2}{5}$ κάθε μονάδα είναι $\frac{5}{5}$, άρα $3 \times 5 + 2 = 17$ πέμπτα, δηλαδή $\frac{17}{5}$.

## Ισοδύναμα: ο έλεγχος «χιαστί»

Το $\frac{3}{4}$ και το $\frac{9}{12}$ λένε το ίδιο μέρος του όλου: είναι **ισοδύναμα**. Στην Ε΄ τα έβρισκες πολλαπλασιάζοντας ή διαιρώντας και τους δύο όρους με τον ίδιο αριθμό.

Υπάρχει και ένας γρήγορος έλεγχος, όταν σου δίνουν δύο έτοιμα κλάσματα.

> **Κλειδί**
>
> Δύο κλάσματα είναι ισοδύναμα όταν τα **«χιαστί» γινόμενα** είναι ίσα: ο αριθμητής του ενός επί τον παρονομαστή του άλλου.
>
> $\frac{3}{4} = \frac{9}{12}$, γιατί $3 \times 12 = 36$ και $4 \times 9 = 36$.
>
> Αν τα γινόμενα βγουν διαφορετικά, τα κλάσματα δεν είναι ίσα.

Δεν είναι μαγικό κόλπο. Αν φέρεις τα δύο κλάσματα στον παρονομαστή $4 \times 12$, οι νέοι αριθμητές είναι ακριβώς αυτά τα δύο γινόμενα. Ίσοι αριθμητές με ίδιο παρονομαστή σημαίνει ίσα κλάσματα.

## Ανάγωγο σε ένα βήμα

Ένα κλάσμα λέγεται **ανάγωγο** όταν δεν απλοποιείται άλλο: ο μόνος κοινός διαιρέτης των όρων του είναι το $1$.

Οι $6$ μέρες είναι τα $\frac{6}{30}$ ενός μήνα των $30$ ημερών. Ισοδύναμα ονόματα υπάρχουν πολλά: $\frac{2}{10}$, $\frac{12}{60}$, $\frac{1}{5}$. Ανάγωγο είναι μόνο το $\frac{1}{5}$.

Για να φτάσεις εκεί σε ένα βήμα, διαιρείς και τους δύο όρους με τον **ΜΚΔ** τους. Ο ΜΚΔ$(6, 30)$ είναι το $6$:

$$
\frac{6 : 6}{30 : 6} = \frac{1}{5}
$$

> **Θυμήσου**
>
> Κάθε κλάσμα έχει **άπειρα** ισοδύναμα, αλλά **ένα μόνο** ανάγωγο.
>
> Αν διαιρέσεις με κοινό διαιρέτη που δεν είναι ο μέγιστος, δεν έκανες λάθος, απλώς δεν τελείωσες: συνεχίζεις μέχρι να μη μένει κοινός διαιρέτης.

## Σύγκριση: τρεις περιπτώσεις

**Ίδιος παρονομαστής.** Τα κομμάτια έχουν το ίδιο μέγεθος, άρα μεγαλύτερο είναι εκείνο με τα περισσότερα κομμάτια: $\frac{5}{8} > \frac{3}{8}$.

**Ίδιος αριθμητής.** Παίρνεις ίδιο αριθμό κομματιών, άρα κερδίζει εκείνο με τα **μεγαλύτερα** κομμάτια, δηλαδή τον **μικρότερο** παρονομαστή: $\frac{3}{6} > \frac{3}{8}$.

**Τίποτα κοινό.** Κάνεις τα κλάσματα **ομώνυμα**, με κοινό παρονομαστή, και συγκρίνεις τους αριθμητές.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Σύγκρινε δύο κλάσματα*

Για τρία ή περισσότερα κλάσματα, ο πιο οικονομικός κοινός παρονομαστής είναι το **ΕΚΠ** όλων των παρονομαστών. Διαιρείς το ΕΚΠ με κάθε παρονομαστή, και το πηλίκο σού λέει με τι πολλαπλασιάζεις τους όρους εκείνου του κλάσματος.

> **Πρόσεχε**
>
> Δεν πολλαπλασιάζεις τους όρους **με το ίδιο το ΕΚΠ**. Για τα $\frac{1}{2}$ και $\frac{2}{3}$ το ΕΚΠ είναι $6$:
>
> $\frac{1}{2} = \frac{1 \times 3}{2 \times 3} = \frac{3}{6}$ ✓ (πολλαπλασιάζεις με $6 : 2 = 3$)
>
> $\frac{1}{2} = \frac{1 \times 6}{2 \times 6} = \frac{6}{12}$ — ισοδύναμο, αλλά όχι με παρονομαστή $6$, οπότε δεν σε βοηθάει.

### Με το νου: κοντά στο 0, στο μισό ή στο 1;

Πολλές φορές δεν χρειάζεται καν κοινός παρονομαστής. Κοιτάς πόσο μεγάλος είναι ο αριθμητής σε σχέση με τον παρονομαστή:

- $\frac{1}{18}$: ο αριθμητής είναι πολύ μικρότερος, άρα **κοντά στο $0$**.
- $\frac{17}{36}$: ο αριθμητής είναι περίπου ο μισός του παρονομαστή, άρα **κοντά στο $\frac{1}{2}$**.
- $\frac{25}{27}$: ο αριθμητής σχεδόν ίσος με τον παρονομαστή, άρα **κοντά στο $1$**.

Άρα $\frac{1}{18} < \frac{17}{36} < \frac{25}{27}$, χωρίς καμία πράξη.

*Αριθμογραμμή από το 0 ως το 1 με σημειωμένο το 1/2: το 1/18 κάθεται κοντά στο 0, το 17/36 λίγο πριν από το 1/2 και το 25/27 κοντά στο 1.*

## Ανάμεσα σε δύο κλάσματα

Ποιο κλάσμα βρίσκεται ανάμεσα στο $\frac{1}{3}$ και στο $\frac{1}{2}$;

Με κοινό παρονομαστή $6$ γίνονται $\frac{2}{6}$ και $\frac{3}{6}$, και ανάμεσα δεν χωράει κανένας αριθμητής. Δεν πειράζει: πάρε έναν μεγαλύτερο κοινό παρονομαστή.

$$
\frac{1}{3} = \frac{4}{12} \qquad \frac{1}{2} = \frac{6}{12}
$$

Τώρα ανάμεσα χωράει το $\frac{5}{12}$. Πάνω σε μια αριθμογραμμή από το $0$ ως το $1$, κομμένη σε δωδέκατα, το $\frac{5}{12}$ είναι η γραμμούλα ανάμεσα στο $\frac{4}{12}$ και στο $\frac{6}{12}$.

> **Θυμήσου**
>
> Ανάμεσα σε δύο διαφορετικά κλάσματα υπάρχει **πάντα** άλλο κλάσμα. Αν δεν χωράει κανένα, διπλασίασε τους όρους και των δύο: τα κομμάτια μικραίνουν και ανοίγει χώρος.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Σε ένα πάρτι κάθε μερίδα μηλόπιτας είναι το \$\frac{1}{8}\$ του ταψιού. Μοιράστηκαν \$31\$ μερίδες. Πόσα ταψιά άνοιξαν;

1. $31$ μερίδες του $\frac{1}{8}$ είναι $\frac{31}{8}$ του ταψιού.
2. Βγάζω τις ολόκληρες μονάδες: $31 : 8 = 3$ και μένουν $7$.

   $\frac{31}{8} = 3\tfrac{7}{8}$
3. Φαγώθηκαν $3\tfrac{7}{8}$ ταψιά. Άρα **άνοιξαν $4$ ταψιά**, και από το τέταρτο περίσσεψε $\frac{1}{8}$.

   **Έλεγχος:** $3 \times 8 + 7 = 31$ ✓

### Παράδειγμα 2: Είναι ισοδύναμα τα κλάσματα \$\frac{14}{21}\$ και \$\frac{10}{15}\$;

1. «Χιαστί» γινόμενα: $14 \times 15 = 210$ και $21 \times 10 = 210$.
2. Ίσα, άρα **ναι**, είναι ισοδύναμα.
3. **Έλεγχος** με τα ανάγωγα: ΜΚΔ$(14, 21) = 7$ δίνει $\frac{2}{3}$, και ΜΚΔ$(10, 15) = 5$ δίνει πάλι $\frac{2}{3}$ ✓

### Παράδειγμα 3: Διάταξε από το μεγαλύτερο στο μικρότερο: \$\frac{1}{2}\$, \$\frac{7}{9}\$, \$\frac{11}{15}\$.

1. ΕΚΠ$(2, 9, 15) = 90$.
2. Με τι πολλαπλασιάζω κάθε κλάσμα: $90 : 2 = 45$, $90 : 9 = 10$, $90 : 15 = 6$.

   $\frac{1}{2} = \frac{45}{90} \qquad \frac{7}{9} = \frac{70}{90} \qquad \frac{11}{15} = \frac{66}{90}$
3. Ίδιος παρονομαστής, άρα συγκρίνω αριθμητές: $70 > 66 > 45$.

   $\frac{7}{9} > \frac{11}{15} > \frac{1}{2}$
4. **Έλεγχος με το νου:** το $\frac{1}{2}$ είναι ακριβώς μισό, ενώ τα άλλα δύο έχουν αριθμητή πάνω από τον μισό παρονομαστή. Το $\frac{1}{2}$ είναι πράγματι το μικρότερο ✓

## Ερωτήσεις

1. Πώς γράφεται το $\frac{23}{6}$ ως μεικτός αριθμός;
   - $3\tfrac{5}{6}$
   - $2\tfrac{3}{6}$
   - $4\tfrac{1}{6}$
   - $3\tfrac{1}{6}$
2. Ποιο κλάσμα είναι ίσο με τον μεικτό $2\tfrac{3}{4}$;
   - $\frac{11}{4}$
   - $\frac{9}{4}$
   - $\frac{5}{4}$
   - $\frac{6}{4}$
3. Ποιο ζευγάρι κλασμάτων είναι ισοδύναμο;
   - $\frac{6}{8}$ και $\frac{9}{12}$
   - $\frac{2}{3}$ και $\frac{3}{4}$
   - $\frac{4}{6}$ και $\frac{6}{8}$
   - $\frac{5}{10}$ και $\frac{3}{5}$
4. Ποιο είναι το ανάγωγο κλάσμα του $\frac{24}{36}$;
   - $\frac{2}{3}$
   - $\frac{12}{18}$
   - $\frac{4}{6}$
   - $\frac{3}{2}$
5. Ποιο είναι το μεγαλύτερο: $\frac{4}{7}$, $\frac{4}{9}$, $\frac{4}{5}$ ή $\frac{4}{11}$;
   - $\frac{4}{5}$
   - $\frac{4}{11}$
   - $\frac{4}{9}$
   - Είναι όλα ίσα
6. Για να συγκρίνεις τα $\frac{5}{6}$ και $\frac{7}{8}$ με κοινό παρονομαστή το ΕΚΠ $24$, με τι πολλαπλασιάζεις τους όρους του $\frac{5}{6}$;
   - Με $4$
   - Με $24$
   - Με $3$
   - Με $8$
7. Χωρίς πράξεις: ποιο κλάσμα είναι πιο κοντά στο $1$;
   - $\frac{39}{40}$
   - $\frac{20}{41}$
   - $\frac{3}{40}$
   - $\frac{30}{60}$
8. Ποιο κλάσμα βρίσκεται ανάμεσα στο $\frac{1}{4}$ και στο $\frac{1}{2}$;
   - $\frac{3}{8}$
   - $\frac{1}{3}$ και κανένα άλλο
   - $\frac{1}{8}$
   - $\frac{5}{8}$

## Ασκήσεις

1. Γράψε το $\frac{29}{4}$ ως μεικτό αριθμό.
2. Βρες το κλάσμα που είναι ισοδύναμο με το $\frac{45}{60}$ και έχει παρονομαστή $8$.
3. Η Άννα έλυσε σωστά $14$ από τις $21$ ασκήσεις της, και ο Βασίλης $18$ από τις $27$. Ποιος από τους δύο έλυσε σωστά μεγαλύτερο μέρος των ασκήσεών του;
4. Τρία ίδια μπουκάλια έχουν χυμό: το πρώτο είναι γεμάτο κατά τα $\frac{5}{7}$, το δεύτερο κατά τα $\frac{5}{8}$ και το τρίτο κατά τα $\frac{9}{14}$.
   α) Ποιο έχει τον περισσότερο χυμό και ποιο τον λιγότερο;
   β) Ρίχνεις χυμό από το πιο γεμάτο στο πιο άδειο, ώσπου τα δύο να έχουν το ίδιο. Έχει τώρα το καθένα περισσότερο ή λιγότερο από το τρίτο μπουκάλι;
5. Ψάχνεις κλάσματα μεγαλύτερα από το $\frac{2}{7}$ και μικρότερα από το $\frac{3}{8}$.
   α) Βρες όλα όσα γράφονται με αριθμητή $6$.
   β) Βρες όλα όσα γράφονται με αριθμητή $1$.
6. Ο Νίκος παρατήρησε: αν προσθέσεις $1$ και στον αριθμητή και στον παρονομαστή ενός κλάσματος, το κλάσμα μεγαλώνει. Για παράδειγμα, $\frac{2}{3} < \frac{3}{4}$.
   α) Ισχύει για το $\frac{7}{4}$;
   β) Για ποια κλάσματα μεγαλώνει, για ποια μικραίνει και για ποια μένει ίδιο;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/math/fractions-compare-order
