# Προβλήματα και παραστάσεις με κλάσματα

> Πρώτα όλοι οι αριθμοί στην ίδια μορφή, μετά η πράξη: το κλάσμα ενός ποσού, το «πόσες φορές χωράει» και η σειρά των πράξεων.

Μαθηματικά, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/math/fraction-problems

## Τι θα μάθεις

- Να λύνεις προβλήματα που έχουν μαζί κλάσματα, δεκαδικούς και μεικτούς, φέρνοντάς τους πρώτα στην ίδια μορφή.
- Να βρίσκεις το «υπόλοιπο» ενός όλου αφαιρώντας από τη μονάδα.
- Να βρίσκεις το κλάσμα ενός ποσού με δύο τρόπους.
- Να πολλαπλασιάζεις και να διαιρείς κλάσματα και να κρίνεις αν το αποτέλεσμα είναι λογικό.
- Να υπολογίζεις αριθμητικές παραστάσεις με κλάσματα, με τη σωστή σειρά των πράξεων.

## Το κλάσμα είναι ένας αριθμός σαν τους άλλους

Ένα πρόβλημα με κλάσματα μοιάζει πιο δύσκολο απ' όσο είναι. Σκέψου το έτσι: αν στη θέση του $\frac{2}{5}$ ήταν το $4$, ποια πράξη θα έκανες; Την ίδια κάνεις και με το κλάσμα.

Η δυσκολία συνήθως είναι αλλού: οι αριθμοί του προβλήματος έρχονται **σε διαφορετικές μορφές**. Ένα $0{,}1$, ένα $\frac{1}{4}$, ένα $2\tfrac{1}{2}$ στην ίδια πρόταση.

> **Κλειδί**
>
> Τέσσερα βήματα, σε κάθε πρόβλημα με κλάσματα:
>
> 1. **Κοίτα** αν όλοι οι αριθμοί είναι στην ίδια μορφή.
> 2. Αν δεν είναι, **φέρ' τους** σε μία: όλους κλάσματα ή όλους δεκαδικούς.
> 3. **Αποφάσισε** ποιες πράξεις χρειάζονται.
> 4. **Κάνε** τις πράξεις και **έλεγξε** αν το αποτέλεσμα στέκει.

Ποια μορφή να διαλέξεις; Αν κάποιο κλάσμα δεν γίνεται δεκαδικός που τελειώνει, όπως το $\frac{1}{3}$, πήγαινε σε κλάσματα. Αλλιώς, όποια σε βολεύει.

## Πρόσθεση και αφαίρεση: πρώτα ομώνυμα

Προσθέτεις ή αφαιρείς **μόνο αριθμητές**, και μόνο όταν ο παρονομαστής είναι κοινός. Τα ετερώνυμα τα κάνεις πρώτα ομώνυμα, με το ΕΚΠ των παρονομαστών, όπως στη σύγκριση.

Ένα μοτίβο που θα δεις συνέχεια: το πρόβλημα μοιράζει **ένα όλο** σε κομμάτια και ρωτάει τι έμεινε. Το όλο είναι το $1$, που γράφεται με όποιον παρονομαστή θέλεις: $1 = \frac{20}{20}$.

Η Μυρτώ κούρεψε τα $\frac{2}{5}$ του γκαζόν και ο αδελφός της το $\frac{1}{4}$. ΕΚΠ$(5, 4) = 20$:

$$
\frac{2}{5} + \frac{1}{4} = \frac{8}{20} + \frac{5}{20} = \frac{13}{20}
$$

Δεν κούρεψαν όλο το γκαζόν: μένουν $\frac{20}{20} - \frac{13}{20} = \frac{7}{20}$.

> **Πρόσεχε**
>
> Με μεικτούς αριθμούς, μην αφαιρείς χωριστά ακέραια και κλάσματα όταν το κλάσμα δεν φτάνει. Στο $3 - 1\tfrac{3}{4}$ γράψε τα πρώτα ως τέταρτα:
>
> $$
> \frac{12}{4} - \frac{7}{4} = \frac{5}{4} = 1\tfrac{1}{4}
> $$

## «Τα $\frac{4}{5}$ του…» σημαίνει «επί»

Το κλάσμα ενός ποσού βρίσκεται με δύο τρόπους. Τα $\frac{4}{5}$ των $12.500$ €:

| Τρόπος                                                                | Πράξεις                                                 |
| --------------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------- |
| **Αναγωγή στη μονάδα**: πρώτα το $\frac{1}{5}$, μετά τα $\frac{4}{5}$ | $12.500 : 5 = 2.500$, και $4 \times 2.500 = 10.000$     |
| **Πολλαπλασιασμός**: κλάσμα επί ποσό                                  | $\frac{4}{5} \times 12.500 = \frac{50.000}{5} = 10.000$ |

Και οι δύο δίνουν $10.000$ €. Η αναγωγή στη μονάδα κρατάει τους αριθμούς μικρούς: πρώτα διαιρείς, μετά πολλαπλασιάζεις.

## Κλάσμα ενός κλάσματος

Κόβεις το $\frac{1}{4}$ ενός κέικ και τρως τα $\frac{2}{3}$ από αυτό το κομμάτι. Πόσο από το **ολόκληρο** κέικ έφαγες; Τα $\frac{2}{3}$ **του** $\frac{1}{4}$, δηλαδή:

$$
\frac{2}{3} \times \frac{1}{4} = \frac{2 \times 1}{3 \times 4} = \frac{2}{12} = \frac{1}{6}
$$

Αριθμητής επί αριθμητή, παρονομαστής επί παρονομαστή. Κοινός παρονομαστής **δεν** χρειάζεται εδώ.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Κομμάτι από κομμάτι*

Το $\frac{1}{6}$ είναι μικρότερο και από το $\frac{2}{3}$ και από το $\frac{1}{4}$. Λογικό: έφαγες ένα κομμάτι από ένα κομμάτι.

## Διαίρεση: πόσες φορές χωράει

Από ένα δοχείο $10$ λίτρων γεμίζεις μπουκάλια των $2$ λίτρων: $10 : 2 = 5$ μπουκάλια. Η διαίρεση ρωτάει **πόσες φορές χωράει** το ένα μέσα στο άλλο.

Με κλάσματα η ερώτηση είναι η ίδια. Πόσα κανατάκια του $\frac{1}{8}$ του λίτρου γεμίζει το $\frac{3}{4}$ του λίτρου γάλα;

Διαιρείς **αντιστρέφοντας** το δεύτερο κλάσμα και πολλαπλασιάζοντας:

$$
\frac{3}{4} : \frac{1}{8} = \frac{3}{4} \times \frac{8}{1} = \frac{24}{4} = 6
$$

> **Θυμήσου**
>
> Πολλαπλασιάζεις με κλάσμα μικρότερο από $1$: το αποτέλεσμα **μικραίνει**.
>
> Διαιρείς με κλάσμα μικρότερο από $1$: το αποτέλεσμα **μεγαλώνει**, γιατί το μικρό κομμάτι χωράει πολλές φορές.
>
> Αν βγάλεις το ανάποδο, ξανακοίτα την πράξη.

> **Πρόσεχε**
>
> Το μισό του $\frac{3}{4}$ το βρίσκεις πολλαπλασιάζοντας **με $\frac{1}{2}$**, ή διαιρώντας με $2$:
>
> $$
> \frac{1}{2} \times \frac{3}{4} = \frac{3}{8}
> $$
>
> Αν διαιρέσεις με $\frac{1}{2}$, βρίσκεις το **διπλάσιο**: $\frac{3}{4} : \frac{1}{2} = \frac{3}{2}$.

## Παραστάσεις με κλάσματα

Η σειρά των πράξεων είναι **η ίδια** με τους φυσικούς αριθμούς:

1. Πρώτα οι παρενθέσεις.
2. Μετά οι δυνάμεις.
3. Μετά πολλαπλασιασμοί και διαιρέσεις, από αριστερά προς τα δεξιά.
4. Στο τέλος προσθέσεις και αφαιρέσεις, από αριστερά προς τα δεξιά.

Ό,τι δεκαδικό ή μεικτό συναντήσεις στον δρόμο, το κάνεις κλάσμα πριν από την πράξη του.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Στο παρτέρι του σχολείου, το \$0{,}1\$ έχει γαρίφαλα, το \$\frac{1}{4}\$ μαργαρίτες και τα \$\frac{2}{5}\$ γκαζόν. Μένει χώρος για φράουλες, και πόσος;

1. Οι αριθμοί δεν είναι στην ίδια μορφή. Το $0{,}1$ είναι $\frac{1}{10}$, άρα όλα γίνονται κλάσματα.
2. ΕΚΠ$(10, 4, 5) = 20$:

   $\frac{1}{10} + \frac{1}{4} + \frac{2}{5} = \frac{2}{20} + \frac{5}{20} + \frac{8}{20} = \frac{15}{20}$
3. Το παρτέρι είναι $\frac{20}{20}$, άρα μένουν $\frac{20}{20} - \frac{15}{20} = \frac{5}{20} = \frac{1}{4}$.

   **Μένει χώρος: το $\frac{1}{4}$ του παρτεριού.**
4. **Έλεγχος** σε δεκαδικούς: $0{,}1 + 0{,}25 + 0{,}4 = 0{,}75$, και $1 - 0{,}75 = 0{,}25$ ✓

### Παράδειγμα 2: Ένα δοχείο χωράει \$3\$ λίτρα και έχει μέσα \$1\tfrac{3}{4}\$ λίτρα νερό. Πόσο νερό χρειάζεται ακόμα για να γεμίσει;

1. Φέρνω και τα δύο σε τέταρτα: $3 = \frac{12}{4}$ και $1\tfrac{3}{4} = \frac{7}{4}$.
2. $\frac{12}{4} - \frac{7}{4} = \frac{5}{4} = 1\tfrac{1}{4}$

   **Χρειάζεται ακόμα $1\tfrac{1}{4}$ λίτρα.**
3. **Έλεγχος:** $1\tfrac{3}{4} + 1\tfrac{1}{4} = 2\tfrac{4}{4} = 3$ ✓

### Παράδειγμα 3: Ένα αυτοκίνητο πουλιέται \$12.500\$ € και κοστίζει στον έμπορο τα \$\frac{4}{5}\$ της τιμής πώλησης. Πόσα κερδίζει ο έμπορος;

1. Κόστος: τα $\frac{4}{5}$ των $12.500$. Το $\frac{1}{5}$ είναι $12.500 : 5 = 2.500$, άρα τα $\frac{4}{5}$ είναι $4 \times 2.500 = 10.000$ €.
2. Κέρδος: $12.500 - 10.000 = 2.500$ €.
3. **Πιο σύντομα:** ο έμπορος κερδίζει το $1 - \frac{4}{5} = \frac{1}{5}$ της τιμής, δηλαδή $2.500$ € ✓

### Παράδειγμα 4: Υπολόγισε την παράσταση \$(\frac{1}{2} + 0{,}25) \times 1\tfrac{1}{3}\$.

1. Πρώτα η παρένθεση. Το $0{,}25$ είναι $\frac{1}{4}$:

   $\frac{1}{2} + \frac{1}{4} = \frac{2}{4} + \frac{1}{4} = \frac{3}{4}$
2. Ο μεικτός γίνεται κλάσμα: $1\tfrac{1}{3} = \frac{4}{3}$.

   $\frac{3}{4} \times \frac{4}{3} = \frac{12}{12} = 1$
3. **Η τιμή της παράστασης είναι $1$.**

   Τα $\frac{3}{4}$ και $\frac{4}{3}$ είναι **αντίστροφοι** αριθμοί: όταν πολλαπλασιάζονται δίνουν πάντα $1$.

## Ερωτήσεις

1. Ένα πρόβλημα έχει τους αριθμούς $0{,}3$, $\frac{1}{3}$ και $\frac{1}{6}$. Σε ποια μορφή είναι πιο σωστό να τους φέρεις;
   - Όλους σε κλάσματα
   - Όλους σε δεκαδικούς
   - Δεν χρειάζεται καμία αλλαγή
   - Όλους σε μεικτούς αριθμούς
2. Ένα οικόπεδο έχει τα $\frac{2}{3}$ σπαρμένα με σιτάρι και το $\frac{1}{4}$ με κριθάρι. Τι μέρος του μένει άσπαρτο;
   - $\frac{1}{12}$
   - $\frac{11}{12}$
   - $\frac{3}{7}$
   - $\frac{1}{7}$
3. Πόσο είναι τα $\frac{3}{8}$ των $240$ €;
   - $90$ €
   - $30$ €
   - $640$ €
   - $80$ €
4. Πόσο είναι το $\frac{1}{3}$ του $\frac{3}{5}$;
   - $\frac{1}{5}$
   - $\frac{9}{5}$
   - $\frac{4}{8}$
   - $\frac{3}{15}$ που δεν απλοποιείται
5. Πόσα ποτήρια του $\frac{1}{4}$ του λίτρου γεμίζουν $2\tfrac{1}{2}$ λίτρα χυμού;
   - $10$
   - $\frac{5}{8}$
   - $8$
   - $5$
6. Χωρίς να κάνεις την πράξη: το $12 : \frac{2}{3}$ είναι μεγαλύτερο ή μικρότερο από $12$;
   - Μεγαλύτερο
   - Μικρότερο
   - Ίσο με $12$
   - Δεν φαίνεται χωρίς πράξη
7. Πόσο κάνει $\frac{1}{2} + \frac{1}{2} \times \frac{1}{2}$;
   - $\frac{3}{4}$
   - $\frac{1}{2}$
   - $\frac{3}{2}$
   - $1$
8. Πόσο κάνει $5 - 2\tfrac{2}{3}$;
   - $2\tfrac{1}{3}$
   - $3\tfrac{2}{3}$
   - $3\tfrac{1}{3}$
   - $2\tfrac{2}{3}$

## Ασκήσεις

1. Πόσο κάνει $\frac{3}{4} - \frac{1}{6}$;
2. Μια τάξη έχει $28$ μαθητές και τα $\frac{3}{7}$ είναι αγόρια. Πόσα είναι τα κορίτσια;
3. Ένα μπουκάλι έχει $2\tfrac{1}{4}$ λίτρα χυμό. Πόσα ποτήρια των $\frac{3}{8}$ του λίτρου γεμίζει;
4. Ένα κομμάτι ύφασμα έχει μήκος $4\tfrac{1}{2}$ m. Κόβεις $0{,}75$ m για ένα μαξιλάρι, και το υπόλοιπο σε κορδέλες των $\frac{2}{3}$ του μέτρου. Πόσες κορδέλες βγαίνουν, και πόσο ύφασμα περισσεύει;
5. Η Ελένη ξόδεψε το $\frac{1}{4}$ του χαρτζιλικιού της σε βιβλία και τα $\frac{2}{3}$ από όσα της έμειναν σε ένα δώρο. Της περίσσεψαν $5$ €. Πόσο ήταν το χαρτζιλίκι της;
6. Ένα βάζο γεμάτο μέλι ζυγίζει $5$ κιλά. Όταν έχει μέσα μόνο το $\frac{1}{3}$ του μελιού, ζυγίζει $2$ κιλά.
   α) Πόσο ζυγίζει το άδειο βάζο;
   β) Πόσο ζυγίζει το βάζο, όταν έχει μέσα τα $\frac{3}{4}$ του μελιού;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/math/fraction-problems
