# Παραστάσεις και εξισώσεις με μεταβλητή

> Το γράμμα δεν είναι μυστήριο: είναι το κουτί που περιμένει αριθμό.

Μαθηματικά, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/math/expressions-and-equations

## Τι θα μάθεις

- Να διαβάζεις ένα γράμμα ως θέση που περιμένει αριθμό.
- Να γράφεις παράσταση από μια πρόταση της καθημερινής γλώσσας.
- Να υπολογίζεις την τιμή μιας παράστασης για δοσμένη τιμή του γράμματος.
- Να λύνεις απλές εξισώσεις κάνοντας την ίδια πράξη και στα δύο μέλη.

## Από το κουτάκι στο γράμμα

Στη Δ΄ τάξη έλυνες πράγματα σαν αυτό:

$$
7 + \square = 12
$$

Το κουτάκι περίμενε αριθμό, κι εσύ έβρισκες ποιον. Από δω και πέρα το κουτάκι
έχει όνομα:

$$
7 + x = 12
$$

**Τίποτα άλλο δεν άλλαξε.** Το $x$ δεν είναι μυστήριο και δεν είναι «δύσκολα
μαθηματικά» — είναι το ίδιο κουτάκι, με γράμμα αντί για σχήμα, ώστε να μπορείς
να έχεις δύο ή τρία διαφορετικά στην ίδια πρόταση και να ξεχωρίζουν.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Βάλε τιμή και δες τι βγάζει η κάθε παράσταση*

> **Κλειδί**
>
> **Παράσταση** είναι μια συνταγή υπολογισμού: $3x + 5$.
>
> **Εξίσωση** είναι δύο παραστάσεις που δηλώνονται ίσες: $3x + 5 = 20$.
>
> Η παράσταση **υπολογίζεται** για κάθε τιμή του $x$. Η εξίσωση **λύνεται**:
> ψάχνεις την τιμή που κάνει την ισότητα αληθινή.

## Γράφω παράσταση από πρόταση

Η μετάφραση είναι όλη η δουλειά:

| Πρόταση                                               | Παράσταση     |
| ----------------------------------------------------- | ------------- |
| Ένας αριθμός αυξημένος κατά $5$                       | $x + 5$       |
| Το τριπλάσιο ενός αριθμού                             | $3x$          |
| Το τριπλάσιο ενός αριθμού, αυξημένο κατά $5$          | $3x + 5$      |
| Το τριπλάσιο του αθροίσματος ενός αριθμού και του $5$ | $3(x + 5)$    |
| Το μισό ενός αριθμού                                  | $\frac{x}{2}$ |

Πρόσεξε την τρίτη και την τέταρτη γραμμή: **η παρένθεση αλλάζει το
νόημα**, όπως ακριβώς και στις αριθμητικές παραστάσεις.

> **Πρόσεχε**
>
> Το $3x$ σημαίνει $3 \times x$, όχι $3$ και μετά $x$ δίπλα του.
>
> Αν $x = 4$, τότε $3x = 12$ — όχι $34$.
>
> Το σημάδι του πολλαπλασιασμού παραλείπεται μόνο μπροστά από γράμμα, ποτέ
> ανάμεσα σε δύο αριθμούς: το $3 \times 4$ δεν γράφεται ποτέ $34$.

## Λύνω: ό,τι κάνω αριστερά, το κάνω και δεξιά

Η εξίσωση είναι ζυγαριά σε ισορροπία. Το $=$ λέει ότι οι δύο πλευρές ζυγίζουν
το ίδιο.

Αν προσθέσεις $3$ κιλά μόνο στη μία πλευρά, η ζυγαριά γέρνει. Αν τα προσθέσεις
**και στις δύο**, μένει ίσια — και η ισότητα συνεχίζει να ισχύει.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Λύσε την εξίσωση χωρίς να χαλάσεις την ισορροπία*

> **Θυμήσου**
>
> Η σειρά που ξεφορτώνεσαι τα εμπόδια είναι **ανάποδη από τη σειρά των πράξεων**.
>
> Στο $3x + 2 = 14$ η παράσταση πρώτα πολλαπλασιάζει και μετά προσθέτει. Για να
> τη λύσεις, πρώτα ξεφορτώνεσαι την πρόσθεση και μετά τον πολλαπλασιασμό.
>
> Σαν να βγάζεις παπούτσια και κάλτσες: τα φόρεσες με μια σειρά, τα βγάζεις με
> την αντίστροφη.

## Ο έλεγχος είναι δωρεάν

Βρήκες $x = 4$; Βάλ' το πίσω στην αρχική εξίσωση:

$$
3 \times 4 + 2 = 12 + 2 = 14 \quad \checkmark
$$

Καμία άλλη άσκηση των μαθηματικών δεν ελέγχεται τόσο εύκολα. Δεν υπάρχει λόγος
να παραδώσεις εξίσωση χωρίς να την έχεις ελέγξει.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Υπολόγισε την τιμή της παράστασης \$4x - 3\$ για \$x = 5\$.

1. Το $4x$ σημαίνει $4 \times x$. Αντικαθιστώ το $x$ με το $5$.
2. $4 \times 5 - 3$
3. Σειρά πράξεων: πρώτα ο πολλαπλασιασμός.

   $20 - 3 = 17$
4. Απάντηση: $17$.

   Αν είχες κάνει πρώτα το $5 - 3$, θα έβγαζες $8$. Η μεταβλητή δεν αλλάζει τη σειρά των πράξεων.

### Παράδειγμα 2: Λύσε την εξίσωση \$x + 7 = 19\$.

1. Το $x$ ενοχλείται από το $+7$. Το διώχνω αφαιρώντας $7$ — **και από τα δύο μέλη**.
2. $x + 7 - 7 = 19 - 7$
3. $x = 12$
4. **Έλεγχος:** $12 + 7 = 19$ ✓

### Παράδειγμα 3: Λύσε την εξίσωση \$5x = 45\$.

1. Εδώ το $x$ είναι πολλαπλασιασμένο με $5$. Η αντίστροφη πράξη είναι η διαίρεση.
2. $\frac{5x}{5} = \frac{45}{5}$
3. $x = 9$
4. **Έλεγχος:** $5 \times 9 = 45$ ✓

### Παράδειγμα 4: Σκέφτομαι έναν αριθμό, τον διπλασιάζω, προσθέτω 6 και βρίσκω 20. Ποιος είναι;

1. Ονομάζω τον άγνωστο: έστω $x$ ο αριθμός που σκέφτομαι.
2. Μεταφράζω την ιστορία σε εξίσωση:

   $2x + 6 = 20$
3. Αφαιρώ $6$ και από τα δύο μέλη: $2x = 14$.
4. Διαιρώ και τα δύο μέλη με $2$: $x = 7$.

   **Έλεγχος με την ιστορία:** το $7$ διπλασιάζεται σε $14$, συν $6$ κάνει $20$ ✓

## Ερωτήσεις

1. Πόσο κάνει η παράσταση $3x + 4$ όταν $x = 6$;
   - $22$
   - $364$
   - $30$
   - $13$
2. Πώς γράφεται η πρόταση «το πενταπλάσιο ενός αριθμού, μειωμένο κατά $3$»;
   - $5x - 3$
   - $5(x - 3)$
   - $3 - 5x$
   - $x^5 - 3$
3. Λύσε την εξίσωση $x + 9 = 24$.
   - $x = 15$
   - $x = 33$
   - $x = 9$
   - $x = 216$
4. Λύσε την εξίσωση $7x = 56$.
   - $x = 8$
   - $x = 49$
   - $x = 392$
   - $x = 63$
5. Λύσε την εξίσωση $4x + 5 = 29$.
   - $x = 6$
   - $x = 8{,}5$
   - $x = 24$
   - $x = 34$
6. Για $x = 2$, πόσο κάνει το $3(x + 4)$;
   - $18$
   - $10$
   - $24$
   - $9$
7. Ένα ταξί χρεώνει $2$ € εκκίνηση και $1{,}20$ € το χιλιόμετρο. Ποια εξίσωση δίνει τα χιλιόμετρα για διαδρομή $14$ €;
   - $1{,}20x + 2 = 14$
   - $1{,}20 + 2x = 14$
   - $(1{,}20 + 2)x = 14$
   - $1{,}20x - 2 = 14$
8. Ένας μαθητής λύνει το $6x - 4 = 20$ και βρίσκει $x = 5$. Τι δείχνει ο έλεγχος;
   - Δεν επαληθεύει: $6 \times 5 - 4 = 26$, όχι $20$
   - Επαληθεύει, άρα η λύση είναι σωστή
   - Εξίσωση με δύο πράξεις δεν ελέγχεται
   - Επαληθεύει αν κάνεις πρώτα την αφαίρεση

## Ασκήσεις

1. Υπολόγισε την παράσταση $2x + 3$ για $x = 7$.
2. Λύσε την εξίσωση $x - 6 = 15$.
3. Ένα τετράγωνο έχει περίμετρο $36$ εκ. Γράψε μια εξίσωση για την πλευρά του $x$, λύσε την, και βρες το εμβαδόν του τετραγώνου.
4. Ένα ορθογώνιο έχει μήκος κατά $3$ εκ. μεγαλύτερο από το πλάτος του, και περίμετρο $42$ εκ. Ονόμασε $x$ το πλάτος, γράψε μια εξίσωση, λύσε την, και βρες το εμβαδόν του ορθογωνίου.
5. Ένα κολυμβητήριο έχει δύο τρόπους πληρωμής. Τρόπος Α: εγγραφή $20$ € τον μήνα και $3$ € κάθε φορά που πας. Τρόπος Β: χωρίς εγγραφή, $5$ € κάθε φορά.
   α) Η Μαρίνα πλήρωσε με τον τρόπο Α $65$ € σε έναν μήνα. Πόσες φορές πήγε;
   β) Με πόσες φορές τον μήνα οι δύο τρόποι κοστίζουν ακριβώς το ίδιο;
6. Στην εξίσωση $\square \times x + 3 = 23$ το κουτάκι κρύβει έναν φυσικό αριθμό από το $1$ ως το $20$. Για ποιους αριθμούς στο κουτάκι η λύση $x$ είναι κι αυτή φυσικός αριθμός; Βρες τους όλους.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/math/expressions-and-equations
