# Ανάλογα και αντιστρόφως ανάλογα ποσά

> Πότε το διπλάσιο φέρνει διπλάσιο και πότε μισό.

Μαθηματικά, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/math/direct-inverse-proportion

## Τι θα μάθεις

- Να ξεχωρίζεις ανάλογα από αντιστρόφως ανάλογα ποσά.
- Να αναγνωρίζεις ότι στα ανάλογα το πηλίκο μένει σταθερό.
- Να αναγνωρίζεις ότι στα αντιστρόφως ανάλογα το γινόμενο μένει σταθερό.
- Να διαβάζεις τη διαφορά από τη μορφή του γραφήματος.

## Δύο ποσά που αλλάζουν μαζί — αλλά όχι το ίδιο

**Ανάλογα:** διπλασιάζεις το ένα, διπλασιάζεται το άλλο.

> $1$ κιλό $2$ ευρώ, $2$ κιλά $4$ ευρώ, $3$ κιλά $6$ ευρώ.

**Αντιστρόφως ανάλογα:** διπλασιάζεις το ένα, **μισό** γίνεται το άλλο.

> $2$ εργάτες $12$ ώρες, $4$ εργάτες $6$ ώρες, $6$ εργάτες $4$ ώρες.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Δύο σχήματα, δύο συμπεριφορές*

Με $a = 2$ η μπλε γραμμή περνάει από τα $(1, 2)$, $(2, 4)$, $(3, 6)$ — τα κιλά και τα ευρώ από πάνω.

## Το σχήμα του γραφήματος

- **Ανάλογα:** ευθεία γραμμή που ξεκινάει από την αρχή των αξόνων. Μηδέν κιλά κοστίζουν μηδέν ευρώ, και κάθε κιλό παραπάνω ανεβάζει την τιμή κατά το ίδιο ποσό.
- **Αντιστρόφως ανάλογα:** καμπύλη που κατεβαίνει. Όσο μεγαλώνει το $x$, το $y$ μικραίνει, αλλά δεν φτάνει ποτέ στο μηδέν — γιατί τότε το γινόμενο δεν θα έμενε σταθερό. Γι' αυτό η καμπύλη πλησιάζει τους άξονες χωρίς να τους ακουμπά.

## Ο έλεγχος που τα ξεχωρίζει

> **Κλειδί**
>
> **Ανάλογα** → το **πηλίκο** μένει σταθερό.
>
> $$
> \frac{2}{1} = \frac{4}{2} = \frac{6}{3} = 2
> $$
>
> **Αντιστρόφως ανάλογα** → το **γινόμενο** μένει σταθερό.
>
> $$
> 2 \times 12 = 4 \times 6 = 6 \times 4 = 24
> $$
>
> Πάρε δύο ζευγάρια τιμών και δοκίμασε και τα δύο. Ένα από τα δύο θα βγει σταθερό — και σου λέει τι είδους σχέση έχεις.

## Πώς τα αναγνωρίζεις σε πρόβλημα

| Ανάλογα                                | Αντιστρόφως ανάλογα                    |
| -------------------------------------- | -------------------------------------- |
| ποσότητα και τιμή                      | εργάτες και χρόνος                     |
| χρόνος και απόσταση (σταθερή ταχύτητα) | ταχύτητα και χρόνος (σταθερή απόσταση) |
| αριθμός πακέτων και βάρος              | αριθμός ατόμων και μερίδα ανά άτομο    |

Η ερώτηση-κλειδί: **αν διπλασιαστεί το ένα, τι λογικά συμβαίνει στο άλλο;**

Περισσότερα κιλά → περισσότερα ευρώ. **Ανάλογα.**

Περισσότεροι εργάτες → λιγότερος χρόνος. **Αντιστρόφως.**

> **Πρόσεχε**
>
> Δεν είναι **όλα** τα ζεύγη ποσών ανάλογα ή αντιστρόφως ανάλογα.
>
> Η ηλικία και το ύψος ενός παιδιού αλλάζουν μαζί, αλλά δεν είναι ανάλογα: ένα παιδί $10$ ετών δεν είναι διπλάσιο σε ύψος από ένα $5$ ετών.
>
> Έλεγξε με αριθμούς πριν εφαρμόσεις οποιονδήποτε κανόνα.

Δοκίμασε: για κάθε ζευγάρι ποσών, ρώτα τι γίνεται αν διπλασιαστεί το πρώτο.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τι σχέση έχουν;*

## Λύση με τη σταθερά

**Ανάλογα:** βρες το πηλίκο, μετά πολλαπλασίασε.

> $4$ κιλά $10$ ευρώ. Πόσο $7$ κιλά;
>
> $10 : 4 = 2{,}5$ ευρώ/κιλό → $7 \times 2{,}5 = 17{,}50$ ευρώ

**Αντιστρόφως ανάλογα:** βρες το γινόμενο, μετά διαίρεσε.

> $3$ εργάτες τελειώνουν σε $8$ ώρες. Πόσο σε $4$ εργάτες;
>
> $3 \times 8 = 24$ «ανθρωποώρες» → $24 : 4 = 6$ ώρες

> **Θυμήσου**
>
> Η σταθερά έχει πάντα **νόημα**:
>
> - Στα ανάλογα είναι η τιμή ανά μονάδα ($2{,}5$ ευρώ/κιλό).
> - Στα αντιστρόφως ανάλογα είναι η συνολική δουλειά ($24$ ανθρωποώρες).
>
> Αν μπορείς να πεις τι σημαίνει η σταθερά σου, το έστησες σωστά.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Είναι ανάλογα; 3 κιλά → 7,50 €, 5 κιλά → 12,50 €

1. Δοκιμάζω το **πηλίκο**: $7{,}50 : 3 = 2{,}5$ και $12{,}50 : 5 = 2{,}5$.
2. Ίδιο πηλίκο → **ανάλογα**.
3. Η σταθερά είναι $2{,}5$ ευρώ ανά κιλό.
4. **Έλεγχος με το γινόμενο:** $3 \times 7{,}5 = 22{,}5$ αλλά $5 \times 12{,}5 = 62{,}5$ — διαφορετικά, όπως περιμέναμε ✓

### Παράδειγμα 2: Ένα αυτοκίνητο κάνει μια διαδρομή σε 3 ώρες με 80 km/h. Πόσο θα κάνει με 120 km/h;

1. Η απόσταση είναι **σταθερή**. Μεγαλύτερη ταχύτητα → λιγότερος χρόνος.

   Άρα **αντιστρόφως ανάλογα**.
2. Το γινόμενο είναι η απόσταση:

   $80 \times 3 = 240 \text{ km}$
3. $240 : 120 = 2$
4. **$2$ ώρες.**

   **Έλεγχος:** η ταχύτητα έγινε $1{,}5$ φορές μεγαλύτερη, άρα ο χρόνος πρέπει να γίνει $1{,}5$ φορές μικρότερος: $3 : 1{,}5 = 2$ ✓

### Παράδειγμα 3: 12 παιδιά μοιράζονται καραμέλες, 5 το καθένα. Αν έρθουν 20 παιδιά;

1. Οι καραμέλες είναι **σταθερές**. Περισσότερα παιδιά → λιγότερες στο καθένα.

   **Αντιστρόφως ανάλογα.**
2. Σύνολο καραμελών: $12 \times 5 = 60$.
3. $60 : 20 = 3$
4. **$3$ καραμέλες το καθένα.**

   Πρόσεξε τη διαφορά από τα ανάλογα: εδώ περισσότερα παιδιά δεν σημαίνουν περισσότερες καραμέλες συνολικά — ο σωρός είναι δεδομένος.

## Ερωτήσεις

1. Ποια ποσά είναι **αντιστρόφως** ανάλογα;
   - Αριθμός εργατών και χρόνος για μια δουλειά
   - Κιλά και τιμή
   - Πακέτα και συνολικό βάρος
   - Ώρες οδήγησης και απόσταση με σταθερή ταχύτητα
2. Πώς ελέγχεις αν δύο ποσά είναι ανάλογα;
   - Ελέγχεις αν το πηλίκο τους μένει σταθερό
   - Ελέγχεις αν το γινόμενό τους μένει σταθερό
   - Ελέγχεις αν αυξάνονται μαζί
   - Ελέγχεις αν το άθροισμά τους μένει σταθερό
3. $6$ κιλά κοστίζουν $15$ ευρώ. Πόσο κοστίζουν $10$ κιλά;
   - $25$ ευρώ
   - $19$ ευρώ
   - $9$ ευρώ
   - $150$ ευρώ
4. $4$ σωλήνες γεμίζουν μια δεξαμενή σε $9$ ώρες. Σε πόσο θα τη γεμίσουν $6$ σωλήνες;
   - $6$ ώρες
   - $13{,}5$ ώρες
   - $11$ ώρες
   - $54$ ώρες
5. Τι σχήμα έχει το γράφημα δύο **ανάλογων** ποσών;
   - Ευθεία γραμμή που περνά από την αρχή των αξόνων
   - Καμπύλη που πλησιάζει τους άξονες
   - Οριζόντια γραμμή
   - Ευθεία που δεν περνά από την αρχή
6. Έξι εργάτες τελειώνουν μια δουλειά σε $10$ μέρες. Σε πόσες θα την τελειώσουν $12$ εργάτες;
   - $5$
   - $20$
   - $12$
   - $2$
7. Πίνακας: το $2$ πάει στο $6$, το $3$ στο $9$, το $5$ στο $15$. Είναι ανάλογα;
   - Ναι, το πηλίκο είναι πάντα $3$
   - Ναι, γιατί και τα δύο μεγαλώνουν
   - Όχι, γιατί η διαφορά τους αλλάζει
   - Όχι, γιατί οι αριθμοί δεν είναι διαδοχικοί
8. Τι σχήμα έχει το γράφημα δύο **αντιστρόφως** ανάλογων ποσών;
   - Καμπύλη που πλησιάζει τους άξονες χωρίς να τους αγγίζει
   - Ευθεία που περνά από την αρχή των αξόνων
   - Οριζόντια γραμμή
   - Σπασμένη γραμμή

## Ασκήσεις

1. $4$ κιλά κοστίζουν $10$ ευρώ. Πόσο κοστίζουν $6$ κιλά;
2. $5$ σωλήνες γεμίζουν μια δεξαμενή σε $12$ ώρες. Σε πόσο θα τη γεμίσουν $6$;
3. Στο σχολείο, $6$ γονείς βάφουν τον φράχτη της αυλής σε $4$ ώρες. Όλοι δουλεύουν με τον ίδιο ρυθμό.
   α) Σε πόσες ώρες θα έβαφαν τον ίδιο φράχτη $8$ γονείς;
   β) Σε ένα άλλο σχολείο ο φράχτης είναι πιο μακρύς, και σε $4$ ώρες οι $6$ γονείς βάφουν $72$ m. Πόσα μέτρα βάφουν $8$ γονείς στις ίδιες $4$ ώρες;
4. Τα τρόφιμα ενός καταφυγίου φτάνουν για $15$ ορειβάτες για $8$ μέρες. Μετά από $2$ μέρες φεύγουν $5$ ορειβάτες.
   α) Για πόσες μέρες θα έφταναν τα τρόφιμα που απέμειναν, αν έμεναν και οι $15$;
   β) Για πόσες μέρες φτάνουν για τους ορειβάτες που μένουν;
5. Μια μεγάλη βρύση γεμίζει μόνη της ένα βαρέλι σε $3$ ώρες. Μια μικρή βρύση γεμίζει μόνη της το ίδιο βαρέλι σε $6$ ώρες.
   α) Ανοίγεις και τις δύο βρύσες μαζί. Σε πόση ώρα γεμίζει το βαρέλι;
   β) Η Ελένη λέει: «Η μία θέλει $3$ ώρες και η άλλη $6$, άρα μαζί θα θέλουν $(3 + 6) : 2 = 4{,}5$ ώρες.» Πώς φαίνεται ότι κάνει λάθος, χωρίς κανέναν λογαριασμό;
   γ) Αύριο ανοίγεις πρώτα μόνο τη μικρή βρύση. Μετά από $2$ ώρες ανοίγεις και τη μεγάλη. Πόση ώρα θέλει συνολικά το βαρέλι για να γεμίσει;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/math/direct-inverse-proportion
