# Συντεταγμένες στο επίπεδο

> Δύο αριθμοί που ορίζουν ένα σημείο, και το πρώτο γράφημα.

Μαθηματικά, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/math/coordinates

## Τι θα μάθεις

- Να τοποθετείς και να διαβάζεις σημείο από τις συντεταγμένες του.
- Να καταλαβαίνεις γιατί η σειρά (x, y) έχει σημασία.
- Να αναγνωρίζεις τα τέσσερα τεταρτημόρια από τα πρόσημα.
- Να σχεδιάζεις απλό γράφημα από πίνακα τιμών.

## Δύο αριθμοί ορίζουν ένα σημείο

Στην αριθμογραμμή ένας αριθμός αρκούσε. Στο επίπεδο χρειάζονται **δύο**: πόσο δεξιά, και πόσο πάνω.

$$
(3, 2)
$$

- Ο πρώτος αριθμός είναι το **x** — οριζόντια.
- Ο δεύτερος είναι το **y** — κατακόρυφα.

Ξεκινάς πάντα από την **αρχή** $(0, 0)$, το σημείο όπου συναντιούνται οι άξονες.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τοποθέτησε το σημείο*

> **Πρόσεχε**
>
> Το $(3, 2)$ και το $(2, 3)$ είναι **διαφορετικά σημεία**.
>
> Στο πρώτο πας $3$ δεξιά και $2$ πάνω. Στο δεύτερο $2$ δεξιά και $3$ πάνω.
>
> Η σειρά είναι σύμβαση — αλλά καθολική. **Πάντα x πρώτα.**
>
> Μνημονικό: όπως διαβάζεις, πρώτα πας οριζόντια και μετά ανεβαίνεις.

*Ορθογώνιο σύστημα αξόνων με δύο σημεία: το Α στο (3, 2) και το Β στο (2, 3), με διακεκομμένες γραμμές προς τους άξονες.*

## Τα τέσσερα τεταρτημόρια

Οι δύο άξονες χωρίζουν το επίπεδο σε τέσσερα κομμάτια, που αριθμούνται **αντίθετα από τους δείκτες του ρολογιού**, ξεκινώντας πάνω δεξιά.

| Τεταρτημόριο       | x   | y   |
| ------------------ | --- | --- |
| 1ο (πάνω δεξιά)    | $+$ | $+$ |
| 2ο (πάνω αριστερά) | $-$ | $+$ |
| 3ο (κάτω αριστερά) | $-$ | $-$ |
| 4ο (κάτω δεξιά)    | $+$ | $-$ |

> **Κλειδί**
>
> Τα πρόσημα **είναι** το τεταρτημόριο. Δεν χρειάζεται να ζωγραφίσεις για να απαντήσεις.
>
> Το $(-4, 7)$: x αρνητικό, y θετικό → **2ο τεταρτημόριο**.
>
> Και τα σημεία με ένα μηδενικό δεν ανήκουν σε κανένα — κάθονται **πάνω** σε άξονα. Το $(0, 5)$ είναι στον κατακόρυφο, το $(3, 0)$ στον οριζόντιο.

## Από πίνακα σε γράφημα

Ένα κιλό μήλα κοστίζει $2$ ευρώ.

| Κιλά (x) | Ευρώ (y) | Σημείο   |
| -------- | -------- | -------- |
| $1$      | $2$      | $(1, 2)$ |
| $2$      | $4$      | $(2, 4)$ |
| $3$      | $6$      | $(3, 6)$ |
| $4$      | $8$      | $(4, 8)$ |

Τοποθέτησε τα τέσσερα σημεία και ένωσέ τα: παίρνεις **ευθεία γραμμή από την αρχή**.

Αυτό δεν είναι σύμπτωση — είναι η υπογραφή των **ανάλογων ποσών** που είδες νωρίτερα. Μηδέν κιλά, μηδέν ευρώ.

Άλλαξε τα κιλά στο γράφημα και δες πού η οριζόντια γραμμή του κόστους συναντά την ευθεία — και δοκίμασε και μισά κιλά, που δεν είναι στον πίνακα.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Κιλά και ευρώ στο ίδιο γράφημα*

> **Θυμήσου**
>
> Το γράφημα δείχνει πράγματα που ο πίνακας κρύβει:
>
> - **Ευθεία από την αρχή** → ανάλογα ποσά
> - **Αντιστρόφως ανάλογα ποσά** → καμπύλη που πέφτει
> - **Απότομη κλίση** → γρήγορη αλλαγή
>
> Και σου επιτρέπει να **διαβάσεις ενδιάμεσες τιμές**: από το γράφημα βλέπεις αμέσως ότι $2{,}5$ κιλά κοστίζουν $5$ ευρώ, χωρίς να το υπολογίσεις.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Σε ποιο τεταρτημόριο βρίσκεται το (−3, −5);

1. Κοιτάω μόνο τα πρόσημα: x αρνητικό, y αρνητικό.
2. Αρνητικό x σημαίνει αριστερά. Αρνητικό y σημαίνει κάτω.
3. Κάτω αριστερά → **3ο τεταρτημόριο**.
4. Δεν χρειάστηκε καθόλου σχέδιο. Τα πρόσημα αρκούν.

### Παράδειγμα 2: Ένα ορθογώνιο έχει κορυφές (1,1), (5,1), (5,4). Πού είναι η τέταρτη;

*Ορθογώνιο σύστημα αξόνων με τρία σημεία: Α στο (1, 1), Β στο (5, 1) και Γ στο (5, 4).*

1. Οι δύο πρώτες έχουν **ίδιο y** ($1$): είναι η κάτω πλευρά, μήκους $5 - 1 = 4$.
2. Η τρίτη έχει ίδιο x με τη δεύτερη ($5$) και $y = 4$: είναι η δεξιά πλευρά, ύψους $4 - 1 = 3$.
3. Η τέταρτη πρέπει να είναι πάνω αριστερά: ίδιο x με την πρώτη ($1$), ίδιο y με την τρίτη ($4$).
4. **$(1, 4)$.**

   **Έλεγχος:** το εμβαδόν βγαίνει $4 \times 3 = 12$ τετραγωνικές μονάδες ✓

### Παράδειγμα 3: Από τον πίνακα κιλά/ευρώ, πόσο κοστίζουν 2,5 κιλά;

1. Τα σημεία σχηματίζουν **ευθεία από την αρχή**, άρα τα ποσά είναι ανάλογα.
2. Βρίσκω το $2{,}5$ στον οριζόντιο άξονα και ανεβαίνω μέχρι τη γραμμή.
3. Από εκεί πάω οριζόντια στον κατακόρυφο άξονα: διαβάζω $5$.
4. **$5$ ευρώ.**

   **Έλεγχος με αριθμούς:** $2{,}5 \times 2 = 5$ ✓

   Αυτό είναι η αξία του γραφήματος: διαβάζεις τιμές που **δεν υπάρχουν στον πίνακα**.

## Ερωτήσεις

1. Πού βρίσκεται το σημείο $(4, 1)$;
   - $4$ μονάδες δεξιά και $1$ πάνω
   - $4$ μονάδες πάνω και $1$ δεξιά
   - $5$ μονάδες από την αρχή
   - Στο 4ο τεταρτημόριο
2. Σε ποιο τεταρτημόριο είναι το $(-2, 6)$;
   - 2ο
   - 1ο
   - 3ο
   - 4ο
3. Πού βρίσκεται το σημείο $(0, 4)$;
   - Πάνω στον κατακόρυφο άξονα
   - Στο 1ο τεταρτημόριο
   - Στην αρχή των αξόνων
   - Πάνω στον οριζόντιο άξονα
4. Ένα ορθογώνιο έχει κορυφές $(2, 1)$, $(7, 1)$ και $(7, 5)$. Ποια είναι η τέταρτη;
   - $(2, 5)$
   - $(5, 2)$
   - $(1, 5)$
   - $(7, 1)$
5. Τα σημεία ενός γραφήματος σχηματίζουν ευθεία που περνά από την αρχή. Τι σημαίνει;
   - Τα δύο ποσά είναι ανάλογα
   - Τα δύο ποσά είναι αντιστρόφως ανάλογα
   - Το ένα ποσό δεν αλλάζει
   - Τίποτα ιδιαίτερο
6. Τι δηλώνει ο πρώτος αριθμός ενός ζεύγους συντεταγμένων;
   - Τη θέση οριζόντια, πάνω στον άξονα $x$
   - Τη θέση κατακόρυφα
   - Την απόσταση από την αρχή
   - Το τεταρτημόριο
7. Σε ποιο τεταρτημόριο βρίσκονται τα σημεία με **αρνητικό** $x$ και **αρνητικό** $y$;
   - Στο τρίτο
   - Στο πρώτο
   - Στο δεύτερο
   - Στο τέταρτο
8. Ποιο σημείο βρίσκεται πάνω στον **οριζόντιο** άξονα;
   - $(5, 0)$
   - $(0, 5)$
   - $(5, 5)$
   - $(-5, -5)$

## Ασκήσεις

1. Σε ποιο τεταρτημόριο βρίσκεται το $(4, -2)$;
2. Τα σημεία Α $(-3, 2)$ και Β $(4, 2)$ είναι στην ίδια οριζόντια γραμμή. Πόσες μονάδες απέχει το Α από το Β, και σε ποιο σημείο η γραμμή ΑΒ κόβει τον άξονα $y$;
3. Ένα ρομπότ κάνει κάθε φορά την ίδια κίνηση: $3$ μονάδες δεξιά και $2$ μονάδες κάτω. Μετά από $4$ κινήσεις βρίσκεται στο σημείο $(5, -3)$.
   α) Από ποιο σημείο ξεκίνησε;
   β) Σε ποια τεταρτημόρια στάθηκε, μαζί με την αφετηρία;
   γ) Αν συνεχίσει τις ίδιες κινήσεις, θα σταθεί ποτέ πάνω στον άξονα $x$;
4. Ένα ορθογώνιο έχει πλευρές παράλληλες στους άξονες και εμβαδόν $24$ τετραγωνικές μονάδες. Μία κορυφή του είναι το $(-1, -2)$. Η απέναντι κορυφή έχει ακέραιες συντεταγμένες και βρίσκεται στο $1$ο τεταρτημόριο, όχι πάνω σε άξονα. Βρες όλες τις θέσεις της.
5. Τρεις κορυφές ενός τετραγώνου ΑΒΓΔ είναι η Α $(-2, -1)$, η Β $(2, 0)$ και η Γ $(1, 4)$. Οι πλευρές του είναι πλάγιες, όχι παράλληλες στους άξονες.
   α) Ποια είναι η τέταρτη κορυφή Δ;
   β) Πόσο είναι το εμβαδόν του τετραγώνου;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/math/coordinates
