# Το εμβαδόν του κύκλου

> Κόβεις τον δίσκο σε φέτες, τις στήνεις σαν παραλληλόγραμμο και βγαίνει ο τύπος π × α × α.

Μαθηματικά, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/math/circle-area

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς από πού βγαίνει ο τύπος του εμβαδού του κύκλου, κόβοντας τον δίσκο σε φέτες.
- Να υπολογίζεις το εμβαδόν κυκλικού δίσκου από την ακτίνα ή από τη διάμετρο.
- Να ξεχωρίζεις πότε ένα πρόβλημα ζητά μήκος κύκλου και πότε εμβαδόν.
- Να βρίσκεις εμβαδά μισού κύκλου και κυκλικού δακτυλίου.

## Από τη γραμμή στην επιφάνεια

Στην Ε΄ μέτρησες τον **γύρο** του κύκλου, στην ενότητα [Ο κύκλος: ακτίνα, διάμετρος και μήκος](/el/dim-5/math/circle-circumference). Είδες ότι η διάμετρος χωράει στο μήκος του κύκλου πάντα $\pi \approx 3{,}14$ φορές:

**Μήκος κύκλου** $= \pi \times \delta = 2 \times \pi \times \rho$

Τώρα η ερώτηση αλλάζει. Δεν ρωτάμε πόσο μακριά είναι η γραμμή, αλλά **πόση επιφάνεια κλείνει μέσα της**: πόσο χαρτόνι χρειάζεται ένας κυκλικός δίσκος, πόσο χορτάρι χωράει ένα στρογγυλό παρτέρι. Αυτό είναι το **εμβαδόν του κυκλικού δίσκου**, ή πιο σύντομα «εμβαδόν του κύκλου».

## Κόψε τον δίσκο σε φέτες

Κανένας τύπος από τα πολύγωνα δεν ταιριάζει στον κύκλο, γιατί δεν έχει ούτε βάση ούτε ύψος. Θα τον μετατρέψουμε λοιπόν σε σχήμα που έχει.

1. Κόψε τον δίσκο σε πολλές ίσες φέτες, όπως μια πίτσα.
2. Βάλε τις φέτες τη μία δίπλα στην άλλη: μία με τη μύτη πάνω, την επόμενη με τη μύτη κάτω.
3. Το σχήμα που βγαίνει μοιάζει με **παραλληλόγραμμο**. Με $8$ φέτες η βάση του είναι ακόμα κυματιστή. Με $16$ ή $32$ φέτες γίνεται σχεδόν ίσια, και το σχήμα σχεδόν **ορθογώνιο**.

Τι μήκος έχουν οι πλευρές του;

- **Ύψος:** κάθε φέτα έχει μήκος όσο η ακτίνα. Άρα το ύψος είναι $\rho$.
- **Βάση:** οι μισές φέτες έχουν τη «φλούδα» τους κάτω και οι μισές πάνω. Η κάτω πλευρά είναι λοιπόν το **μισό** μήκος του κύκλου: $\pi \times \rho$.

Βάση επί ύψος: $(\pi \times \rho) \times \rho$. Δεν χάθηκε ούτε προστέθηκε τίποτα, απλώς μετακινήσαμε τις φέτες.

> **Κλειδί**
>
> **Εμβαδόν κύκλου** $= \pi \times \rho \times \rho \approx 3{,}14 \times$ ακτίνα $\times$ ακτίνα
>
> Ο τύπος θέλει την **ακτίνα**, και μάλιστα δύο φορές. Γι' αυτό η απάντηση βγαίνει σε **τετραγωνικές** μονάδες: cm², m².

Άλλαξε την ακτίνα και κοίτα το εμβαδόν. Σύγκρινέ το με το μήκος: το μήκος μεγαλώνει με σταθερό βήμα, το εμβαδόν όλο και πιο γρήγορα.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Μήκος και εμβαδόν, δίπλα δίπλα*

## Ένας έλεγχος χωρίς τύπο

Ζωγράφισε ένα τετράγωνο γύρω από τον κύκλο, ώστε να τον αγγίζει στις τέσσερις πλευρές. Η πλευρά του είναι η διάμετρος, δηλαδή δύο ακτίνες. Το τετράγωνο αυτό έχει εμβαδόν $2\rho \times 2\rho$, δηλαδή **τέσσερα** τετραγωνάκια με πλευρά την ακτίνα.

Ο κύκλος χωράει μέσα του και αφήνει έξω τις τέσσερις γωνίες. Άρα το εμβαδόν του είναι λίγο **πάνω από τρία** τέτοια τετραγωνάκια: $3{,}14 \times \rho \times \rho$. Αν σου βγει πάνω από $4 \times \rho \times \rho$, κάπου έκανες λάθος.

> **Πρόσεχε**
>
> Δύο λάθη γίνονται πιο συχνά από όλα:
>
> - **Διάμετρος αντί για ακτίνα.** Αν σου δίνουν τη διάμετρο, πρώτα τη μισείς. Με τη διάμετρο στη θέση της ακτίνας το εμβαδόν βγαίνει **τετραπλάσιο** από το σωστό.
> - **Ακτίνα επί 2 αντί για ακτίνα επί ακτίνα.** Το $\rho \times \rho$ δεν είναι $2 \times \rho$. Με ακτίνα $5$: $5 \times 5 = 25$, όχι $10$.

## Μήκος ή εμβαδόν;

Το πρόβλημα σπάνια λέει «βρες το εμβαδόν». Λέει τι θέλει να κάνει κάποιος, κι εσύ αποφασίζεις αν μετράει **γραμμή γύρω γύρω** ή **επιφάνεια μέσα**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Γύρος ή επιφάνεια;*

## Μισοί κύκλοι και δακτύλιοι

Δύο σχήματα βγαίνουν από τον κύκλο με μία ακόμα πράξη:

- **Μισός κύκλος:** το μισό εμβαδόν του ολόκληρου κύκλου.
- **Κυκλικός δακτύλιος** (σαν ντόνατ ή σαν CD): το εμβαδόν του μεγάλου κύκλου **μείον** το εμβαδόν της τρύπας.

> **Θυμήσου**
>
> | Σχήμα        | Πώς βρίσκεις το εμβαδόν              |
> | ------------ | ------------------------------------ |
> | Κύκλος       | $3{,}14 \times \rho \times \rho$     |
> | Μισός κύκλος | $3{,}14 \times \rho \times \rho : 2$ |
> | Δακτύλιος    | μεγάλος κύκλος $-$ μικρός κύκλος     |
>
> Ο ίδιος τύπος του κύκλου χρειάζεται και στον **όγκο του κυλίνδρου**, που είναι εμβαδόν βάσης επί ύψος. Θα τον δεις στην ενότητα [Εμβαδόν και όγκος](/el/dim-6/math/area-and-volume).

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ένα στρογγυλό χαλί έχει διάμετρο 2 m. Πόσα τετραγωνικά μέτρα είναι;

1. Ο τύπος θέλει ακτίνα. Η ακτίνα είναι η μισή διάμετρος: $2 : 2 = 1$ m.
2. $3{,}14 \times 1 \times 1 = 3{,}14$
3. Το χαλί είναι $3{,}14$ m².

   **Έλεγχος:** το τετράγωνο γύρω του έχει πλευρά $2$ m και εμβαδόν $4$ m². Το χαλί είναι λίγο μικρότερο ✓

### Παράδειγμα 2: Ένα σιντριβάνι έχει ακτίνα 3 m. Γύρω του στρώνουν πλακάκια σε πλάτος 1 m. Πόση είναι η επιφάνεια με τα πλακάκια;

1. Η επιφάνεια με τα πλακάκια είναι **δακτύλιος**. Ο μεγάλος κύκλος έχει ακτίνα $3 + 1 = 4$ m, ο μικρός (το νερό) $3$ m.
2. Μεγάλος κύκλος: $3{,}14 \times 4 \times 4 = 3{,}14 \times 16 = 50{,}24$ m².
3. Μικρός κύκλος: $3{,}14 \times 3 \times 3 = 3{,}14 \times 9 = 28{,}26$ m².
4. $50{,}24 - 28{,}26 = 21{,}98$

   Τα πλακάκια καλύπτουν $21{,}98$ m².

   **Συντομότερα:** $3{,}14 \times (16 - 9) = 3{,}14 \times 7 = 21{,}98$ ✓

### Παράδειγμα 3: Μια μικρή πίτσα έχει διάμετρο 20 cm και μια μεγάλη 40 cm. Πόσες μικρές κάνουν όσο μια μεγάλη;

1. Μικρή: ακτίνα $10$ cm. $3{,}14 \times 10 \times 10 = 314$ cm².
2. Μεγάλη: ακτίνα $20$ cm. $3{,}14 \times 20 \times 20 = 1.256$ cm².
3. $1.256 : 314 = 4$
4. Μία μεγάλη έχει όσο φαγητό έχουν **τέσσερις** μικρές, όχι δύο.

   **Γιατί:** η ακτίνα μπαίνει στον τύπο **δύο** φορές. Διπλασιάζεται και στις δύο θέσεις, άρα το εμβαδόν γίνεται $2 \times 2 = 4$ φορές μεγαλύτερο.

## Ερωτήσεις

1. Ένας κυκλικός δίσκος έχει ακτίνα $3$ cm. Πόσο είναι το εμβαδόν του;
   - $28{,}26$ cm²
   - $18{,}84$ cm²
   - $113{,}04$ cm²
   - $9{,}42$ cm²
2. Ένα πιάτο έχει διάμετρο $20$ cm. Πόσο είναι το εμβαδόν του;
   - $314$ cm²
   - $1.256$ cm²
   - $62{,}8$ cm²
   - $628$ cm²
3. Κόβεις τον δίσκο σε φέτες και τις στήνεις σαν ορθογώνιο. Πόση είναι η βάση αυτού του ορθογωνίου;
   - Το μισό μήκος του κύκλου
   - Ολόκληρο το μήκος του κύκλου
   - Η ακτίνα του κύκλου
   - Η διάμετρος του κύκλου
4. Θέλεις να βάλεις φράχτη γύρω από ένα κυκλικό κοτέτσι. Τι πρέπει να υπολογίσεις;
   - Το μήκος του κύκλου
   - Το εμβαδόν του κύκλου
   - Μόνο τη διάμετρο του κύκλου
   - Τον όγκο του κοτετσιού
5. Αν διπλασιάσεις την ακτίνα ενός κύκλου, τι παθαίνει το εμβαδόν του;
   - Γίνεται τέσσερις φορές μεγαλύτερο
   - Γίνεται δύο φορές μεγαλύτερο
   - Γίνεται οκτώ φορές μεγαλύτερο
   - Μένει όπως ήταν, γιατί το π δεν αλλάζει
6. Ένα παρτέρι είναι μισός κύκλος με ακτίνα $10$ m. Πόσο είναι το εμβαδόν του;
   - $157$ m²
   - $314$ m²
   - $15{,}7$ m²
   - $78{,}5$ m²
7. Σε ποια μονάδα γράφεις το εμβαδόν ενός κύκλου με ακτίνα σε μέτρα;
   - Σε τετραγωνικά μέτρα (m²)
   - Σε μέτρα (m), όπως την ακτίνα
   - Σε κυβικά μέτρα (m³)
   - Χωρίς μονάδα, γιατί το π δεν έχει
8. Ένας κύκλος με ακτίνα $5$ cm χωράει ακριβώς μέσα σε τετράγωνο με πλευρά $10$ cm. Ποιο εμβαδόν μπορεί να έχει ο κύκλος;
   - $78{,}5$ cm²
   - $100$ cm²
   - $314$ cm²
   - $31{,}4$ cm²

## Ασκήσεις

1. Ένας κυκλικός δίσκος έχει ακτίνα $4$ cm. Πόσο είναι το εμβαδόν του;
2. Ένα στρογγυλό τραπέζι έχει διάμετρο $1{,}2$ m. Πόση επιφάνεια έχει;
3. Ένα κυκλικό παρτέρι έχει γύρω του φράχτη μήκους $31{,}4$ m. Ένα σακί σπόρος για χορτάρι φτάνει για $20$ m². Πάρε $\pi = 3{,}14$.
   α) Πόσα σακιά πρέπει να αγοράσεις για να σπείρεις όλο το παρτέρι;
   β) Ο γείτονας έχει κυκλικό παρτέρι με φράχτη διπλάσιου μήκους. Πόσα σακιά θέλει εκείνος;
4. Η Ζωή κόβει από χαρτόνι δύο κομμάτια: έναν δίσκο με ακτίνα $4$ cm, και έναν δακτύλιο με εξωτερική ακτίνα $5$ cm και τρύπα στη μέση με ακτίνα $3$ cm. Ποιο κομμάτι έχει περισσότερο χαρτόνι; Πάρε $\pi = 3{,}14$.
5. Ένα ευθύγραμμο τμήμα ΑΒ έχει μήκος $12$ cm, και πάνω του σχεδιάζεις ένα μισοκύκλιο με διάμετρο το ΑΒ. Μετά χωρίζεις το ΑΒ σε δύο κομμάτια, $4$ cm και $8$ cm, και σχεδιάζεις πάνω στο καθένα ένα μισοκύκλιο με διάμετρο αυτό το κομμάτι. Τα δύο μικρά μισοκύκλια είναι από την ίδια πλευρά με το μεγάλο, μέσα του. Πάρε $\pi = 3{,}14$.
   α) Ένα μυρμήγκι πάει από το Α στο Β. Ποια διαδρομή είναι μικρότερη: πάνω στο μεγάλο μισοκύκλιο ή πάνω στα δύο μικρά;
   β) Πόσο είναι το εμβαδόν του κομματιού ανάμεσα στο μεγάλο μισοκύκλιο και στα δύο μικρά;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/math/circle-area
