# Γωνίες, μεγέθυνση και συμμετρία

> Σχεδιάζεις γωνίες με μοιρογνωμόνιο, μεγαλώνεις σχήματα χωρίς να αλλάξουν μορφή, και βρίσκεις τους άξονες συμμετρίας.

Μαθηματικά, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/math/angles-scaling-symmetry

## Τι θα μάθεις

- Να σχεδιάζεις γωνία δοσμένου μέτρου με μοιρογνωμόνιο, διαβάζοντας τη σωστή κλίμακα.
- Να προσθέτεις και να αφαιρείς γωνίες και να χρησιμοποιείς τα αθροίσματα 180° του τριγώνου και 360° του τετραπλεύρου.
- Να μεγεθύνεις ή να μικραίνεις ένα σχήμα πολλαπλασιάζοντας όλα τα μήκη με τον ίδιο αριθμό, ενώ οι γωνίες μένουν ίδιες.
- Να βρίσκεις τους άξονες συμμετρίας ενός σχήματος και να σχεδιάζεις το συμμετρικό ενός σχήματος ως προς άξονα.

## Σχεδιάζω γωνία με το μοιρογνωμόνιο

Στην Ε΄ μέτραγες γωνίες. Τώρα τις **φτιάχνεις**: ένας δήμος θέλει ράμπα για σκέιτμπορντ με κλίση $20^\circ$, και κάποιος πρέπει να τη σχεδιάσει πρώτα στο χαρτί.

Για μια γωνία $130^\circ$:

1. Χαράζεις με τον χάρακα μια ημιευθεία. Η αρχή της είναι η **κορυφή** της γωνίας.
2. Βάζεις το **κέντρο** του μοιρογνωμονίου πάνω στην κορυφή και τη γραμμή του $0^\circ$ πάνω στην ημιευθεία.
3. Ξεκινάς από το $0$ που **κάθεται πάνω στην ημιευθεία σου** και μετράς προς τα πάνω ως το $130$. Σημειώνεις μια τελεία.
4. Ενώνεις την κορυφή με την τελεία. Η γωνία είναι έτοιμη.

> **Πρόσεχε**
>
> Το μοιρογνωμόνιο έχει **δύο** σειρές αριθμών, μία από αριστερά και μία από δεξιά. Στο ίδιο σημάδι γράφει $50$ και $130$.
>
> Αν ξεκινήσεις από τη λάθος σειρά, για $130^\circ$ θα σχεδιάσεις $50^\circ$. Ο γρήγορος έλεγχος: η $130^\circ$ είναι **αμβλεία**, άρα πρέπει να ανοίγει πιο πολύ από την ορθή. Αν η γωνία σου βγήκε μυτερή, άλλαξε σειρά.

## Άθροισμα και διαφορά γωνιών

Ένα καράβι στρίβει $35^\circ$ και λίγο μετά άλλες $50^\circ$ προς την ίδια μεριά. Συνολικά έστριψε $35^\circ + 50^\circ = 85^\circ$. Δύο γωνίες τη μία δίπλα στην άλλη, με κοινή πλευρά, κάνουν μια γωνία ίση με το **άθροισμά** τους. Αν βάλεις τη μία **πάνω** στην άλλη, αυτό που περισσεύει είναι η **διαφορά** τους.

Με αυτό βγαίνουν και τα δύο αθροίσματα που χρειάζεσαι:

> **Κλειδί**
>
> **Τρίγωνο:** οι τρεις γωνίες κάνουν πάντα $180^\circ$. Αν κόψεις τις γωνίες ενός χάρτινου τριγώνου και τις βάλεις δίπλα δίπλα, σχηματίζουν μια ευθεία γραμμή.
>
> **Τετράπλευρο:** οι τέσσερις γωνίες κάνουν πάντα $360^\circ$. Μια διαγώνιος το κόβει σε **δύο τρίγωνα**, και $180^\circ + 180^\circ = 360^\circ$.

Το δεύτερο δεν χρειάζεται να το μετρήσεις σε κάθε τετράπλευρο που θα σχεδιάσεις: η διαγώνιος δείχνει γιατί ισχύει σε **όλα**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Άλλαξε το τρίγωνο, κοίτα το άθροισμα*

## Μεγαλώνω και μικραίνω ένα σχήμα

Σε τετραγωνισμένο χαρτί έχεις ένα καραβάκι. Θέλεις ένα ίδιο, **διπλάσιο**. Ο κανόνας είναι ένας:

> **Θυμήσου**
>
> Πολλαπλασιάζεις **όλα** τα μήκη με τον **ίδιο** αριθμό. Οι **γωνίες** δεν αλλάζουν.
>
> Μια πλευρά $3$ τετραγωνάκια γίνεται $6$, μια πλευρά $2$ γίνεται $4$. Μια ορθή γωνία μένει ορθή.

Για να μικρύνεις, **διαιρείς** όλα τα μήκη με τον ίδιο αριθμό. Ο λόγος «μήκος στο σχέδιο προς πραγματικό μήκος» είναι η **κλίμακα** του σχεδίου, που τη δουλεύεις αναλυτικά στην ενότητα της κλίμακας: μια κάτοψη $1 : 100$ έχει κάθε μήκος $100$ φορές μικρότερο.

> **Πρόσεχε**
>
> Αν **προσθέσεις** τον ίδιο αριθμό σε κάθε πλευρά, το σχήμα αλλάζει μορφή.
>
> Ένα ορθογώνιο $4 \times 2$ είναι διπλάσιο σε μάκρος απ' ό,τι σε πλάτος. Με $+2$ σε κάθε πλευρά γίνεται $6 \times 4$, που δεν είναι πια διπλάσιο σε μάκρος. Με $\times 2$ γίνεται $8 \times 4$: ίδια μορφή, μεγαλύτερο.

## Αξονική συμμετρία

Ένα σχήμα είναι **συμμετρικό ως προς άξονα** όταν μια ευθεία το χωρίζει σε δύο κομμάτια που, αν διπλώσεις το χαρτί πάνω στην ευθεία, πέφτουν ακριβώς το ένα πάνω στο άλλο. Η ευθεία λέγεται **άξονας συμμετρίας**.

Κάθε σημείο και το συμμετρικό του:

- είναι στην ίδια κάθετη γραμμή προς τον άξονα, και
- απέχουν **το ίδιο** από τον άξονα, ένα από κάθε μεριά.

Έτσι σχεδιάζεις το συμμετρικό ενός σχήματος σε τετραγωνισμένο χαρτί: μετράς πόσα τετραγωνάκια απέχει κάθε κορυφή από τον άξονα και πας τα ίδια από την άλλη μεριά.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Συμπλήρωσε το συμμετρικό*

Ένα σχήμα μπορεί να έχει **πολλούς** άξονες, έναν ή κανέναν:

| Σχήμα                     | Άξονες συμμετρίας                                  |
| ------------------------- | -------------------------------------------------- |
| τετράγωνο                 | $4$: δύο από τα μέσα των πλευρών, δύο οι διαγώνιοι |
| ορθογώνιο (όχι τετράγωνο) | $2$: μόνο από τα μέσα των πλευρών                  |
| ισόπλευρο τρίγωνο         | $3$                                                |
| ισοσκελές τρίγωνο         | $1$                                                |
| κύκλος                    | άπειρους: κάθε διάμετρος                           |
| πλάγιο παραλληλόγραμμο    | κανέναν                                            |

Και κάτι που ξεγελάει: ο άξονας δεν περνάει πάντα **μέσα** από το σχήμα. Δύο σχήματα μπορεί να είναι συμμετρικά το ένα του άλλου ως προς μια ευθεία που βρίσκεται **ανάμεσά** τους, όπως ένα βουνό και το είδωλό του στη λίμνη.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ένα τετράπλευρο έχει γωνίες \$90^\circ\$, \$75^\circ\$ και \$110^\circ\$. Πόσο είναι η τέταρτη;

1. Οι τέσσερις γωνίες κάνουν $360^\circ$.
2. Οι τρεις γνωστές: $90^\circ + 75^\circ + 110^\circ = 275^\circ$.
3. Η τέταρτη: $360^\circ - 275^\circ = 85^\circ$.

   **Έλεγχος:** $90 + 75 + 110 + 85 = 360$ ✓

### Παράδειγμα 2: Ένα γραμματόσημο έχει μήκος \$3{,}6\$ εκ. και πλάτος \$3{,}2\$ εκ. Στη χώρα των Λιλιπούτειων όλα είναι \$4\$ φορές μικρότερα. Τι διαστάσεις έχει το δικό τους γραμματόσημο;

1. Μικραίνω, άρα διαιρώ **κάθε** μήκος με τον ίδιο αριθμό, το $4$.
2. Μήκος: $3{,}6 : 4 = 0{,}9$ εκ. Πλάτος: $3{,}2 : 4 = 0{,}8$ εκ.
3. **Το λιλιπούτειο γραμματόσημο είναι $0{,}9$ εκ. επί $0{,}8$ εκ.**

   Οι γωνίες του είναι πάλι ορθές, όπως του πραγματικού.

### Παράδειγμα 3: Ένα σημείο Α απέχει \$3\$ τετραγωνάκια αριστερά από έναν κάθετο άξονα, και ένα σημείο Β \$1\$ τετραγωνάκι. Πού είναι τα συμμετρικά τους, και πόσο απέχουν μεταξύ τους τα συμμετρικά;

1. Το συμμετρικό του Α είναι $3$ τετραγωνάκια **δεξιά** του άξονα, στην ίδια γραμμή. Του Β, $1$ τετραγωνάκι δεξιά.
2. Το Α και το Β απέχουν $3 - 1 = 2$ τετραγωνάκια. Τα συμμετρικά τους απέχουν επίσης $3 - 1 = 2$.
3. **Ίδια απόσταση.** Η συμμετρία, όπως και η δίπλωση του χαρτιού, δεν αλλάζει ούτε μήκη ούτε γωνίες: το συμμετρικό σχήμα είναι **ίσο** με το αρχικό, απλώς γυρισμένο σαν σε καθρέφτη.

## Ερωτήσεις

1. Θέλεις να σχεδιάσεις γωνία $140^\circ$ και στο σημάδι που σημείωσες το μοιρογνωμόνιο γράφει $40$ και $140$. Η γωνία που βγήκε είναι μυτερή. Τι έγινε;
   - Διάβασες τη λάθος σειρά αριθμών
   - Η γωνία είναι σωστή, απλώς φαίνεται μυτερή
   - Το κέντρο δεν ήταν στην κορυφή
   - Το μοιρογνωμόνιο είναι χαλασμένο
2. Ένα τρίγωνο έχει δύο γωνίες $65^\circ$ και $60^\circ$. Πόσο είναι η τρίτη;
   - $55^\circ$
   - $235^\circ$
   - $125^\circ$
   - $65^\circ$
3. Γιατί οι γωνίες **κάθε** τετραπλεύρου κάνουν $360^\circ$;
   - Μια διαγώνιος το κόβει σε δύο τρίγωνα
   - Γιατί όλες οι γωνίες του είναι ορθές
   - Γιατί έχει τέσσερις πλευρές
   - Επειδή το μετρήσαμε σε ένα τετράπλευρο
4. Ένα ορθογώνιο $5$ εκ. επί $3$ εκ. μεγαλώνει $3$ φορές. Ποιες είναι οι νέες διαστάσεις;
   - $15$ εκ. επί $9$ εκ.
   - $8$ εκ. επί $6$ εκ.
   - $15$ εκ. επί $3$ εκ.
   - $45$ εκ. επί $27$ εκ.
5. Ένα τρίγωνο με γωνία $40^\circ$ μικραίνει στο μισό. Πόσο γίνεται αυτή η γωνία;
   - $40^\circ$
   - $20^\circ$
   - $80^\circ$
   - $140^\circ$
6. Πόσους άξονες συμμετρίας έχει ένα ορθογώνιο που δεν είναι τετράγωνο;
   - $2$
   - $4$
   - $1$
   - $0$
7. Ένα σημείο απέχει $4$ εκ. από έναν άξονα συμμετρίας. Πόσο απέχει από το συμμετρικό του;
   - $8$ εκ.
   - $4$ εκ.
   - $2$ εκ.
   - $0$ εκ.
8. Ποια πρόταση για τον άξονα συμμετρίας είναι σωστή;
   - Μπορεί να βρίσκεται και έξω από ένα σχήμα
   - Περνάει πάντα από το μέσο του σχήματος
   - Κάθε σχήμα έχει τουλάχιστον έναν
   - Υπάρχει μόνο στα γεωμετρικά σχήματα

## Ασκήσεις

1. Δύο γωνίες, η μία δίπλα στην άλλη, είναι $48^\circ$ και $67^\circ$. Πόσο είναι η γωνία που σχηματίζουν μαζί;
2. Σε ένα τετράπλευρο η μία γωνία είναι ορθή, η δεύτερη είναι $65^\circ$ και η τρίτη διπλάσια από τη δεύτερη. Πόσο είναι η τέταρτη γωνία;
3. Ένα χαρτί σε σχήμα ορθογωνίου έχει διαστάσεις $8$ εκ. επί $6$ εκ. Το διπλώνεις στη μέση, πάνω σε έναν άξονα συμμετρίας του. Τι διαστάσεις μπορεί να έχει το διπλωμένο χαρτί; Βρες όλες τις περιπτώσεις.
4. Ένα τρίγωνο έχει πλευρές $2$ εκ., $3$ εκ. και $4$ εκ.
   *Τρίγωνο ΑΒΓ με πλευρές 2 εκ., 3 εκ. και 4 εκ.*
   α) Το μεγεθύνεις, και η περίμετρός του γίνεται $22{,}5$ εκ. Πόσο γίνεται κάθε πλευρά;
   β) Ένα άλλο τρίγωνο φτιάχνεται αν προσθέσεις $3$ εκ. σε κάθε πλευρά του πρώτου. Είναι μεγέθυνση του πρώτου;
5. Ένα τετράπλευρο ΑΒΓΔ έχει άξονα συμμετρίας τη διαγώνιο ΑΓ: αν το διπλώσεις πάνω σε αυτήν, η κορυφή Β πέφτει ακριβώς πάνω στην κορυφή Δ.
   α) Η γωνία Α είναι $70^\circ$ και η γωνία Γ είναι $130^\circ$. Πόσο είναι η γωνία Β και πόσο η Δ;
   β) Σε ένα άλλο τέτοιο τετράπλευρο η Β και η Δ είναι $105^\circ$ η καθεμία, και η Α είναι διπλάσια από τη Γ. Πόσο είναι η Α και πόσο η Γ;
6. Στο ρολόι με δείκτες, ο μεγάλος δείκτης κάνει έναν γύρο, $360^\circ$, σε μία ώρα. Ο μικρός κάνει έναν γύρο σε $12$ ώρες, και προχωρά λίγο λίγο, όχι με πηδήματα.
   α) Τι γωνία σχηματίζουν οι δύο δείκτες στις $3{:}30$;
   β) Ποιες ώρες «και μισή» οι δείκτες σχηματίζουν γωνία $15^\circ$;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/math/angles-scaling-symmetry
