# Πρέπει, φαίνεται, πρόκειται: τα απρόσωπα ρήματα

> Ρήματα μόνο στο τρίτο πρόσωπο, με υποκείμενο μια ολόκληρη πρόταση: «πρέπει να φύγεις».

Γλώσσα, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/language/impersonal-verbs

## Τι θα μάθεις

- Να αναγνωρίζεις τα απρόσωπα ρήματα και τις απρόσωπες εκφράσεις (πρέπει, φαίνεται, πρόκειται, είναι ανάγκη).
- Να βρίσκεις το υποκείμενό τους, που είναι μια ολόκληρη πρόταση με «να» ή «ότι».
- Να ξεχωρίζεις πότε το ίδιο ρήμα είναι απρόσωπο και πότε προσωπικό.
- Να γράφεις σωστά τους χρόνους τους: έπρεπε, θα πρέπει, επρόκειτο.

## Ποιος πρέπει;

Κλίνε το *γράφω*: γράφω, γράφεις, γράφει, γράφουμε… Τώρα δοκίμασε το *πρέπει*: «εγώ πρέπω»; «εμείς πρέπουμε»; Δεν υπάρχουν. Λέμε μόνο:

- **Πρέπει** να φύγω.
- **Πρέπει** να φύγουμε.
- **Πρέπει** να φύγουν.

Το πρόσωπο αλλάζει στο *να φύγω, να φύγουμε*. Το *πρέπει* μένει πάντα ίδιο, στο **γ΄ ενικό**.

Ρήματα σαν το *πρέπει*, που χρησιμοποιούνται μόνο στο γ΄ ενικό πρόσωπο και δεν έχουν για υποκείμενο κάποιο πρόσωπο ή πράγμα, λέγονται **απρόσωπα**.

## Το υποκείμενο είναι μια πρόταση

Κάθε ρήμα έχει υποκείμενο: αυτό που ρωτάς με το «ποιος;» ή «τι;». Ας ρωτήσουμε:

- «Πρέπει να φύγεις.» **Τι** πρέπει; → *να φύγεις*.
- «Φαίνεται ότι θα βρέξει.» **Τι** φαίνεται; → *ότι θα βρέξει*.

Το υποκείμενο δεν είναι μια λέξη αλλά μια **ολόκληρη πρόταση**, δευτερεύουσα, που αρχίζει με **να** ή με **ότι / πως**. Τις προτάσεις αυτές τις γνώρισες στην ενότητα [Κύριες και δευτερεύουσες προτάσεις](/el/dim-6/language/subordinate-clauses).

> **Κλειδί**
>
> Ένα απρόσωπο ρήμα:
>
> 1. είναι **πάντα στο γ΄ ενικό**: πρέπει, έπρεπε, φαίνεται, πρόκειται·
> 2. έχει για **υποκείμενο μια πρόταση** με «να» ή «ότι/πως»: *Πρέπει **να διαβάσεις***.

## Τα πιο συχνά

| Απρόσωπο ρήμα                  | Παράδειγμα                                  |
| ------------------------------ | ------------------------------------------- |
| **πρέπει**                     | Πρέπει να ποτίσεις τα λουλούδια.            |
| **πρόκειται**                  | Πρόκειται να ανακοινωθούν τα αποτελέσματα.  |
| **φαίνεται**                   | Φαίνεται ότι κάποιος μπήκε στην αυλή.       |
| **χρειάζεται**                 | Χρειάζεται να φέρεις το τετράδιο.           |
| **αξίζει**                     | Αξίζει να δεις αυτή την ταινία.             |
| **συμφέρει**                   | Συμφέρει να αγοράσεις το μεγάλο πακέτο.     |
| **επιτρέπεται / απαγορεύεται** | Απαγορεύεται να κολυμπάτε εδώ.              |
| **λέγεται / ακούγεται**        | Λέγεται ότι το κάστρο έχει μυστικό πέρασμα. |

Το ίδιο κάνουν και οι **απρόσωπες εκφράσεις**: το *είναι* μαζί με ένα ουσιαστικό ή επίθετο.

- **Είναι ανάγκη** να βιαστούμε.
- **Είναι δύσκολο** να το πιστέψω.
- **Είναι φανερό** ότι κουράστηκες.

Και εδώ το υποκείμενο είναι η πρόταση: τι είναι δύσκολο; *να το πιστέψω*.

> Απρόσωπα λέγονται και τα ρήματα του καιρού: *βρέχει, χιονίζει, ξημερώνει, βραδιάζει*. Αυτά είναι στο γ΄ ενικό αλλά δεν χρειάζονται καν υποκείμενο: «Βρέχει» είναι ολόκληρη πρόταση.

## Οι χρόνοι τους

Τα απρόσωπα δεν έχουν όλους τους χρόνους. Το *πρέπει* έχει μόνο ενεστώτα και παρατατικό. Για το μέλλον βάζεις το *θα* μπροστά στον ενεστώτα:

| Ρήμα      | Ενεστώτας | Παρατατικός   | Μέλλον    |
| --------- | --------- | ------------- | --------- |
| πρέπει    | πρέπει    | **έ**πρεπε    | θα πρέπει |
| πρόκειται | πρόκειται | **ε**πρόκειτο | —         |
| φαίνεται  | φαίνεται  | φαινόταν      | θα φανεί  |

Το *επρόκειτο* είναι λόγιος τύπος. Κρατάει την αύξηση ε- ακόμα κι όταν δεν τονίζεται: *Επρόκειτο να φύγουμε στις οχτώ.*

> **Πρόσεχε**
>
> - Το απρόσωπο δεν αλλάζει πρόσωπο. Όχι «**έπρεπα** να φύγω», αλλά «**έπρεπε** να φύγω». Όχι «πρέπουμε», αλλά «πρέπει να».
> - Το **πρόκειται να** δείχνει κάτι που θα γίνει: *Πρόκειται να αρχίσει η συναυλία.* Το **πρόκειται για** σημαίνει «αφορά»: *Το βιβλίο πρόκειται για ένα ταξίδι.* Μην τα μπερδεύεις.

## Απρόσωπο ή προσωπικό;

Μερικά ρήματα δουλεύουν **και με τους δύο τρόπους**. Για να καταλάβεις ποιο είναι, κάνε την ερώτηση «ποιος;» ή «τι;» και δες τι απαντάει.

| Προσωπικό: υποκείμενο λέξη         | Απρόσωπο: υποκείμενο πρόταση            |
| ---------------------------------- | --------------------------------------- |
| **Ο Νίκος** φαίνεται κουρασμένος.  | Φαίνεται **ότι ο Νίκος κουράστηκε**.    |
| **Η Ελένη** χρειάζεται βοήθεια.    | Χρειάζεται **να βοηθήσουμε την Ελένη**. |
| **Το βιβλίο** αξίζει δέκα ευρώ.    | Αξίζει **να διαβάσεις το βιβλίο**.      |
| **Τα παιδιά** φαίνονται χαρούμενα. | Φαίνεται **ότι τα παιδιά χάρηκαν**.     |

Στο προσωπικό, το ρήμα αλλάζει πρόσωπο και αριθμό μαζί με το υποκείμενο: *ο Νίκος φαίνεται, τα παιδιά φαίνονται*. Στο απρόσωπο μένει πάντα *φαίνεται*.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Απρόσωπο ή προσωπικό;*

## Γιατί τα χρησιμοποιούμε

Τα απρόσωπα σε βοηθούν να πεις κάτι **χωρίς να δείξεις ποιος το λέει ή ποιος το αποφάσισε**. Γι' αυτά τα βλέπεις συχνά σε κανονισμούς, ανακοινώσεις και ειδήσεις:

- *Απαγορεύεται να τρέχετε στους διαδρόμους.* (Ο κανόνας ισχύει για όλους.)
- *Λέγεται ότι ο δήμος θα φτιάξει πισίνα.* (Δεν ξέρουμε ποιος το είπε.)
- *Φαίνεται ότι η εκδρομή θα αναβληθεί.* (Δεν είμαστε σίγουροι ακόμα.)

> **Θυμήσου**
>
> - **Απρόσωπο** = μόνο γ΄ ενικό + υποκείμενο μια πρόταση με «να» ή «ότι».
> - Ρωτάς «τι;»: *Τι πρέπει;* → *να φύγεις*.
> - Το ίδιο ρήμα μπορεί να είναι προσωπικό, όταν το υποκείμενο είναι λέξη: *Ο Νίκος φαίνεται κουρασμένος.*
> - Γράφεις **έπρεπε**, όχι «έπρεπα», και **επρόκειτο**, με ε στην αρχή.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Βρες το απρόσωπο ρήμα και το υποκείμενό του: «Χθες έπρεπε να μείνουμε στο σπίτι, γιατί έβρεχε.»

1. Τα ρήματα είναι τρία: *έπρεπε, μείνουμε, έβρεχε*.
2. Το *έπρεπε* είναι ο παρατατικός του απρόσωπου *πρέπει*. Ρωτάμε: **τι** έπρεπε; → *να μείνουμε στο σπίτι*. Αυτό είναι το υποκείμενό του.
3. Το *έβρεχε* είναι κι αυτό απρόσωπο, ρήμα του καιρού, χωρίς υποκείμενο. Βρίσκεται μέσα σε αιτιολογική πρόταση με το «γιατί».

### Παράδειγμα 2: Γράψε την πρόταση με απρόσωπο ρήμα: «Η Μαρία φαίνεται θυμωμένη.»

1. Εδώ το *φαίνεται* είναι **προσωπικό**: υποκείμενο είναι η λέξη *η Μαρία*.
2. Για να γίνει απρόσωπο, το υποκείμενο πρέπει να γίνει πρόταση με «ότι». Μέσα της χρειαζόμαστε ένα ρήμα: *η Μαρία θύμωσε*.
3. *Φαίνεται **ότι η Μαρία θύμωσε**.*

   Τώρα το *φαίνεται* δεν συμφωνεί με κανένα πρόσωπο. Αν έλεγες «τα παιδιά», θα έμενε πάλι *φαίνεται*: *Φαίνεται ότι τα παιδιά θύμωσαν.*

## Ερωτήσεις

1. Τι κάνει ένα ρήμα απρόσωπο;
   - Είναι μόνο στο γ΄ ενικό και έχει υποκείμενο μια πρόταση
   - Δεν έχει καθόλου υποκείμενο, σε καμία πρόταση
   - Είναι πάντα στο γ΄ πληθυντικό, όπως «λένε»
   - Έχει για υποκείμενο κάποιο πρόσωπο που δεν λέγεται
2. Ποιο είναι το υποκείμενο του «πρέπει» στην πρόταση «Πρέπει να τελειώσουμε την εργασία»;
   - να τελειώσουμε την εργασία
   - εμείς, που κρύβεται στο ρήμα
   - η εργασία, που είναι ουσιαστικό
   - δεν έχει υποκείμενο, είναι απρόσωπο
3. Ποια πρόταση είναι σωστή;
   - Χθες έπρεπε να γυρίσουμε νωρίς.
   - Χθες έπρεπαμε να γυρίσουμε νωρίς.
   - Χθες πρέπαμε να γυρίσουμε νωρίς.
   - Χθες έπρεπα να γυρίσω νωρίς σπίτι.
4. Σε ποια πρόταση το «φαίνεται» είναι προσωπικό ρήμα;
   - Ο σκύλος φαίνεται πεινασμένος.
   - Φαίνεται ότι ο σκύλος πείνασε.
   - Φαίνεται πως θα έρθει καταιγίδα.
   - Φαίνεται ότι κανείς δεν ήρθε.
5. Τι σημαίνει «πρόκειται» στην πρόταση «Πρόκειται να ανοίξει νέα βιβλιοθήκη»;
   - Ότι κάτι θα γίνει σύντομα
   - Ότι κάτι αφορά ένα θέμα
   - Ότι κάτι έγινε ήδη χθες
   - Ότι κάτι απαγορεύεται
6. Ποιος είναι ο παρατατικός του «πρόκειται»;
   - επρόκειτο
   - πρόκειτο
   - προκειτόταν
   - πρόκειντο
7. Ποια από αυτές είναι απρόσωπη έκφραση;
   - Είναι δύσκολο να ξυπνήσω νωρίς.
   - Η άσκηση είναι δύσκολη για μένα.
   - Ο δρόμος είναι δύσκολος το βράδυ.
   - Τα μαθηματικά είναι δύσκολα φέτος.
8. Μια πινακίδα γράφει: «Απαγορεύεται να ταΐζετε τα ζώα». Γιατί το απρόσωπο ταιριάζει εδώ;
   - Ο κανόνας ισχύει για όλους, χωρίς να λέει ποιος τον έβαλε
   - Η πινακίδα μιλά μόνο σε έναν επισκέπτη, με ευγένεια
   - Δείχνει ότι ο κανόνας θα ισχύσει μόνο στο μέλλον
   - Δείχνει ότι κάποιος έχει ήδη ταΐσει τα ζώα

## Ασκήσεις

1. Βρες το απρόσωπο ρήμα: «Αύριο θα πρέπει να ξυπνήσουμε πολύ νωρίς.»
2. Γράψε το υποκείμενο του απρόσωπου: «Λέγεται ότι το νησί έχει σπηλιές.»
3. Απρόσωπο ή προσωπικό είναι το ρήμα;
   α) Ο κήπος χρειάζεται πότισμα.
   β) Χρειάζεται να ποτίσουμε τον κήπο.
   γ) Αξίζει να το προσπαθήσεις.
4. Γράψε με απρόσωπο ρήμα, χωρίς να αλλάξει ο χρόνος ή το νόημα: «Οι φίλοι μου φαίνονταν χαρούμενοι.»
5. Διόρθωσε: «Πρόκειτο να φύγουμε, αλλά έπρεπαμε να περιμένουμε.»

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/language/impersonal-verbs
