# Ομόηχα και παρώνυμα

> Λίρα και λύρα, κλίνω και κλείνω: ίδιος ήχος, άλλη λέξη.

Γλώσσα, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/language/homophones

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς τι είναι τα ομόηχα και τι τα παρώνυμα, με παραδείγματα.
- Να διαλέγεις τη σωστή γραφή ενός ομόηχου από το νόημα της πρότασης.
- Να βρίσκεις την ορθογραφία μιας λέξης από την οικογένειά της, όπως κλειδί → κλείνω και κλίση → κλίνω.
- Να ξεχωρίζεις ζευγάρια που μπερδεύονται συχνά, όπως πιο και ποιο, βάζω και βάζο.

## Ίδιος ήχος, άλλη λέξη

Διάβασε δυνατά αυτές τις δύο προτάσεις:

- Στο πανηγύρι ο παππούς έπαιξε **λύρα**.
- Στον κουμπαρά βρήκαμε μια παλιά χρυσή **λίρα**.

Οι δύο λέξεις ακούγονται ακριβώς ίδιες. Γράφονται όμως αλλιώς, και σημαίνουν
άλλο πράγμα. Η λύρα είναι μουσικό όργανο. Η λίρα είναι νόμισμα.

Λέξεις που **προφέρονται ίδια**, αλλά **γράφονται διαφορετικά** και έχουν
**άλλη σημασία**, λέγονται **ομόηχα**. Το όνομα τα λέει: «ομο-» σημαίνει
«ίδιος», και τα ομόηχα έχουν τον ίδιο ήχο.

| Λέξη   | Τι σημαίνει                             | Παράδειγμα                                  |
| ------ | --------------------------------------- | ------------------------------------------- |
| λίρα   | νόμισμα                                 | Βρήκαμε μια χρυσή λίρα.                     |
| λύρα   | μουσικό όργανο                          | Ο λυράρης κούρδισε τη λύρα του.             |
| κλείνω | το αντίθετο του «ανοίγω»                | Κλείνω την πόρτα.                           |
| κλίνω  | γέρνω· αλλάζω τις καταλήξεις μιας λέξης | Κλίνουμε το ουσιαστικό σε όλες τις πτώσεις. |
| τοίχος | ο τοίχος ενός δωματίου ή ενός σπιτιού   | Κρέμασα το ρολόι στον τοίχο.                |
| τείχος | το ψηλό οχυρό γύρω από μια πόλη         | Τα τείχη της Θεσσαλονίκης είναι βυζαντινά.  |
| κλήμα  | το φυτό που κάνει τα σταφύλια           | Το κλήμα σκαρφάλωσε ως το μπαλκόνι.         |
| κλίμα  | ο καιρός που κάνει συνήθως σε έναν τόπο | Η Κρήτη έχει ζεστό κλίμα.                   |
| φύλλο  | το φύλλο του δέντρου ή του τετραδίου    | Έπεσαν τα φύλλα της μουριάς.                |
| φίλο   | ο φίλος, στην αιτιατική                 | Περιμένω τον φίλο μου.                      |

Στο τελευταίο ζευγάρι το **λλ** ακούγεται σαν ένα λ. Γι' αυτό το «φύλλο» και το
«φίλο» προφέρονται ακριβώς ίδια.

> **Κλειδί**
>
> Στα ομόηχα το αυτί δεν σε βοηθάει. Τη σωστή γραφή τη δίνει **η σημασία**.
>
> Πρώτα καταλαβαίνεις τι λέει η πρόταση. Μετά διαλέγεις ποια λέξη γράφεις.

## Η οικογένεια δείχνει τον δρόμο

Πώς θυμάσαι ποια γραφή πάει με ποια σημασία; Ψάξε μια **συγγενική λέξη** που
την ξέρεις σίγουρα. Οι λέξεις της ίδιας οικογένειας κρατάνε συνήθως το ίδιο
γράμμα στη ρίζα τους.

| Αν σημαίνει…               | Συγγενικές λέξεις           | Γράφεται                  |
| -------------------------- | --------------------------- | ------------------------- |
| το αντίθετο του «ανοίγω»   | κλειδί, κλειστός, κλειδαριά | **κλείνω**, με ει         |
| γέρνω ή αλλάζω καταλήξεις  | κλίση, κλιτός, απόκλιση     | **κλίνω**, με ι           |
| το φυτό με τα σταφύλια     | κληματαριά                  | **κλήμα**, με η           |
| ο καιρός ενός τόπου        | κλιματιστικό, κλιματικός    | **κλίμα**, με ι           |
| ο τοίχος του σπιτιού       | τοιχογραφία, τοίχοι         | **τοίχος**, με οι         |
| το οχυρό γύρω από την πόλη | τειχισμένος, τείχη          | **τείχος**, με ει         |
| το φύλλο του δέντρου       | φυλλωσιά, φυλλάδιο          | **φύλλο**, με υ και λλ    |
| ο φίλος                    | φιλία, φιλικός              | **φίλος**, με ι και ένα λ |

Υπάρχει και ένα τρίτο «κλ-» που ακούγεται ίδιο. Η **κλήση**, με η, έρχεται από
το «καλώ»: μια κλήση στο κινητό, μια πρόσκληση σε γιορτή. Η **κλίση**, με ι,
έρχεται από το «κλίνω»: η κλίση του δρόμου, η κλίση του ουσιαστικού.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Σε ποια οικογένεια;*

## Όταν βοηθάει η γραμματική

Σε μερικά ομόηχα οι δύο λέξεις είναι **διαφορετικά μέρη του λόγου** ή έχουν
**διαφορετικό γένος**. Τότε σε βοηθάει η γραμματική.

| Ομόηχα      | Η πρώτη είναι…                | Η δεύτερη είναι…                    |
| ----------- | ----------------------------- | ----------------------------------- |
| βάζω — βάζο | ρήμα: εγώ βάζω                | ουσιαστικό: το βάζο                 |
| αυτή — αυτί | αντωνυμία: αυτή η ταινία      | ουσιαστικό: το αυτί                 |
| μύλο — μήλο | ουσιαστικό αρσενικό: τον μύλο | ουσιαστικό ουδέτερο: το μήλο        |
| πιο — ποιο  | επίρρημα: πιο ψηλός           | ερωτηματική αντωνυμία: ποιο βιβλίο; |

Ένας γρήγορος έλεγχος: βάλε μπροστά ένα άρθρο ή ένα πρόσωπο. Λέμε «εγώ
**βάζω**», αλλά «το **βάζο**». Λέμε «**αυτή** η ταινία», αλλά «το **αυτί**».

> **Πρόσεχε**
>
> Το ζευγάρι που μπερδεύεται πιο συχνά είναι το **πιο** και το **ποιο**.
>
> - **Πιο** σημαίνει «περισσότερο»: «πιο γρήγορα», «πιο ψηλή». Δεν αλλάζει ποτέ.
> - **Ποιο** ρωτάει «ποιο από όλα;»: «Ποιο βιβλίο θέλεις;». Αλλάζει μαζί με τη
>   λέξη που συνοδεύει: ποιος δρόμος, ποια πόρτα, ποιο βιβλίο.
>
> Δοκίμασε να βάλεις «περισσότερο» στη θέση του. Αν στέκει, γράφεις **πιο**.
>
> Και τα δύο είναι μονοσύλλαβα, οπότε **δεν παίρνουν τόνο**: «πιο», «ποιο», ποτέ
> «πιό» ή «ποιό».

## Παρώνυμα: σχεδόν ίδιος ήχος

Άλλες λέξεις δεν ακούγονται εντελώς ίδιες, αλλά μοιάζουν πολύ. Διαφέρουν σε
έναν ή δύο ήχους, και γι' αυτό τις μπερδεύουμε και όταν μιλάμε και όταν
γράφουμε. Αυτές λέγονται **παρώνυμα**.

| Λέξη      | Τι σημαίνει                            | Λέξη     | Τι σημαίνει                                   |
| --------- | -------------------------------------- | -------- | --------------------------------------------- |
| πρόσκληση | κάλεσμα σε γιορτή ή εκδήλωση           | πρόκληση | κάτι δύσκολο που σε δοκιμάζει                 |
| ύψος      | πόσο ψηλό είναι κάτι                   | ύφος     | ο τρόπος που μιλάει ή γράφει κάποιος          |
| συμβουλή  | ό,τι σου λένε ότι καλό είναι να κάνεις | συμβολή  | η βοήθεια που δίνει κάποιος σε ένα κοινό έργο |
| επίδραση  | η αλλαγή που φέρνει κάτι σε κάτι άλλο  | επιδρομή | ξαφνική επίθεση                               |

Με τα παρώνυμα το λάθος δεν είναι ορθογραφικό. Είναι λάθος **λέξη**. Αν
γράψεις «Πήραμε πρόκληση για τον γάμο», γράφεις άλλη λέξη από αυτήν που
εννοείς. Εκεί ταιριάζει η **πρόσκληση**.

> **Θυμήσου**
>
> - **Ομόηχα**: ίδιος ήχος, άλλη γραφή, άλλη σημασία (λίρα — λύρα).
> - **Παρώνυμα**: παρόμοιος ήχος, άλλη σημασία (ύψος — ύφος).
> - Για να γράψεις σωστά ένα ομόηχο, ρώτα **τι σημαίνει** και ψάξε μια
>   **συγγενική λέξη** που την ξέρεις.
> - Αν οι δύο λέξεις είναι άλλο μέρος του λόγου, βάλε μπροστά **άρθρο ή
>   πρόσωπο**: το βάζο, εγώ βάζω.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ομόηχα ή παρώνυμα;*

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Συμπλήρωσε με «κλήμα» ή «κλίμα»: «Στο χωριό της γιαγιάς το … είναι ήπιο, και το … στην αυλή κάνει κάθε χρόνο γλυκά σταφύλια.»

1. Το πρώτο κενό μιλάει για το αν κάνει κρύο ή ζέστη. Άρα εννοεί τον καιρό του
   τόπου. Η συγγενική λέξη είναι το «κλιματιστικό», με ι: γράφουμε **κλίμα**.
2. Το δεύτερο κενό κάνει σταφύλια, οπότε είναι φυτό. Η συγγενική λέξη είναι η
   «κληματαριά», με η: γράφουμε **κλήμα**.

   «Στο χωριό της γιαγιάς το **κλίμα** είναι ήπιο, και το **κλήμα** στην αυλή
   κάνει κάθε χρόνο γλυκά σταφύλια.»

### Παράδειγμα 2: Βρες και διόρθωσε τα τρία λάθη: «Ποιο γρήγορα! Κλίσε την πόρτα, γιατί ο αέρας θα ρίξει το βάζω από το τραπέζι.»

1. «Ποιο γρήγορα»: η λέξη σημαίνει «περισσότερο γρήγορα», δεν ρωτάει «ποιο από
   όλα». Γράφουμε **Πιο**.
2. «Κλίσε»: ζητάει το αντίθετο του «άνοιξε». Είναι από το «κλείνω», όπως το
   κλειδί. Γράφουμε **Κλείσε**.
3. «το βάζω»: έχει μπροστά το άρθρο «το», άρα είναι πράγμα, ουσιαστικό. Γράφουμε
   **βάζο**.

   «**Πιο** γρήγορα! **Κλείσε** την πόρτα, γιατί ο αέρας θα ρίξει το **βάζο** από
   το τραπέζι.»

### Παράδειγμα 3: Πρόσκληση ή πρόκληση; «Ο προπονητής μάς είπε ότι ο τελικός με την καλύτερη ομάδα της πόλης θα είναι μεγάλη …»

1. Ρωτάμε τι θέλει να πει ο προπονητής. Δεν μιλάει για κάλεσμα σε γιορτή. Μιλάει
   για κάτι δύσκολο, που θα δοκιμάσει την ομάδα.
2. Αυτό είναι η **πρόκληση**. Η λέξη γράφεται με η, γιατί έρχεται από το
   «προκαλώ», όπως η κλήση από το «καλώ».

   «Ο τελικός θα είναι μεγάλη **πρόκληση**.»

## Ερωτήσεις

1. Ποια λέξη ταιριάζει στο κενό; «Στο πανηγύρι του χωριού έπαιζε … ένας μουσικός από την Κρήτη.»
   - λύρα
   - λίρα
   - λείρα
   - λήρα
2. Ποια λέξη ταιριάζει στο κενό; «Στη Γραμματική … το ουσιαστικό σε όλες τις πτώσεις.»
   - κλίνουμε
   - κλείνουμε
   - κλήνουμε
   - κλύνουμε
3. Ποια λέξη ταιριάζει στο κενό; «Η Κρήτη έχει ζεστό …, και στα παράλια σπάνια χιονίζει.»
   - κλίμα
   - κλήμα
   - κλείμα
   - κλύμα
4. Ποιο από τα ζευγάρια είναι παρώνυμα και όχι ομόηχα;
   - ύψος — ύφος
   - λίρα — λύρα
   - τοίχος — τείχος
   - φύλλο — φίλο
5. Ποια γραφή είναι σωστή; «… λεωφορείο πάει στο λιμάνι;»
   - Ποιο
   - Πιο
   - Ποιό
   - Πιό
6. Γιατί η λέξη «τοιχογραφία» γράφεται με οι;
   - Γιατί είναι ζωγραφιά πάνω σε τοίχο, και ο τοίχος γράφεται με οι.
   - Γιατί έρχεται από το «τείχος».
   - Γιατί ο ήχος «ι» στην πρώτη συλλαβή γράφεται πάντα οι.
   - Γιατί είναι σύνθετη λέξη, και οι σύνθετες γράφονται με οι.
7. Ποια λέξη ταιριάζει στο κενό; «Μας ήρθε … για τα γενέθλια της Ιφιγένειας.»
   - πρόσκληση
   - πρόκληση
   - πρόσκλιση
   - πρόσκλειση
8. Ποιο ζευγάρι συμπληρώνει σωστά την πρόταση «Κάθε πρωί … φρέσκα λουλούδια στο … της κουζίνας.»;
   - βάζω — βάζο
   - βάζο — βάζω
   - βάζω — βάζω
   - βάζο — βάζο
9. Μία λέξη είναι γραμμένη λάθος: «Στη Ρόδο ανεβήκαμε στο τείχος της παλιάς πόλης. Σε μια αυλή ένα κλήμα είχε σκεπάσει όλο τον τοίχο. Ο ξεναγός είπε ότι το ήπιο κλήμα του νησιού βοηθάει τα αμπέλια.» Ποια;
   - «τείχος», στην 1η πρόταση
   - «κλήμα», στη 2η πρόταση
   - «τοίχο», στη 2η πρόταση
   - «κλήμα», στην 3η πρόταση
10. «Ο κυρ Σταύρος ψαρεύει 50 χρόνια και έχει μεγάλη … στη θάλασσα.» Ποια γραφή ταιριάζει στο κενό, και ποια συγγενική λέξη το δείχνει;
   - «πείρα», όπως η εμπειρία και ο έμπειρος
   - «πήρα», όπως το «χθες πήρα»
   - «πίρα», γιατί ο ήχος «ι» γράφεται συνήθως με ι
   - «πύρα», όπως η πυρκαγιά

## Ασκήσεις

1. Συμπλήρωσε με «τοίχο» ή «τείχος»: «Ο μπαμπάς κρέμασε το ρολόι στον … της κουζίνας.»
2. Γράψε μία συγγενική λέξη για το «κλείνω» και μία για το «κλίνω».
3. Βρες και διόρθωσε τα δύο λάθη: «Έβγαλε μια χρυσή λύρα από τον κουμπαρά και την έκρυψε μέσα στο βάζω.»
4. Γράψε μία πρόταση που να έχει και τη λέξη «κλήση» και τη λέξη «κλίση».

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/language/homophones
