# Γεγονός ή γνώμη;

> Τι μπορεί να ελεγχθεί, και τι είναι αυτό που πιστεύει κάποιος.

Γλώσσα, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/language/fact-opinion

## Τι θα μάθεις

- Να ξεχωρίζεις το γεγονός, που μπορεί να ελεγχθεί, από τη γνώμη, που λέει τι πιστεύει κάποιος.
- Να αναγνωρίζεις τις λέξεις που φανερώνουν γνώμη: «πιστεύω», «κατά τη γνώμη μου», επίθετα που κρίνουν.
- Να χωρίζεις σε γεγονός και γνώμη μια πρόταση που τα έχει και τα δύο.
- Να διαβάζεις ειδήσεις, διαφημίσεις και αναρτήσεις ρωτώντας τι ελέγχεται και τι όχι.

## Μπορώ να το ελέγξω;

Διάβασε δύο προτάσεις για την ίδια μέρα:

- Την Παρασκευή τα παιδιά του σχολείου φύτεψαν 40 δέντρα στην αυλή.
- Ήταν η πιο ωραία μέρα της χρονιάς.

Η πρώτη λέει κάτι που **μπορεί να ελεγχθεί**. Μπορείς να μετρήσεις τα δέντρα.
Μπορείς να κοιτάξεις το ημερολόγιο ή να ρωτήσεις όσους ήταν εκεί. Αυτό είναι
**γεγονός**.

Η δεύτερη λέει τι **ένιωσε** αυτός που γράφει. Ένας συμμαθητής του μπορεί να
θυμάται ως πιο ωραία τη μέρα της εκδρομής, και δεν κάνει λάθος. Αυτό είναι
**γνώμη**.

> **Κλειδί**
>
> Κάνε στην πρόταση μία ερώτηση: **μπορώ να το ελέγξω;**
>
> - Αν μπορεί να μετρηθεί, να φανεί ή να βρεθεί σε ημερολόγιο, χάρτη ή βιβλίο,
>   είναι **γεγονός**.
> - Αν εξαρτάται από το ποιος το λέει, είναι **γνώμη**. Δύο άνθρωποι μπορεί να
>   έχουν αντίθετη γνώμη χωρίς να κάνει κανείς τους λάθος.

Δεν χρειάζεται να μπορείς να το ελέγξεις **εσύ, τώρα**. Το «ο παππούς μου
γεννήθηκε το 1952» είναι γεγονός, ακόμα κι αν δεν έχεις μπροστά σου το
πιστοποιητικό γέννησής του. Αρκεί να υπάρχει τρόπος να ελεγχθεί.

## Οι λέξεις που φανερώνουν τη γνώμη

Η γνώμη συχνά έχει μέσα της μια λέξη που την προδίδει.

| Τι είδους λέξη             | Παραδείγματα                                                  |
| -------------------------- | ------------------------------------------------------------- |
| Ρήματα σκέψης και αίσθησης | πιστεύω, νομίζω, θεωρώ, μου φαίνεται, μου αρέσει              |
| Εκφράσεις                  | κατά τη γνώμη μου, κατά την άποψή μου, για μένα               |
| Επίθετα που κρίνουν        | ωραίος, βαρετός, υπέροχος, άσχημος, ο καλύτερος, ο χειρότερος |
| Επιρρήματα που κρίνουν     | ευτυχώς, δυστυχώς                                             |
| Λέξεις για το τι αξίζει    | πρέπει, αξίζει, θα έπρεπε                                     |

Τα επίθετα θέλουν προσοχή, γιατί δεν κρίνουν όλα.

- «Το σπίτι είναι **τριώροφο**.» Μετράς τους ορόφους: **γεγονός**.
- «Το σπίτι είναι **όμορφο**.» Κάποιος άλλος μπορεί να το βρίσκει άχαρο: **γνώμη**.

«Κόκκινος», «ξύλινος», «στρογγυλός» λένε κάτι που φαίνεται. «Τέλειος»,
«αστείος», «βαρετός» λένε πώς το κρίνει κάποιος.

Και κάτι ακόμα: μια γνώμη δεν αρχίζει πάντα με «πιστεύω» ή «νομίζω». «Τα
σκυλιά είναι καλύτερα κατοικίδια από τις γάτες» δεν έχει τίποτα από τα δύο.
Είναι όμως γνώμη, γιατί δεν υπάρχει τρόπος να ελεγχθεί: το «καλύτερα» κρίνει.

## Γεγονός και γνώμη στην ίδια πρόταση

Πολλές προτάσεις έχουν και τα δύο. Τότε τις χωρίζεις σε κομμάτια.

«Το νέο κολυμβητήριο, που άνοιξε τον Μάιο, είναι το πιο όμορφο της περιοχής.»

- «άνοιξε τον Μάιο»: **γεγονός**, το βρίσκεις σε μια είδηση ή ρωτώντας τον δήμο.
- «το πιο όμορφο της περιοχής»: **γνώμη**, γιατί η ομορφιά δεν μετριέται.

«Δυστυχώς, ο αγώνας αναβλήθηκε λόγω βροχής.»

- «ο αγώνας αναβλήθηκε λόγω βροχής»: **γεγονός**.
- «δυστυχώς»: **γνώμη**. Για την αντίπαλη ομάδα, που είχε δύο παίκτες
  τραυματίες, μπορεί να ήταν «ευτυχώς».

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ελέγχεται ή είναι γνώμη;*

> **Πρόσεχε**
>
> Δύο παγίδες, μία από κάθε πλευρά.
>
> - **Το λάθος δεν είναι γνώμη.** «Ο Ιανουάριος έχει 30 μέρες» είναι λάθος, όχι
>   γνώμη: ελέγχεται, και ο έλεγχος δείχνει ότι δεν ισχύει. Ό,τι ελέγχεται μπορεί
>   να βγει σωστό ή λάθος.
> - **Η γνώμη δεν γίνεται γεγονός επειδή λέγεται με σιγουριά.** «Είναι σίγουρο ότι
>   αυτό είναι το καλύτερο βιβλίο της χρονιάς» παραμένει γνώμη. Το «σίγουρο» δεν
>   φέρνει κανέναν τρόπο ελέγχου. Ούτε γίνεται γεγονός επειδή το λένε πολλοί.

## Γιατί σε αφορά

Στις ειδήσεις, στις διαφημίσεις και στις αναρτήσεις του διαδικτύου, τα
γεγονότα και οι γνώμες έρχονται ανακατεμένα. Η γνώμη δεν είναι κακό πράγμα·
είναι χρήσιμο να ξέρεις τι πιστεύει ένας φίλος για μια ταινία. Το πρόβλημα
αρχίζει όταν μια γνώμη **παρουσιάζεται σαν γεγονός**, για να σε πείσει.

Όταν διαβάζεις κάτι, κάνε τρεις ερωτήσεις:

1. Ποια κομμάτια ελέγχονται; Πού θα μπορούσα να τα ελέγξω;
2. Ποια κομμάτια είναι γνώμη; Ποιος τη λέει;
3. Συμφωνώ με αυτή τη γνώμη, και γιατί;

> **Θυμήσου**
>
> - **Γεγονός**: μπορεί να ελεγχθεί με μέτρηση, ημερολόγιο, χάρτη ή βιβλίο.
> - **Γνώμη**: λέει τι πιστεύει ή τι νιώθει κάποιος. Άλλος μπορεί να διαφωνεί.
> - Λέξεις-σημάδια: πιστεύω, νομίζω, κατά τη γνώμη μου, ευτυχώς, πρέπει, και τα
>   επίθετα που κρίνουν.
> - Μια πρόταση μπορεί να έχει και τα δύο. Τη χωρίζεις σε κομμάτια.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Χώρισε τα γεγονότα από τις γνώμες σε αυτή την ανάρτηση: «Η δημοτική βιβλιοθήκη ανοίγει ξανά τη Δευτέρα, μετά από έξι μήνες εργασιών. Τα παιδικά βιβλία έγιναν 2.000. Είναι ο πιο ευχάριστος χώρος της πόλης για ένα απόγευμα.»

1. Παίρνουμε μία μία τις προτάσεις και ρωτάμε: μπορεί να ελεγχθεί;
2. «Η δημοτική βιβλιοθήκη ανοίγει ξανά τη Δευτέρα, μετά από έξι μήνες εργασιών.»
   Η μέρα και η διάρκεια ελέγχονται, για παράδειγμα στην ιστοσελίδα του δήμου.
   **Γεγονός.**
3. «Τα παιδικά βιβλία έγιναν 2.000.» Τα βιβλία μετριούνται. **Γεγονός.**
4. «Είναι ο πιο ευχάριστος χώρος της πόλης για ένα απόγευμα.» Το «ευχάριστος»
   κρίνει. Κάποιος άλλος προτιμά το πάρκο. **Γνώμη.**

### Παράδειγμα 2: Βρες το γεγονός και τη γνώμη στην πρόταση «Ο καινούργιος παιδότοπος, που κόστισε 30.000 ευρώ, είναι πανάκριβος.» και ξαναγράψε την ώστε να μείνει μόνο το γεγονός.

1. «κόστισε 30.000 ευρώ»: το ποσό ελέγχεται στους λογαριασμούς του δήμου.
   **Γεγονός.**
2. «είναι πανάκριβος»: το «πανάκριβος» κρίνει. Για κάποιον τα 30.000 ευρώ είναι
   πολλά, για άλλον λογικά για έναν παιδότοπο. **Γνώμη.**
3. Βγάζουμε τη γνώμη και κρατάμε το γεγονός:

   «Ο καινούργιος παιδότοπος κόστισε 30.000 ευρώ.»

### Παράδειγμα 3: Η γνώμη «Η βόλτα μας ήταν ατελείωτη.» δεν λέει πόσο κράτησε η βόλτα. Γράψε ένα γεγονός που δίνει στον αναγνώστη τη δυνατότητα να κρίνει μόνος του.

1. Ρωτάμε: τι ακριβώς εννοεί το «ατελείωτη»; Ότι η βόλτα ήταν μεγάλη σε χρόνο ή
   σε απόσταση.
2. Και τα δύο μετριούνται. Γράφουμε τη μέτρηση:

   «Περπατήσαμε 12 χιλιόμετρα, από τις 9 το πρωί ως τις 2 το μεσημέρι.»
3. Τώρα ο αναγνώστης έχει στοιχεία και αποφασίζει ο ίδιος αν η βόλτα ήταν
   μεγάλη. Κάποιος που τρέχει μαραθώνιους μπορεί να τη βρει σύντομη.

## Ερωτήσεις

1. Ποια από τις παρακάτω προτάσεις για το μουσείο της πόλης είναι γεγονός;
   - Το μουσείο ανοίγει στις 9 το πρωί.
   - Το μουσείο είναι το πιο ενδιαφέρον της πόλης.
   - Νομίζω ότι το μουσείο αξίζει μια επίσκεψη.
   - Δυστυχώς, το μουσείο είναι πολύ μακριά.
2. Ποια από τις παρακάτω προτάσεις για το ποδόσφαιρο είναι γνώμη;
   - Το ποδόσφαιρο είναι το πιο συναρπαστικό άθλημα.
   - Κάθε ομάδα ξεκινάει τον αγώνα με 11 παίκτες.
   - Ο χθεσινός αγώνας τελείωσε 2-1.
   - Το γήπεδο της πόλης έχει 5.000 θέσεις.
3. Ποια λέξη κάνει τη γνώμη στην πρόταση «Ευτυχώς, το λεωφορείο ήρθε στις 8.»;
   - Ευτυχώς
   - λεωφορείο
   - ήρθε
   - στις 8
4. Στην πρόταση «Η βιβλιοθήκη, που έχει 3.000 βιβλία, είναι ο πιο ευχάριστος χώρος του σχολείου.» ποιο κομμάτι είναι γνώμη;
   - είναι ο πιο ευχάριστος χώρος του σχολείου
   - που έχει 3.000 βιβλία
   - Όλη η πρόταση
   - Κανένα, όλη η πρόταση είναι γεγονός
5. Η πρόταση «Ο Ιούνιος έχει 31 μέρες.» είναι λάθος. Τι είδους πρόταση είναι;
   - Πρόταση που ελέγχεται και βγαίνει λάθος
   - Γνώμη, αφού δεν είναι σωστή
   - Γεγονός που ισχύει
   - Γνώμη, αφού δεν αναφέρει πηγή
6. Ποιο επίθετο λέει κάτι που μπορεί να ελεγχθεί για ένα τραπέζι;
   - ξύλινο
   - όμορφο
   - άβολο
   - κομψό
7. Ένας φίλος σου γράφει: «Όλοι λένε ότι η ταινία είναι φανταστική, οπότε αυτό είναι γεγονός.» Τι δεν πάει καλά;
   - Μια γνώμη δεν γίνεται γεγονός επειδή τη λένε πολλοί.
   - Τίποτα· ό,τι λένε όλοι είναι γεγονός.
   - Το «φανταστική» είναι γεγονός, αλλά το «όλοι» είναι γνώμη.
   - Θα γινόταν γεγονός αν έγραφε «είναι σίγουρο».
8. Ποια πρόταση λέει με γεγονός αυτό που εννοεί η γνώμη «Η βόλτα ήταν ατελείωτη.»;
   - Περπατήσαμε 12 χιλιόμετρα.
   - Η βόλτα ήταν πολύ κουραστική.
   - Κατά τη γνώμη μου, η βόλτα κράτησε πολύ.
   - Η βόλτα ήταν ατελείωτη, πίστεψέ με.
9. Διάβασε την ανάρτηση: «Το νέο πάρκο της γειτονιάς άνοιξε το Σάββατο. Έχει 3 κούνιες και μια τσουλήθρα. Είναι το πιο ωραίο πάρκο της πόλης. Όλα τα παιδιά πρέπει να το επισκεφτούν.» Πόσες από τις 4 προτάσεις είναι γεγονότα;
   - 1
   - 2
   - 3
   - 4
10. Η πρόταση «Ο δρόμος για το χωριό έχει 40 στροφές.» είναι γεγονός. Ποια αλλαγή την κάνει γνώμη;
   - «Ο δρόμος για το χωριό έχει επικίνδυνα πολλές στροφές.»
   - «Ο δρόμος για το χωριό έχει 38 στροφές.»
   - «Ο δρόμος για το χωριό, που φτιάχτηκε το 1980, έχει 40 στροφές.»
   - «Ο ασφαλτοστρωμένος δρόμος για το χωριό έχει 40 στροφές.»

## Ασκήσεις

1. «Το λεωφορείο 12 περνάει κάθε 20 λεπτά.» Είναι γεγονός ή γνώμη;
2. Ποια λέξη κάνει γνώμη την πρόταση «Η υπέροχη παράσταση κράτησε μία ώρα.»;
3. Ξαναγράψε την πρόταση ώστε να μείνει μόνο το γεγονός: «Δυστυχώς, το κυλικείο κλείνει στις 12, πολύ νωρίς.»
4. Γράψε μία πρόταση για την αυλή του σχολείου σου που να έχει μέσα της ένα γεγονός και μία γνώμη.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/language/fact-opinion
