# Ευθύς και πλάγιος λόγος

> «Έρχομαι», είπε — είπε ότι έρχεται.

Γλώσσα, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/language/direct-indirect-speech

## Τι θα μάθεις

- Να ξεχωρίζεις τον ευθύ από τον πλάγιο λόγο.
- Να μεταφέρεις σε πλάγιο λόγο δηλώσεις με «ότι» ή «πως», ερωτήσεις με «αν» ή ερωτηματική λέξη, και εντολές με «να».
- Να αλλάζεις σωστά το πρόσωπο, τις αντωνυμίες και τις λέξεις για τον χρόνο και τον τόπο.
- Να γράφεις τον πλάγιο λόγο χωρίς εισαγωγικά και χωρίς ερωτηματικό.

## Δύο τρόποι να πεις τι είπε κάποιος

Η Δάφνη σού τηλεφωνεί και λέει: «Έρχομαι σε πέντε λεπτά.» Αργότερα το λες
στη μαμά σου. Μπορείς να το πεις με δύο τρόπους:

- «Έρχομαι σε πέντε λεπτά», είπε η Δάφνη.
- Η Δάφνη είπε ότι έρχεται σε πέντε λεπτά.

Στην πρώτη πρόταση τα λόγια μένουν **αυτούσια**, λέξη προς λέξη, όπως τα είπε η
Δάφνη. Αυτός είναι ο **ευθύς λόγος**. Τα λόγια κλείνονται σε εισαγωγικά ή
αρχίζουν με παύλα, όπως έμαθες στη Γ΄ στην ενότητα
[Διάλογος: παύλα και εισαγωγικά](/el/dim-3/language/dialogue-punctuation).

Στη δεύτερη τα λόγια τα **μεταφέρεις εσύ**, με δικά σου λόγια. Αυτός είναι ο
**πλάγιος λόγος**. Τα εισαγωγικά έφυγαν, το «έρχομαι» έγινε «έρχεται», και
μπήκε η λέξη **ότι**.

> **Κλειδί**
>
> Στον πλάγιο λόγο τα λόγια γίνονται **δευτερεύουσα πρόταση**. Εξαρτώνται από
> ένα ρήμα όπως **είπε**, **ρώτησε**, **ζήτησε**, **απάντησε**.
>
> Και κάτι ακόμα: τα λόγια τα λέει πια **αυτός που τα μεταφέρει**. Γι' αυτό
> αλλάζουν ώστε να ταιριάζουν στο δικό του πρόσωπο, στη δική του μέρα και στον
> δικό του τόπο.

## Τρία είδη λόγων, τρεις τρόποι να αρχίσουν

Το ποια λέξη θα βάλεις μπροστά εξαρτάται από το **τι** είπε ο άλλος: μια
δήλωση, μια ερώτηση ή μια εντολή.

| Τα λόγια είναι…                 | Ευθύς λόγος                               | Πλάγιος λόγος                                | Αρχίζει με                       |
| ------------------------------- | ----------------------------------------- | -------------------------------------------- | -------------------------------- |
| **δήλωση**                      | «Είμαι κουρασμένος», είπε ο Φώτης.        | Ο Φώτης είπε **ότι** είναι κουρασμένος.      | ότι, πως                         |
| **ερώτηση** για ναι ή όχι       | «Έχεις ομπρέλα;» με ρώτησε η Ζωή.         | Η Ζωή με ρώτησε **αν** έχω ομπρέλα.          | αν                               |
| **ερώτηση** με ερωτηματική λέξη | «Πότε κλείνει το μουσείο;» ρώτησε ο Άρης. | Ο Άρης ρώτησε **πότε** κλείνει το μουσείο.   | ποιος, τι, πού, πότε, πώς, γιατί |
| **εντολή** ή παράκληση          | «Κλείσε το παράθυρο», μου είπε η γιαγιά.  | Η γιαγιά μου είπε **να** κλείσω το παράθυρο. | να, να μη(ν)                     |

Μερικά πράγματα που αξίζει να προσέξεις:

- Τις προτάσεις με «ότι» και «πως» τις ξέρεις ήδη: είναι οι **ειδικές** από την
  ενότητα [Κύριες και δευτερεύουσες προτάσεις](/el/dim-6/language/subordinate-clauses).
- Όταν η ερώτηση έχει ερωτηματική λέξη, η λέξη **μένει ίδια**, με τον τόνο της:
  «Πού μένεις;» → Με ρώτησε **πού** μένω. Οι προτάσεις αυτές λέγονται **πλάγιες
  ερωτηματικές**.
- Η εντολή περνάει σε **υποτακτική**: «κλείσε» → να κλείσω. Η απαγόρευση
  παίρνει «να μη(ν)»: «Μην αργήσεις», μου είπε → Μου είπε **να μην αργήσω**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Πώς αρχίζει ο πλάγιος λόγος;*

## Τι αλλάζει όταν μεταφέρεις τα λόγια

### Το πρόσωπο

Αυτός που μιλάει στον ευθύ λόγο λέει «εγώ». Όταν τον μεταφέρεις εσύ, γίνεται
«αυτός» ή «αυτή». Μαζί με το ρήμα αλλάζουν και οι αντωνυμίες.

- «**Θα φέρω** το ποδήλατό **μου**», είπε ο Άρης. → Ο Άρης είπε ότι **θα φέρει**
  το ποδήλατό **του**.
- «**Σε** περιμένω», μου είπε η Ελένη. → Η Ελένη μου είπε ότι **με** περιμένει.

Στο δεύτερο παράδειγμα το «σε» ήσουν εσύ. Τώρα που μιλάς εσύ, γίνεται «με».

### Οι λέξεις για τον χρόνο και τον τόπο

Αν μεταφέρεις τα λόγια **άλλη μέρα** ή **σε άλλο μέρος**, το «αύριο» και το
«εδώ» δεν ισχύουν πια για σένα. Γι' αυτό αλλάζουν:

| Στον ευθύ λόγο | Στον πλάγιο λόγο, αργότερα ή αλλού |
| -------------- | ---------------------------------- |
| σήμερα         | εκείνη τη μέρα                     |
| αύριο          | την επόμενη μέρα, την άλλη μέρα    |
| χθες           | την προηγούμενη μέρα               |
| τώρα           | τότε                               |
| εδώ            | εκεί                               |
| αυτός, αυτό    | εκείνος, εκείνο                    |

Αν τα μεταφέρεις **την ίδια μέρα και στο ίδιο μέρος**, αυτές οι λέξεις δεν αλλάζουν. Η
Δάφνη σού λέει «Θα έρθω αύριο», και το ίδιο απόγευμα λες στη μαμά σου: «Η
Δάφνη είπε ότι θα έρθει αύριο». Το αύριο είναι πράγματι αύριο.

### Ο χρόνος του ρήματος

Στα ελληνικά ο χρόνος του ρήματος **συνήθως μένει ίδιος**: «Διψάω», είπε →
Είπε ότι διψάει. «Έχασα το λεωφορείο», είπε → Είπε ότι έχασε το λεωφορείο.

Όταν όμως αφηγείσαι κάτι που έγινε πριν από καιρό, μπορείς να πας τον χρόνο
ένα βήμα πίσω: «Θα γυρίσω νωρίς», είπε ο παππούς → Ο παππούς είπε ότι **θα
γύριζε** νωρίς. Και το «θα γυρίσει» είναι σωστό εδώ.

### Η στίξη

Στον πλάγιο λόγο φεύγουν τα **εισαγωγικά**, η **παύλα** και η **άνω και κάτω
τελεία** πριν από τα λόγια. Φεύγουν και το **ερωτηματικό** και το
**θαυμαστικό**, γιατί η περίοδος δεν ρωτάει πια ούτε φωνάζει· **αφηγείται**.
Κλείνει με τελεία.

- «Πού πας;» με ρώτησε. → Με ρώτησε πού πάω\*\*.\*\*
- Πριν από το «ότι», το «αν», το «να» ή την ερωτηματική λέξη **δεν μπαίνει
  κόμμα**.

> **Πρόσεχε**
>
> Το πιο συχνό λάθος είναι να μεταφέρεις τα λόγια **χωρίς να αλλάξεις το
> πρόσωπο**.
>
> Ο Νίκος είπε: «Θα φέρω εγώ την μπάλα.» Αν το μεταφέρεις έτσι, διαβάζεται σαν
> να τη φέρνεις **εσύ**:
>
> Λάθος: Ο Νίκος είπε ότι **θα φέρω** εγώ την μπάλα.
>
> Σωστό: Ο Νίκος είπε ότι **θα φέρει** αυτός την μπάλα.
>
> Και μη μένεις στη μέση, με εισαγωγικά μέσα στον πλάγιο λόγο:
>
> Λάθος: Ο Νίκος είπε ότι «θα φέρω την μπάλα».
>
> Αυτό είναι μισό ευθύς και μισό πλάγιος λόγος. Διάλεξε **ή** τον έναν **ή** τον
> άλλο.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Μετάφερε σε πλάγιο λόγο: «Πού άφησες τα κλειδιά μου;» με ρώτησε ο μπαμπάς.

1. Τι είδους λόγια είναι; Ερώτηση, με την ερωτηματική λέξη **πού**. Η λέξη αυτή
   μένει ίδια, με τον τόνο της.
2. Αλλάζουμε το πρόσωπο. Ο μπαμπάς ρωτούσε εμένα, οπότε το «άφησες» γίνεται
   **άφησα**. Τα κλειδιά ήταν δικά του, οπότε το «μου» γίνεται **του**.
3. Φεύγουν τα εισαγωγικά και το ερωτηματικό. Η περίοδος κλείνει με τελεία:

   Ο μπαμπάς με ρώτησε **πού άφησα τα κλειδιά του.**

### Παράδειγμα 2: Μια εβδομάδα αργότερα, διηγείσαι τι είπε η δασκάλα στη Νεφέλη: «Φέρε αύριο το βιβλίο σου». Γράψ' το σε πλάγιο λόγο.

1. Τα λόγια είναι **εντολή**, άρα ο πλάγιος λόγος θα αρχίσει με **να** και το
   ρήμα θα μπει σε υποτακτική: «φέρε» → να φέρει.
2. Το βιβλίο είναι της Νεφέλης. Το «σου» γίνεται **της**.
3. Μεταφέρεις τα λόγια μια εβδομάδα μετά, οπότε το «αύριο» έχει περάσει. Γίνεται
   **την επόμενη μέρα**:

   Η δασκάλα είπε στη Νεφέλη **να φέρει το βιβλίο της την επόμενη μέρα.**

### Παράδειγμα 3: Κάν' το ανάποδα, σε ευθύ λόγο: Ο Στάθης ρώτησε τη γιαγιά του αν θέλει βοήθεια.

1. Το **αν** μάς λέει ότι τα λόγια ήταν ερώτηση για ναι ή όχι. Στον ευθύ λόγο
   το «αν» φεύγει και στο τέλος μπαίνει **ερωτηματικό**.
2. Ο Στάθης μιλούσε στη γιαγιά του, άρα της έλεγε «εσύ»: το «θέλει» γίνεται
   **θέλεις**. Μπορούμε να βάλουμε και την προσφώνηση «Γιαγιά».
3. Τα λόγια μπαίνουν σε εισαγωγικά. Μετά το ερωτηματικό, το «ρώτησε» μένει με
   μικρό γράμμα:

   **«Γιαγιά, θέλεις βοήθεια;» ρώτησε ο Στάθης.**

*Διαδραστικό στη σελίδα: Φτιάξε τον πλάγιο λόγο*

> **Θυμήσου**
>
> - **Ευθύς λόγος**: τα λόγια αυτούσια, σε εισαγωγικά ή με παύλα.
>   **Πλάγιος λόγος**: τα λόγια ως δευτερεύουσα πρόταση, χωρίς εισαγωγικά.
> - Δήλωση → **ότι / πως**. Ερώτηση για ναι ή όχι → **αν**. Ερώτηση με
>   ερωτηματική λέξη → **η ίδια λέξη**. Εντολή → **να** ή **να μη(ν)**.
> - Αλλάζουν το **πρόσωπο** και οι **αντωνυμίες**. Αν μεταφέρεις τα λόγια άλλη
>   μέρα ή αλλού, αλλάζουν και τα **αύριο, χθες, εδώ, τώρα**.
> - Ο πλάγιος λόγος κλείνει με **τελεία**, ακόμα κι όταν μεταφέρει ερώτηση.

## Ερωτήσεις

1. Ποια πρόταση είναι σε πλάγιο λόγο;
   - Ο οδηγός είπε ότι ο δρόμος είναι κλειστός.
   - «Ο δρόμος είναι κλειστός», είπε ο οδηγός.
   - Ο οδηγός είπε: «Ο δρόμος είναι κλειστός.»
   - — Ο δρόμος είναι κλειστός, είπε ο οδηγός.
2. Μετάφερε σε πλάγιο λόγο: «Θα διαβάσω το βράδυ», είπε η Ιουλία.
   - Η Ιουλία είπε ότι θα διαβάσει το βράδυ.
   - Η Ιουλία είπε ότι θα διαβάσω το βράδυ.
   - Η Ιουλία είπε να διαβάσει το βράδυ.
   - Η Ιουλία είπε, ότι θα διαβάσει το βράδυ.
3. Μετάφερε σε πλάγιο λόγο: «Έκλεισες τον φούρνο;» με ρώτησε η μαμά.
   - Η μαμά με ρώτησε αν έκλεισα τον φούρνο.
   - Η μαμά με ρώτησε ότι έκλεισα τον φούρνο.
   - Η μαμά με ρώτησε αν έκλεισες τον φούρνο.
   - Η μαμά με ρώτησε αν έκλεισα τον φούρνο;
4. Μετάφερε σε πλάγιο λόγο: «Μην αργήσεις», μου είπε ο παππούς.
   - Ο παππούς μου είπε να μην αργήσω.
   - Ο παππούς μου είπε ότι δεν θα αργήσω.
   - Ο παππούς μου είπε να μην αργήσεις.
   - Ο παππούς μου είπε: να μην αργήσω.
5. Μια εβδομάδα μετά μεταφέρεις τα λόγια «Θα σε πάρω τηλέφωνο αύριο». Τι γίνεται το «αύριο»;
   - την επόμενη μέρα
   - την προηγούμενη μέρα
   - Μένει «αύριο».
   - εκείνη τη μέρα
6. Ποια πλάγια ερώτηση είναι γραμμένη σωστά;
   - Ο τουρίστας ρώτησε πού είναι ο σταθμός.
   - Ο τουρίστας ρώτησε πού είναι ο σταθμός;
   - Ο τουρίστας ρώτησε που είναι ο σταθμός.
   - Ο τουρίστας ρώτησε, πού είναι ο σταθμός.
7. Μετάφερε σε πλάγιο λόγο: «Σου έφερα ένα δώρο», μου είπε η θεία.
   - Η θεία μου είπε ότι μου έφερε ένα δώρο.
   - Η θεία μου είπε ότι σου έφερα ένα δώρο.
   - Η θεία μου είπε ότι μου έφερα ένα δώρο.
   - Η θεία μου είπε ότι της έφερε ένα δώρο.
8. Ποια είναι σωστή μεταφορά σε ευθύ λόγο της πρότασης «Ο Ορέστης ρώτησε ποιος θέλει παγωτό.»;
   - «Ποιος θέλει παγωτό;» ρώτησε ο Ορέστης.
   - «Ποιος θέλει παγωτό», ρώτησε ο Ορέστης.
   - «Ποιος θέλει παγωτό;» Ρώτησε ο Ορέστης.
   - «Αν θέλει κανείς παγωτό;» ρώτησε ο Ορέστης.
9. Τη Δευτέρα η Φωτεινή είπε στον Άγγελο: «Χθες βρήκα αυτό το βιβλίο εδώ.» Την Παρασκευή, σε άλλη πόλη, ο Άγγελος το διηγείται. Ποια μεταφορά ταιριάζει;
   - Η Φωτεινή είπε ότι βρήκε εκείνο το βιβλίο εκεί την προηγούμενη μέρα.
   - Η Φωτεινή είπε ότι χθες βρήκε αυτό το βιβλίο εδώ.
   - Η Φωτεινή είπε ότι βρήκα εκείνο το βιβλίο εκεί την προηγούμενη μέρα.
   - Η Φωτεινή είπε ότι βρήκε εκείνο το βιβλίο εκεί την επόμενη μέρα.
10. Βρες το λάθος: «Ο Ηλίας με ρώτησε αν θέλω να παίξουμε σκάκι. Του είπα ότι έχω διάβασμα. Τότε με ρώτησε πότε θα τελειώσω; Του απάντησα να με περιμένει μισή ώρα.»
   - «με ρώτησε πότε θα τελειώσω;»
   - «με ρώτησε αν θέλω»
   - «Του είπα ότι έχω»
   - «Του απάντησα να με περιμένει»

## Ασκήσεις

1. Ευθύς ή πλάγιος λόγος; «Ο φύλακας μάς είπε ότι το πάρκο κλείνει στις οκτώ.»
2. Μετάφερε σε πλάγιο λόγο: «Πεινάω», είπε ο Μάρκος.
3. Μετάφερε σε πλάγιο λόγο: «Πού έκρυψες τη σοκολάτα;» ρώτησε η Σοφία τον Αλέξη.
4. Έναν μήνα μετά την εκδρομή, μετάφερε σε πλάγιο λόγο: «Θα σας περιμένω εδώ αύριο», μας είπε ο ξεναγός.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/language/direct-indirect-speech
