# Η διαφήμιση και πώς πείθει

> Εικόνα, σύνθημα, υπόσχεση: τι σου πουλάνε και πώς.

Γλώσσα, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/language/advertising

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς τον σκοπό μιας διαφήμισης: να σε πείσει να αγοράσεις ή να κάνεις κάτι.
- Να αναγνωρίζεις τα μέσα της: εικόνα, σύνθημα, υπόσχεση, υπερθετικό βαθμό, προστακτική, β΄ πρόσωπο, λογοπαίγνιο, ομοιοκαταληξία, διάσημα πρόσωπα.
- Να διαβάζεις μια διαφήμιση κριτικά, ρωτώντας τι δεν σου λέει.
- Να γράφεις ένα δικό σου σύνθημα για ένα φανταστικό προϊόν.

## Ένα κείμενο με έναν σκοπό

Φαντάσου αυτή την αφίσα σε μια στάση λεωφορείου. Στη φωτογραφία ένα παιδί
πηδάει ψηλά πάνω από έναν φράχτη, με τον ουρανό από πίσω. Τα παπούτσια του
λάμπουν. Από κάτω γράφει:

> **ΦΤΕΡΟ — Πετάς με ΦΤΕΡΟ!**
>
> Νιώσε το πόδι σου ελαφρύ σαν πούπουλο. Τα καινούργια αθλητικά ΦΤΕΡΟ είναι
> τα πιο άνετα παπούτσια που φόρεσες ποτέ. Μαζί τους θα τρέχεις πιο γρήγορα
> από τον αέρα. Τα φοράει κι ο αγαπημένος σου πρωταθλητής.
>
> **Δοκίμασέ τα σήμερα!** Μόνο αυτή την εβδομάδα, 20% φθηνότερα\*.
>
> \*Η έκπτωση ισχύει μόνο για το μαύρο χρώμα.

Το ΦΤΕΡΟ δεν υπάρχει· το φτιάξαμε για την ενότητα. Η αφίσα όμως μοιάζει με
χιλιάδες αληθινές. Κάθε λέξη, κάθε χρώμα και κάθε εικόνα της διαλέχτηκε για
έναν σκοπό: να θέλεις αυτά τα παπούτσια και να τα **αγοράσεις**.

Αυτός είναι ο σκοπός κάθε **διαφήμισης**: να σε **πείσει** να αγοράσεις ή να
κάνεις κάτι. Κάποιες διαφημίσεις δεν πουλάνε προϊόν αλλά μια ιδέα, όπως το
«Κλείσε τη βρύση όσο βουρτσίζεις τα δόντια σου». Αυτές λέγονται **κοινωνικές
διαφημίσεις**. Χρησιμοποιούν τα ίδια μέσα, για άλλο στόχο.

> **Κλειδί**
>
> Μια διαφήμιση συνήθως δεν λέει ψέματα. **Διαλέγει** όμως τι θα πει.
>
> Λέει ό,τι βοηθάει να πουληθεί το προϊόν και σωπαίνει για τα υπόλοιπα. Γι' αυτό
> ο προσεκτικός αναγνώστης δεν ρωτάει μόνο «τι μου λέει;» αλλά και **«τι δεν μου
> λέει;»**.

## Τα εργαλεία της διαφήμισης

| Μέσο                   | Τι κάνει                                   | Παράδειγμα                                      |
| ---------------------- | ------------------------------------------ | ----------------------------------------------- |
| **Εικόνα**             | δείχνει χωρίς λόγια πώς θα νιώσεις         | το παιδί που πετάει πάνω από τον φράχτη         |
| **Σύνθημα**            | μια σύντομη φράση που μένει στο μυαλό      | «Πετάς με ΦΤΕΡΟ!»                               |
| **Υπόσχεση**           | λέει τι θα κερδίσεις                       | «θα τρέχεις πιο γρήγορα από τον αέρα»           |
| **Υπερθετικός βαθμός** | κάνει το προϊόν πρώτο από όλα              | «τα πιο άνετα παπούτσια»                        |
| **Προστακτική**        | σε σπρώχνει να κάνεις κάτι                 | «Δοκίμασέ τα!»                                  |
| **Β΄ πρόσωπο**         | σου μιλάει σαν να σε ξέρει                 | «Νιώσε το πόδι σου…»                            |
| **Λογοπαίγνιο**        | παίζει με τις δύο σημασίες μιας λέξης      | «Βάλε Χαμόγελο!» για μια οδοντόκρεμα «Χαμόγελο» |
| **Ομοιοκαταληξία**     | κάνει τη φράση να θυμίζει τραγουδάκι       | «Ζουμερό και δροσερό!» για έναν χυμό            |
| **Διάσημο πρόσωπο**    | «αφού το διαλέγει εκείνος, θα είναι καλό»  | «Τα φοράει κι ο αγαπημένος σου πρωταθλητής.»    |
| **Βιασύνη**            | σε κάνει να αποφασίσεις προτού το σκεφτείς | «Μόνο αυτή την εβδομάδα!»                       |

Λίγα λόγια για μερικά από αυτά:

- Ο **υπερθετικός** εμφανίζεται με δύο μορφές: «ο πιο γρήγορος» και
  «ταχύτατος». Και τα συνθήματα «νούμερο ένα» ή «δεν υπάρχει καλύτερο» κάνουν
  την ίδια δουλειά.
- Η **προστακτική** και το **β΄ πρόσωπο** πάνε συνήθως μαζί. Η διαφήμιση δεν
  μιλάει «στους καταναλωτές»· μιλάει σε **σένα**.
- Στο «Βάλε Χαμόγελο!» το **λογοπαίγνιο** λέει δύο πράγματα μαζί: βάλε την
  οδοντόκρεμα στη βούρτσα, και χαμογέλασε. Στο «Πετάς με ΦΤΕΡΟ!» το φτερό είναι
  και το όνομα και αυτό που σε κάνει να πετάς.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποιο εργαλείο χρησιμοποιεί;*

## Τι δεν σου λέει

Γύρνα στην αφίσα του ΦΤΕΡΟ και διάβασέ την ξανά, με τα μάτια του «Γεγονός ή
γνώμη;».

- **Πόσο κοστίζουν;** Δεν το λέει. Το «20% φθηνότερα» δεν λέει από πόσο.
- **«Τα πιο άνετα παπούτσια»**: ποιος το μέτρησε; Είναι γνώμη που μοιάζει με
  γεγονός.
- **«Πιο γρήγορα από τον αέρα»**: υπερβολή. Κανένα παπούτσι δεν το κάνει.
- **Ο πρωταθλητής**: πληρώθηκε για να εμφανιστεί; Τα φοράει κι όταν δεν τον
  φωτογραφίζουν;
- **Το αστεράκι**: στα μικρά γράμματα η έκπτωση ισχύει μόνο για ένα χρώμα.

Στο διαδίκτυο η διαφήμιση δεν είναι μόνο η αφίσα με το λογότυπο. Ένα βίντεο
όπου κάποιος γνωστός δοκιμάζει ένα παιχνίδι μπορεί να είναι πληρωμένο. Ψάξε
λέξεις όπως «διαφήμιση», «χορηγούμενο» ή «συνεργασία», συνήθως σε μια γωνία.

> **Πρόσεχε**
>
> **Ένας αριθμός δεν κάνει μια πρόταση αληθινή.**
>
> «9 στα 10 παιδιά προτιμούν τα ΚΡΑΤΣ!» μοιάζει με γεγονός, γιατί έχει αριθμό.
> Ποια δέκα παιδιά όμως; Ποιος τα ρώτησε, και ποια άλλα δημητριακά τους έδειξε;
> Αν δεν ξέρεις από πού βγήκε ο αριθμός, δεν μπορείς να τον ελέγξεις, και τότε
> δεν σου λέει τίποτα.

> **Θυμήσου**
>
> Μπροστά σε μια διαφήμιση, κάνε τέσσερις ερωτήσεις:
>
> 1. **Τι θέλει** να κάνω;
> 2. **Τι μου υπόσχεται**, και μπορεί αυτό να ελεγχθεί;
> 3. **Τι δεν μου λέει**; Τιμή, διάρκεια, μικρά γράμματα.
> 4. **Το χρειάζομαι** πραγματικά, ή απλώς μου άρεσε η αφίσα;

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Βρες τα εργαλεία της διαφήμισης: «Σχολική τσάντα ΠΕΤΑΛΟΥΔΑ: η πιο ελαφριά τσάντα της χρονιάς! Κουβάλα τα βιβλία σου χωρίς να το καταλαβαίνεις. Πάρε τη δική σου σήμερα!»

1. «η πιο ελαφριά τσάντα της χρονιάς»: **υπερθετικός βαθμός**. Βάζει την τσάντα
   πάνω από όλες τις άλλες.
2. «Κουβάλα τα βιβλία σου χωρίς να το καταλαβαίνεις»: **υπόσχεση**. Σου λέει τι
   θα κερδίσεις.
3. «Κουβάλα», «Πάρε»: **προστακτική**. «σου», «τη δική σου»: **β΄ πρόσωπο**. Η
   διαφήμιση μιλάει μόνο σε σένα.
4. «σήμερα»: μια μικρή **βιασύνη**. Γιατί σήμερα και όχι την άλλη εβδομάδα;

### Παράδειγμα 2: Διάβασε κριτικά τη διαφήμιση «Δημητριακά ΚΡΑΤΣ: 9 στα 10 παιδιά τα προτιμούν! Με ΚΡΑΤΣ κάθε πρωί, θα έχεις δύναμη για όλη τη μέρα.» Τι δεν σου λέει;

1. «9 στα 10 παιδιά»: δεν λέει ποια παιδιά ρωτήθηκαν ούτε ποιος τα ρώτησε. Ο
   αριθμός **δεν ελέγχεται**.
2. «θα έχεις δύναμη για όλη τη μέρα»: **υπόσχεση**. Δεν λέει πώς θα γίνει αυτό, ούτε
   τι περιέχουν τα δημητριακά, για παράδειγμα πόση ζάχαρη.
3. Δεν λέει **τιμή**. Δεν συγκρίνει τα ΚΡΑΤΣ με ένα απλό πρωινό, όπως ψωμί με
   μέλι.
4. Συμπέρασμα: η διαφήμιση έχει έναν αριθμό χωρίς πηγή και μια υπόσχεση χωρίς
   στοιχεία. Για να αποφασίσεις, θα κοιτάξεις τη συσκευασία και την τιμή.

### Παράδειγμα 3: Γράψε ένα σύνθημα για έναν φανταστικό χυμό, το «Ζουμερό», που να έχει ομοιοκαταληξία και προστακτική.

1. Ψάχνουμε λέξεις που τελειώνουν όπως το «Ζουμερό»: **δροσερό**, **λεπτό**,
   **νερό**.
2. Διαλέγουμε ένα ρήμα σε προστακτική που ταιριάζει σε χυμό: **δοκίμασε**,
   **πιες**.
3. Τα βάζουμε μαζί, σε μια φράση με ρυθμό, που λέγεται φωναχτά:

   «Ζουμερό και δροσερό — δοκίμασέ το στο λεπτό!»
4. Ελέγχουμε: το «ζουμερό», το «δροσερό» και το «λεπτό» τελειώνουν σε τονισμένο
   «-ό», άρα έχουμε ομοιοκαταληξία. Η προστακτική είναι στο
   «δοκίμασέ το». Το «στο λεπτό» προσθέτει και λίγη βιασύνη.

## Ερωτήσεις

1. Ποιος είναι ο κύριος σκοπός μιας διαφήμισης;
   - Να σε πείσει να αγοράσεις ή να κάνεις κάτι.
   - Να σε ενημερώσει για τα καλά και τα κακά ενός προϊόντος.
   - Να σε διασκεδάσει.
   - Να σου μάθει πώς φτιάχνεται ένα προϊόν.
2. Ποιο εργαλείο χρησιμοποιεί το σύνθημα «Μολύβια ΓΡΑΦΙΤΗΣ: τα πιο σκληρά μολύβια της αγοράς!»;
   - Υπερθετικό βαθμό
   - Προστακτική
   - Ομοιοκαταληξία
   - Διάσημο πρόσωπο
3. Σε ποια φράση υπάρχει προστακτική;
   - «Τρέξε να το προλάβεις!»
   - «Το αγαπημένο των παιδιών.»
   - «Ο πιο γλυκός χυμός.»
   - «Νέα γεύση φράουλα.»
4. Στη διαφήμιση «Λάμπες ΙΔΕΑ: μια φωτεινή ιδέα για το σπίτι σου!» πού βρίσκεται το λογοπαίγνιο;
   - Στο «φωτεινή ιδέα»
   - Στο «Λάμπες»
   - Στο «για το σπίτι σου»
   - Δεν υπάρχει λογοπαίγνιο
5. Γιατί μια διαφήμιση βάζει έναν γνωστό αθλητή να κρατάει το προϊόν;
   - Για να σκεφτείς: αφού το διαλέγει εκείνος, θα είναι καλό.
   - Γιατί ο αθλητής το έχει δοκιμάσει και το ξέρει καλύτερα από όλους.
   - Γιατί αποδεικνύει ότι το προϊόν είναι το καλύτερο.
   - Γιατί χωρίς διάσημο πρόσωπο η διαφήμιση δεν επιτρέπεται.
6. Τι σημαίνει συνήθως ένα αστεράκι (*) δίπλα στην τιμή μιας διαφήμισης;
   - Ότι κάπου, με μικρά γράμματα, υπάρχει ένας όρος.
   - Ότι το προϊόν έχει βραβευτεί.
   - Ότι η τιμή ισχύει για όλους χωρίς εξαίρεση.
   - Ότι το προϊόν είναι δώρο.
7. Τι λείπει από τη διαφήμιση «8 στα 10 παιδιά προτιμούν τα μπισκότα ΤΡΑΚ!»;
   - Ποια παιδιά ρωτήθηκαν και ποιος τα ρώτησε.
   - Τίποτα· ο αριθμός το αποδεικνύει.
   - Μια προστακτική.
   - Μια ομοιοκαταληξία.
8. Ποιο σύνθημα για το μέλι ΜΕΛΙΣΣΑ έχει ομοιοκαταληξία;
   - «Με ΜΕΛΙΣΣΑ το πρωί, πιο γλυκιά η ζωή!»
   - «Το καλύτερο μέλι της χώρας.»
   - «Δοκίμασε ΜΕΛΙΣΣΑ σήμερα.»
   - «Ο σεφ μας διαλέγει ΜΕΛΙΣΣΑ.»
9. Η διαφήμιση λέει: «Πατίνι ΑΝΕΜΟΣ: μόνο 49 €*!» και από κάτω, με μικρά γράμματα: «*Η τιμή ισχύει με την αγορά κράνους ΑΝΕΜΟΣ, 40 €.» Ο Τάσος έχει 50 €. Μπορεί να πάρει το πατίνι με αυτή την τιμή;
   - Όχι. Για αυτή την τιμή πρέπει να πάρει και το κράνος, 89 € μαζί.
   - Ναι, και του περισσεύει 1 €.
   - Δεν μπορούμε να ξέρουμε, γιατί η διαφήμιση δεν λέει την τιμή.
   - Όχι, γιατί το «μόνο 49 €» είναι ψέμα.
10. Μια αφίσα του δήμου γράφει: «Πάρε το ποδήλατο, άφησε το αυτοκίνητο! Η πόλη αναπνέει μαζί σου.» Τι είδους κείμενο είναι;
   - Κοινωνική διαφήμιση: πουλάει μια ιδέα, όχι προϊόν.
   - Διαφήμιση καταστήματος που πουλάει ποδήλατα.
   - Δεν είναι διαφήμιση, αφού δεν πουλάει τίποτα.
   - Απλή ενημέρωση, γιατί δεν σε σπρώχνει να κάνεις κάτι.

## Ασκήσεις

1. «Φτιάξε το δικό σου κάστρο με τα τουβλάκια ΠΥΡΓΟΣ!» Σε ποιο πρόσωπο μιλάει η διαφήμιση;
2. Βρες τον υπερθετικό βαθμό και την υπόσχεση: «Κρέμα ΑΥΡΑ, η πιο απαλή: τα χέρια σου θα μείνουν μαλακά όλη μέρα.»
3. Γράψε δύο ερωτήσεις που θα έκανες πριν πιστέψεις τη διαφήμιση «Ποδήλατο ΣΦΑΙΡΑ: το πιο γρήγορο ποδήλατο! Αγόρασέ το τώρα!»
4. Γράψε ένα σύνθημα για μια φανταστική μπάλα, το «ΑΣΤΕΡΙ», που να έχει ομοιοκαταληξία και προστακτική.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/language/advertising
