# Ενεργητική και παθητική σύνταξη

> Ο σεισμός γκρέμισε το σπίτι — το σπίτι γκρεμίστηκε από τον σεισμό.

Γλώσσα, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/language/active-passive-syntax

## Τι θα μάθεις

- Να ξεχωρίζεις την ενεργητική από την παθητική σύνταξη μιας πρότασης.
- Να μετατρέπεις μια πρόταση από ενεργητική σε παθητική σύνταξη και αντίστροφα, κρατώντας τον ίδιο χρόνο.
- Να αναγνωρίζεις το ποιητικό αίτιο και να το ξεχωρίζεις από άλλες φράσεις με «από».
- Να κρίνεις πότε ταιριάζει καλύτερα η καθεμιά σύνταξη.

## Δύο προτάσεις για το ίδιο γεγονός

- Ο σεισμός **γκρέμισε** το σπίτι.
- Το σπίτι **γκρεμίστηκε** από τον σεισμό.

Οι δύο προτάσεις λένε ακριβώς το ίδιο: υπήρξε ένας σεισμός και ένα σπίτι έπεσε.
Αυτό που αλλάζει είναι **από πού ξεκινάμε**.

Στην πρώτη ξεκινάμε από αυτόν που **κάνει** την πράξη, τον σεισμό. Το ρήμα είναι
στην ενεργητική φωνή, και η πρόταση έχει **ενεργητική σύνταξη**.

Στη δεύτερη ξεκινάμε από αυτό που **παθαίνει** την πράξη, το σπίτι. Το ρήμα είναι
στην παθητική φωνή, και η πρόταση έχει **παθητική σύνταξη**.

## Τι αλλάζει θέση

Ας βάλουμε τους όρους της πρότασης τον έναν κάτω από τον άλλο:

|                          | Ενεργητική σύνταξη             | Παθητική σύνταξη                    |
| ------------------------ | ------------------------------ | ----------------------------------- |
| Ποιος κάνει την πράξη    | **ο σεισμός** (υποκείμενο)     | **από τον σεισμό** (ποιητικό αίτιο) |
| Ρήμα                     | **γκρέμισε** (ενεργητική φωνή) | **γκρεμίστηκε** (παθητική φωνή)     |
| Ποιος παθαίνει την πράξη | **το σπίτι** (αντικείμενο)     | **το σπίτι** (υποκείμενο)           |

> **Ποιητικό αίτιο**
>
> Η φράση που δείχνει **ποιος** έκανε την πράξη σε μια πρόταση με παθητική
> σύνταξη. Σχηματίζεται συνήθως με **από** και αιτιατική: από τον σεισμό, από τη
> γιαγιά, από τους μαθητές.

> **Κλειδί**
>
> Για να περάσεις από την ενεργητική στην παθητική σύνταξη, γίνονται τρεις
> αλλαγές:
>
> 1. Το **αντικείμενο** γίνεται **υποκείμενο**.
> 2. Το **ρήμα** περνάει στην **παθητική φωνή**, στον **ίδιο χρόνο**, και
>    συμφωνεί με το νέο υποκείμενο.
> 3. Το **υποκείμενο** γίνεται **ποιητικό αίτιο**, με «από» και αιτιατική.
>
> Για να γυρίσεις πίσω, κάνεις τις ίδιες αλλαγές ανάποδα.

## Ο χρόνος μένει ίδιος

Το ρήμα αλλάζει φωνή, όχι χρόνο. Κάθε χρόνος της ενεργητικής έχει τον δικό του
«δίδυμο» στην παθητική:

| Χρόνος       | Ενεργητική     | Παθητική        |
| ------------ | -------------- | --------------- |
| Ενεστώτας    | γκρεμίζει      | γκρεμίζεται     |
| Παρατατικός  | γκρέμιζε       | γκρεμιζόταν     |
| Αόριστος     | γκρέμισε       | γκρεμίστηκε     |
| Μέλλοντας    | θα γκρεμίσει   | θα γκρεμιστεί   |
| Παρακείμενος | έχει γκρεμίσει | έχει γκρεμιστεί |

> **Πρόσεχε**
>
> Δύο λάθη γίνονται συχνά στη μετατροπή.
>
> **Αλλάζει κατά λάθος ο χρόνος.** «Η γιαγιά έπλεκε το κασκόλ» είναι
> παρατατικός: κάτι που κρατούσε. Η παθητική είναι «Το κασκόλ **πλεκόταν** από τη
> γιαγιά», όχι «πλέχτηκε», που είναι αόριστος.
>
> **Ξεχνιέται ο αριθμός.** Το ρήμα συμφωνεί με το **νέο** υποκείμενο. «Ο
> κηπουρός κλάδεψε τις τριανταφυλλιές» γίνεται «Οι τριανταφυλλιές
> **κλαδεύτηκαν** από τον κηπουρό»: το υποκείμενο είναι πια πληθυντικός, άρα και
> το ρήμα.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Γύρισέ τη σε παθητική*

## Όχι κάθε ρήμα

Παθητική σύνταξη γίνεται μόνο όταν η ενεργητική πρόταση έχει **αντικείμενο**,
δηλαδή όταν το ρήμα είναι **μεταβατικό**. Χωρίς αντικείμενο δεν υπάρχει τίποτα
να γίνει υποκείμενο.

- «Ο παππούς περπατάει κάθε πρωί.» Δεν έχει αντικείμενο· δεν γίνεται παθητική.
- «Τα παιδιά γελούσαν δυνατά.» Ούτε αυτή.
- «Η Ελένη ζωγράφισε **ένα τοπίο**.» Έχει αντικείμενο· γίνεται: «Ένα τοπίο
  ζωγραφίστηκε από την Ελένη.»

Και ένα ρήμα σε **-μαι** δεν σημαίνει πάντα παθητική σύνταξη. Στο «ο σκύλος
κοιμάται» ή στο «η Άννα ντύνεται» δεν υπάρχει κάποιος άλλος που κάνει την πράξη,
και ποιητικό αίτιο δεν χωράει.

## Δεν είναι κάθε «από» ποιητικό αίτιο

Το «από» κάνει πολλές δουλειές. Ποιητικό αίτιο είναι μόνο όταν απαντάει στην
ερώτηση **«ποιος το έκανε;»** σε πρόταση με παθητική σύνταξη.

| Πρόταση                                       | Τι δείχνει το «από»            |
| --------------------------------------------- | ------------------------------ |
| Το γράμμα υπογράφτηκε **από τη διευθύντρια**. | ποιος το έκανε: ποιητικό αίτιο |
| Γύρισε **από το ταξίδι**.                     | από πού: τόπος                 |
| Έτρεμε **από το κρύο**.                       | για ποιο λόγο: αιτία           |
| Είναι ψηλότερος **από τον αδερφό του**.       | με ποιον συγκρίνουμε           |

## Πότε διαλέγουμε την καθεμιά

Καμία από τις δύο δεν είναι «πιο σωστή». Διαλέγουμε ανάλογα με το τι θέλουμε να
τονίσουμε.

Την **ενεργητική** τη διαλέγουμε όταν μας ενδιαφέρει **ποιος** έκανε κάτι. Είναι
και πιο σύντομη και πιο ζωντανή: «Η Μαρία έλυσε την άσκηση» διαβάζεται πιο
άνετα από το «Η άσκηση λύθηκε από τη Μαρία».

Την **παθητική** τη διαλέγουμε όταν:

- **δεν ξέρουμε** ποιος το έκανε: «Το ποδήλατό μου **κλάπηκε**.»
- **δεν έχει σημασία** ή είναι αυτονόητο: «Ο νέος δρόμος **εγκαινιάστηκε**
  σήμερα.»
- θέλουμε να δώσουμε βάρος σε **αυτό που έπαθε** την πράξη, όπως κάνουν συχνά
  οι ειδήσεις: «Τρία σπίτια **καταστράφηκαν** από την πλημμύρα.»

Στις δύο πρώτες περιπτώσεις το ποιητικό αίτιο συχνά **παραλείπεται** εντελώς.

> **Θυμήσου**
>
> - Ενεργητική: **υποκείμενο** + ρήμα + **αντικείμενο**.
> - Παθητική: **υποκείμενο** (το πρώην αντικείμενο) + ρήμα σε παθητική φωνή +
>   **ποιητικό αίτιο** (από + αιτιατική).
> - Ο **χρόνος** του ρήματος δεν αλλάζει· ο **αριθμός** ακολουθεί το νέο
>   υποκείμενο.
> - Γίνεται μόνο με **μεταβατικά** ρήματα.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Γύρισε σε παθητική σύνταξη την πρόταση «Οι πυροσβέστες έσβησαν τη φωτιά.»

1. Βρίσκουμε τους όρους. Υποκείμενο: **οι πυροσβέστες**. Ρήμα: **έσβησαν**
   (αόριστος). Αντικείμενο: **τη φωτιά**.
2. Το αντικείμενο γίνεται υποκείμενο, σε ονομαστική: **η φωτιά**.
3. Το ρήμα περνάει στην παθητική, πάλι σε αόριστο. Το νέο υποκείμενο είναι
   ενικός, οπότε και το ρήμα: **σβήστηκε**.
4. Το παλιό υποκείμενο γίνεται ποιητικό αίτιο: **από τους πυροσβέστες**.

   «Η φωτιά σβήστηκε από τους πυροσβέστες.»

### Παράδειγμα 2: Γύρισε σε ενεργητική σύνταξη την πρόταση «Τα γράμματα μοιράζονταν από τον ταχυδρόμο.»

1. Το ποιητικό αίτιο «από τον ταχυδρόμο» δείχνει ποιος κάνει την πράξη. Αυτός θα
   γίνει υποκείμενο: **ο ταχυδρόμος**.
2. Το ρήμα «μοιράζονταν» είναι παρατατικός. Περνάει στην ενεργητική, πάλι σε
   παρατατικό, και συμφωνεί με το «ο ταχυδρόμος», που είναι ενικός: **μοίραζε**.
3. Το υποκείμενο «τα γράμματα» γίνεται αντικείμενο: **τα γράμματα**. Εδώ η
   ονομαστική και η αιτιατική έχουν την ίδια μορφή.

   «Ο ταχυδρόμος μοίραζε τα γράμματα.»

### Παράδειγμα 3: Μπορεί να γίνει παθητική η πρόταση «Το τρένο έφτασε στην ώρα του.»;

1. Ψάχνουμε αντικείμενο: έφτασε **τι**; Δεν υπάρχει. Το «στην ώρα του» δείχνει
   πότε έφτασε, δεν είναι αντικείμενο.
2. Το «φτάνω» εδώ είναι αμετάβατο. Χωρίς αντικείμενο δεν έχουμε τι να κάνουμε
   υποκείμενο, οπότε η πρόταση **δεν** γίνεται παθητική.

## Ερωτήσεις

1. Ποια είναι η παθητική σύνταξη της πρότασης «Ο σκύλος κυνήγησε τη γάτα.»;
   - Η γάτα κυνηγήθηκε από τον σκύλο.
   - Η γάτα κυνήγησε τον σκύλο.
   - Η γάτα κυνηγιέται από τον σκύλο.
   - Τη γάτα κυνηγήθηκε ο σκύλος.
2. «Η γέφυρα χτίστηκε από τους Ρωμαίους.» Τι είναι το «από τους Ρωμαίους»;
   - Ποιητικό αίτιο
   - Αντικείμενο
   - Υποκείμενο
   - Προσδιορισμός του τόπου
3. Ποια πρόταση δεν μπορεί να γίνει παθητική;
   - Ο παππούς περπατάει κάθε πρωί.
   - Ο παππούς ποτίζει τον κήπο.
   - Ο παππούς διάβασε την εφημερίδα.
   - Ο παππούς έφτιαξε ένα τραπέζι.
4. Όταν μια πρόταση περνάει από την ενεργητική στην παθητική σύνταξη, τι γίνεται το αντικείμενο;
   - Υποκείμενο
   - Ποιητικό αίτιο
   - Μένει αντικείμενο
   - Φεύγει από την πρόταση
5. «Ο κηπουρός κλάδεψε τις τριανταφυλλιές.» Ποιος τύπος συμπληρώνει την παθητική: «Οι τριανταφυλλιές … από τον κηπουρό.»;
   - κλαδεύτηκαν
   - κλαδεύτηκε
   - κλάδεψαν
   - κλαδεύονται
6. Σε ποια περίπτωση ταιριάζει καλύτερα η παθητική σύνταξη;
   - Όταν δεν ξέρουμε ή δεν έχει σημασία ποιος έκανε την πράξη
   - Όταν θέλουμε να τονίσουμε ποιος έκανε την πράξη
   - Όταν το ρήμα δεν έχει αντικείμενο
   - Πάντα, γιατί είναι πιο σωστή
7. Ποια είναι η ενεργητική σύνταξη της πρότασης «Το τραγούδι γράφτηκε από έναν νέο συνθέτη.»;
   - Ένας νέος συνθέτης έγραψε το τραγούδι.
   - Ένας νέος συνθέτης γράφει το τραγούδι.
   - Έναν νέο συνθέτη έγραψε το τραγούδι.
   - Το τραγούδι έγραψε έναν νέο συνθέτη.
8. Σε ποια πρόταση το «από» εισάγει ποιητικό αίτιο;
   - Ο φάρος φωτίζεται από έναν μεγάλο λαμπτήρα.
   - Έφυγε από το σχολείο στις δύο.
   - Κοκκίνισε από ντροπή.
   - Η Αθήνα είναι μεγαλύτερη από την Πάτρα.
9. Είδηση: «Χθες το απόγευμα μια παλιά αποθήκη στο λιμάνι καταστράφηκε από φωτιά. Η φωτιά σβήστηκε μετά από δύο ώρες.» Γιατί στη δεύτερη πρόταση δεν λέει από ποιους σβήστηκε;
   - Είναι αυτονόητο: τις φωτιές τις σβήνουν οι πυροσβέστες.
   - Γιατί η δεύτερη πρόταση είναι ενεργητική.
   - Γιατί στην παθητική σύνταξη το ποιητικό αίτιο δεν μπαίνει ποτέ.
   - Γιατί το «σβήνω» δεν έχει αντικείμενο.
10. Τρεις από αυτές τις προτάσεις λένε το ίδιο γεγονός. Ποια λέει κάτι διαφορετικό;
   - Ο Νίκος χτυπήθηκε από τον Πέτρο.
   - Τον Πέτρο τον χτύπησε ο Νίκος.
   - Ο Πέτρος χτυπήθηκε από τον Νίκο.
   - Ο Νίκος χτύπησε τον Πέτρο.

## Ασκήσεις

1. Βρες το ποιητικό αίτιο: «Ο αγώνας κερδήθηκε από την ομάδα του σχολείου.»
2. Γύρισε σε παθητική σύνταξη: «Η γιαγιά ζύμωσε το ψωμί.»
3. Γύρισε σε παθητική σύνταξη, προσέχοντας τον χρόνο: «Οι εθελοντές καθάριζαν την παραλία.»
4. Γύρισε σε ενεργητική σύνταξη: «Τα βραβεία θα δοθούν στους νικητές από τον δήμαρχο.»

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/language/active-passive-syntax
