# Αναζήτηση και αξιόπιστες πηγές

> Πώς ψάχνεις σωστά, και πώς καταλαβαίνεις αν κάτι είναι αλήθεια.

Πληροφορική, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/informatics/search-sources

## Τι θα μάθεις

- Να διαλέγεις λίγες, συγκεκριμένες λέξεις-κλειδιά για μια αναζήτηση.
- Να εξηγείς ότι μια μηχανή αναζήτησης βρίσκει σελίδες, αλλά δεν ελέγχει αν λένε αλήθεια.
- Να ελέγχεις μια πηγή με τέσσερις ερωτήσεις: ποιος, πότε, γιατί, το λένε κι άλλοι;
- Να χρησιμοποιείς όσα βρίσκεις με δικά σου λόγια, αναφέροντας από πού τα πήρες.

## Τι κάνει στ' αλήθεια μια μηχανή αναζήτησης

Γράφεις λίγες λέξεις, πατάς αναζήτηση, και σε μισό δευτερόλεπτο εμφανίζονται χιλιάδες αποτελέσματα. Πώς γίνεται;

Η **μηχανή αναζήτησης** έχει ήδη «διαβάσει» δισεκατομμύρια σελίδες και έχει φτιάξει έναν τεράστιο κατάλογο: ποια λέξη βρίσκεται σε ποια σελίδα. Όταν ψάχνεις, κοιτάει στον κατάλογο ποιες σελίδες έχουν τις λέξεις σου και σου τις δείχνει με μια σειρά — πρώτα όσες θεωρεί πιο σχετικές ή πιο δημοφιλείς.

Υπάρχει όμως κάτι που **δεν** κάνει: δεν ελέγχει αν όσα γράφει η σελίδα είναι **αληθινά**. Μια σελίδα με λάθη μπορεί να βγει πρώτη, αν έχει τις σωστές λέξεις και την επισκέπτονται πολλοί. Και συχνά τα πρώτα αποτελέσματα είναι **διαφημίσεις**, που έχουν πληρώσει για να είναι εκεί.

> **Κλειδί**
>
> Η μηχανή αναζήτησης **βρίσκει** σελίδες. Το αν λένε αλήθεια το κρίνεις **εσύ**.
>
> Πρώτο αποτέλεσμα δεν σημαίνει σωστό αποτέλεσμα.

## Ψάξε έξυπνα: οι λέξεις-κλειδιά

Η μηχανή δεν μαντεύει τι θέλεις· βασίζεται στις λέξεις που γράφεις. Γι' αυτό βοηθάει να γράφεις λίγες, **συγκεκριμένες** λέξεις — τις **λέξεις-κλειδιά** — και όχι μια ολόκληρη πρόταση.

| Θέλω να μάθω…               | Λιγότερο καλό                                 | Καλύτερο                         |
| --------------------------- | --------------------------------------------- | -------------------------------- |
| πόσα πόδια έχει η αράχνη    | «θα ήθελα να μάθω πόσα πόδια έχει μια αράχνη» | «αράχνη πόδια»                   |
| τι τρώνε οι πιγκουίνοι      | «ζώα»                                         | «πιγκουίνος τροφή»               |
| ποιος ζωγράφισε έναν πίνακα | «ωραίος πίνακας»                              | το όνομα του πίνακα + «ζωγράφος» |

Μερικές ακόμα συμβουλές:

- Αν τα αποτελέσματα είναι **πάρα πολλά** και άσχετα, **πρόσθεσε** μια λέξη που το στενεύει (για παράδειγμα «Ελλάδα»).
- Αν είναι **πολύ λίγα**, **βγάλε** μια λέξη ή γράψε μια πιο γενική.
- Σε πολλές μηχανές αναζήτησης, αν βάλεις λέξεις μέσα σε **εισαγωγικά**, ψάχνει ακριβώς αυτή τη φράση, με αυτή τη σειρά.

## Είναι αλήθεια; Τέσσερις ερωτήσεις

Στο διαδίκτυο μπορεί να γράψει **οποιοσδήποτε** οτιδήποτε. Πριν πιστέψεις — και πριν χρησιμοποιήσεις — κάτι που βρήκες, κάνε στη σελίδα τέσσερις ερωτήσεις:

| Ερώτηση               | Τι ψάχνεις                                                                                |
| --------------------- | ----------------------------------------------------------------------------------------- |
| **Ποιος** το έγραψε;  | Ένα μουσείο, ένα πανεπιστήμιο, μια εφημερίδα με όνομα; Ή κάποιος άγνωστος χωρίς όνομα;    |
| **Πότε** γράφτηκε;    | Μια πληροφορία πριν από δέκα χρόνια μπορεί να μην ισχύει σήμερα.                          |
| **Γιατί** γράφτηκε;   | Για να σε ενημερώσει, ή για να σου πουλήσει κάτι, να σε θυμώσει, να σε κάνει να πατήσεις; |
| **Το λένε κι άλλοι;** | Το βρίσκεις και σε δύο-τρεις άλλες αξιόπιστες πηγές, που δεν αντιγράφουν η μία την άλλη;  |

> **Πρόσεχε**
>
> Προσοχή στους τίτλους που φωνάζουν: «ΔΕΝ ΘΑ ΠΙΣΤΕΨΕΙΣ ΤΙ ΕΓΙΝΕ!», «Οι γιατροί κρύβουν αυτό το μυστικό!». Είναι φτιαγμένοι για να πατήσεις, όχι για να μάθεις.
>
> Και οι **φωτογραφίες** και τα **βίντεο** μπορούν να είναι πειραγμένα ή παλιά, από άλλο γεγονός. Το «το είδα με τα μάτια μου» δεν φτάνει στο διαδίκτυο.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποια ερώτηση το πιάνει;*

> **Θυμήσου**
>
> Όταν χρησιμοποιείς κάτι που βρήκες σε μια εργασία:
>
> - γράψ' το με **δικά σου λόγια** — μην το αντιγράφεις ολόκληρο,
> - γράψε **από πού** το πήρες, στο τέλος της εργασίας.
>
> Και αν κάτι σε αναστατώσει ή σε μπερδέψει, μίλησε σε έναν ενήλικα που εμπιστεύεσαι.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Η Ζωή κάνει εργασία για τη θαλάσσια χελώνα καρέτα και θέλει να μάθει πού φτιάχνει τις φωλιές της στην Ελλάδα. Γράφει «καρέτα» και παίρνει χιλιάδες αποτελέσματα, για τα πάντα. Τι μπορεί να κάνει;

1. Η λέξη «καρέτα» είναι σωστή, αλλά **πολύ γενική**. Φέρνει σελίδες για το τι τρώει, πόσο ζει, πού ταξιδεύει…
2. Προσθέτει λέξεις που **στενεύουν** την αναζήτηση: «καρέτα φωλιές Ελλάδα».
3. Τώρα τα αποτελέσματα είναι λιγότερα και πιο σχετικά. Ανάμεσά τους διαλέγει πρώτα σελίδες από περιβαλλοντικές οργανώσεις και επιστημονικούς φορείς — ξέρει **ποιος** τις έγραψε.
4. Κρατάει μόνο όσα βρίσκει ίδια σε **δύο διαφορετικές** πηγές, και τα γράφει στην εργασία με δικά της λόγια.

### Παράδειγμα 2: Σε μια ομαδική συνομιλία κάποιος προωθεί: «ΕΚΤΑΚΤΟ!!! Από αύριο τα σχολεία κλείνουν για έναν μήνα! Στείλ' το σε όλους!». Είναι αλήθεια;

1. **Ποιος;** Δεν φαίνεται ποιος το έγραψε πρώτος. Κανένα όνομα, κανένας φορέας.
2. **Γιατί;** Τα κεφαλαία, τα θαυμαστικά και το «στείλ' το σε όλους» δείχνουν ότι θέλει να διαδοθεί γρήγορα, όχι να ενημερώσει.
3. **Το λένε κι άλλοι;** Ένας ενήλικας κοιτάζει μαζί σου την επίσημη σελίδα του σχολείου και του υπουργείου. Δεν γράφουν τίποτα τέτοιο.
4. Συμπέρασμα: **δεν** το πιστεύεις και **δεν** το προωθείς. Αν όλοι σταματούσαν εκεί, μια ψεύτικη είδηση δεν θα έφτανε ποτέ μακριά.

## Ερωτήσεις

1. Ελέγχει μια μηχανή αναζήτησης αν όσα γράφουν οι σελίδες που σου δείχνει είναι αληθινά;
   - Όχι· βρίσκει σελίδες με τις λέξεις σου, την αλήθεια την κρίνεις εσύ
   - Ναι, δείχνει μόνο σελίδες που είναι σωστές
   - Ναι, γι' αυτό η πρώτη σελίδα είναι πάντα η σωστότερη
   - Μόνο αν γράψεις την ερώτηση ολόκληρη
2. Θέλεις να μάθεις πόσο ψηλά μπορεί να πηδήξει ένας καγκουρό. Ποια αναζήτηση είναι η καλύτερη;
   - καγκουρό άλμα ύψος
   - ζώα
   - καγκουρό
   - Γεια σου, θα ήθελα πολύ να μου πεις πόσο ψηλά πηδάει ένα καγκουρό αν μπορείς
3. Η αναζήτησή σου φέρνει χιλιάδες αποτελέσματα, τα περισσότερα άσχετα. Τι κάνεις;
   - Προσθέτεις μια λέξη που στενεύει το θέμα
   - Βγάζεις λέξεις, για να γίνει πιο γενική
   - Διαβάζεις όλα τα αποτελέσματα ένα-ένα
   - Κρατάς το πρώτο αποτέλεσμα, αφού είναι το καλύτερο
4. Ποιο από τα παρακάτω είναι σημάδι ότι μια σελίδα θέλει προσεκτικό έλεγχο;
   - Ο τίτλος φωνάζει «ΔΕΝ ΘΑ ΠΙΣΤΕΨΕΙΣ ΤΙ ΕΓΙΝΕ!» και δεν υπάρχει όνομα συγγραφέα
   - Η σελίδα ανήκει σε ένα μουσείο και γράφει ποιος έγραψε το κείμενο
   - Η σελίδα έχει ημερομηνία από αυτή τη χρονιά
   - Η σελίδα γράφει στο τέλος τις πηγές της
5. Γιατί αξίζει να κοιτάς πότε γράφτηκε μια σελίδα;
   - Γιατί μια πληροφορία μπορεί να έχει αλλάξει από τότε
   - Γιατί οι παλιές σελίδες είναι πάντα λάθος
   - Γιατί οι καινούριες σελίδες είναι πάντα σωστές
   - Για να ξέρεις πόσο γρήγορα θα ανοίξει
6. Κυκλοφορεί μια φωτογραφία με έναν καρχαρία να κολυμπά σε πλημμυρισμένο δρόμο της πόλης σου. Τι είναι το πιο σοφό;
   - Να την ελέγξεις σε αξιόπιστη πηγή πριν την πιστέψεις
   - Να την πιστέψεις, αφού είναι φωτογραφία
   - Να τη στείλεις αμέσως σε όλους για να προσέχουν
   - Να πιστέψεις όποιον έχει πιο πολλά «μου αρέσει»
7. Τα πρώτα αποτελέσματα μιας αναζήτησης γράφουν δίπλα «Χορηγούμενο». Τι σημαίνει αυτό;
   - Είναι διαφημίσεις: κάποιος πλήρωσε για να εμφανίζονται εκεί
   - Είναι οι πιο αξιόπιστες σελίδες για το θέμα
   - Τις έχει γράψει η ίδια η μηχανή αναζήτησης
   - Είναι οι σελίδες που έχουν δει οι φίλοι σου
8. Βρήκες μια καλή παράγραφο για την εργασία σου. Ποιος είναι ο σωστός τρόπος να τη χρησιμοποιήσεις;
   - Τη γράφεις με δικά σου λόγια και σημειώνεις από πού την πήρες
   - Την αντιγράφεις ολόκληρη, χωρίς να γράψεις πηγή
   - Την αντιγράφεις και αλλάζεις μία-δύο λέξεις
   - Δεν τη χρησιμοποιείς, γιατί ό,τι είναι στο διαδίκτυο απαγορεύεται

## Ασκήσεις

1. Γράψε δύο ή τρεις λέξεις-κλειδιά για την αναζήτηση: «Θέλω να μάθω πόσα χρόνια ζει ένας σκύλος».
2. Θέλεις σελίδες που έχουν ακριβώς τη φράση ο μικρός πρίγκιπας, με αυτή τη σειρά. Πώς τη γράφεις στην αναζήτηση;
3. Βρίσκεις το ίδιο «νέο» σε 4 σελίδες, αλλά όλες το έχουν αντιγράψει από την ίδια ανάρτηση ενός αγνώστου. Πόσες ανεξάρτητες πηγές έχεις στην πραγματικότητα;
4. Βάλε σε σωστή σειρά: (Α) γράφεις την πληροφορία με δικά σου λόγια, (Β) διαλέγεις λέξεις-κλειδιά, (Γ) ελέγχεις σε δεύτερη πηγή, (Δ) κοιτάς ποιος έγραψε τη σελίδα.

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/informatics/search-sources
