# Αν… τότε… αλλιώς

> Πώς παίρνει αποφάσεις ένα πρόγραμμα.

Πληροφορική, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/informatics/conditions

## Τι θα μάθεις

- Να αναγνωρίζεις μια συνθήκη ως ερώτηση που απαντιέται μόνο με «σωστό» ή «λάθος».
- Να περιγράφεις μια απόφαση με τη μορφή «αν… τότε… αλλιώς».
- Να προβλέπεις ποιο κομμάτι ενός προγράμματος θα εκτελεστεί για μια δεδομένη τιμή.
- Να ελέγχεις μια συνθήκη με τιμές πάνω στο όριο, όπως το «μεγαλύτερο» και το «μεγαλύτερο ή ίσο».

## Κάθε μέρα παίρνεις αποφάσεις

Το πρωί κοιτάς από το παράθυρο. **Αν** βρέχει, **τότε** παίρνεις ομπρέλα. **Αλλιώς** παίρνεις καπέλο.

Δεν το σκέφτεσαι καν — το κάνεις αυτόματα. Όμως μέσα σε αυτή τη μικρή πρόταση κρύβονται τρία κομμάτια:

- μια **ερώτηση**: βρέχει;
- τι κάνεις αν η απάντηση είναι **ναι**: ομπρέλα.
- τι κάνεις αν η απάντηση είναι **όχι**: καπέλο.

Ένα πρόγραμμα παίρνει αποφάσεις με τον ίδιο ακριβώς τρόπο. Η διαφορά είναι ότι ο υπολογιστής δεν μαντεύει τίποτα: πρέπει να του πεις **και την ερώτηση και τις δύο απαντήσεις**.

## Η συνθήκη: σωστή ή λάθος

Η ερώτηση μέσα στο «αν» λέγεται **συνθήκη**. Μια συνθήκη έχει μόνο δύο πιθανές απαντήσεις: **σωστή** ή **λάθος**.

| Είναι συνθήκη;                      | Γιατί                                         |
| ----------------------------------- | --------------------------------------------- |
| «Βρέχει;»                           | Ναι — ή βρέχει ή δεν βρέχει.                  |
| «Το σκορ είναι μεγαλύτερο από 10;»  | Ναι — ο υπολογιστής συγκρίνει δύο αριθμούς.   |
| «Ο χαρακτήρας ακουμπάει τον τοίχο;» | Ναι — ή τον ακουμπάει ή όχι.                  |
| «Τι καιρό κάνει;»                   | Όχι — η απάντηση είναι λέξη, όχι σωστό/λάθος. |
| «Είναι ωραίο το παιχνίδι;»          | Όχι — ο καθένας απαντά αλλιώς.                |

> **Κλειδί**
>
> Μια **συνθήκη** είναι μια ερώτηση που ο υπολογιστής μπορεί να απαντήσει **μόνο** με «σωστό» ή «λάθος».
>
> Αν δεν μπορείς να την απαντήσεις με ένα από τα δύο, δεν είναι συνθήκη — και ο υπολογιστής δεν ξέρει τι να κάνει με αυτήν.

Οι πιο συχνές συνθήκες στα προγράμματα είναι **συγκρίσεις**: μεγαλύτερο από, μικρότερο από, ίσο με. Για παράδειγμα «οι ζωές είναι ίσες με 0» ή «ο χρόνος είναι μεγαλύτερος από 60».

## Αν… τότε… αλλιώς μέσα σε πρόγραμμα

Σε ένα πρόγραμμα με τουβλάκια, όπως το Scratch, η απόφαση είναι ένα τουβλάκι με δύο «στόματα». Αν το γράψουμε με απλά ελληνικά, μοιάζει έτσι:

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ένα παιχνίδι ελέγχει τις ζωές*

Ο υπολογιστής κάνει τρία πράγματα, πάντα με την ίδια σειρά:

1. Ελέγχει τη **συνθήκη** στη γραμμή 1.
2. Αν είναι **σωστή**, εκτελεί τις εντολές κάτω από το «τότε» και προσπερνά το «αλλιώς».
3. Αν είναι **λάθος**, προσπερνά το «τότε» και εκτελεί τις εντολές κάτω από το «αλλιώς».

> **Θυμήσου**
>
> Κάθε φορά εκτελείται **μόνο ένα** από τα δύο κομμάτια — ποτέ και τα δύο, ποτέ κανένα.
>
> Είναι σαν διχάλα στον δρόμο: θα πας ή δεξιά ή αριστερά.

## Δοκίμασε: ποιο κομμάτι θα τρέξει;

Ένα παιχνίδι έχει αυτόν τον κανόνα:

**αν** το σκορ είναι **μεγαλύτερο από 10** **τότε** πες «Πέρασες την πίστα!» **αλλιώς** πες «Προσπάθησε ξανά».

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τότε ή αλλιώς;*

> **Πρόσεχε**
>
> Το **«μεγαλύτερο από 10»** και το **«10 ή περισσότερο»** δεν είναι το ίδιο.
>
> Διαφέρουν σε έναν μόνο αριθμό — το ίδιο το 10. Αν ο δάσκαλος λέει «όποιος φέρει 10 πόντους κερδίζει», τότε η σωστή συνθήκη είναι «το σκορ είναι μεγαλύτερο ή ίσο με 10» (γράφεται και σκορ ≥ 10).
>
> Γι' αυτό, όταν γράφεις μια συνθήκη, τη δοκιμάζεις **πάνω στο όριο**: με τον ίδιο τον αριθμό.

## Αν χωρίς αλλιώς

Μερικές φορές δεν χρειάζεται «αλλιώς». Αν δεν γίνει τίποτα όταν η συνθήκη είναι λάθος, γράφεις μόνο «αν… τότε».

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ο χαρακτήρας μαζεύει ένα νόμισμα*

Αν ο χαρακτήρας **δεν** ακουμπάει το νόμισμα, το πρόγραμμα απλώς συνεχίζει στην επόμενη εντολή.

Σε ένα παιχνίδι τέτοιοι έλεγχοι γίνονται **συνέχεια**, πολλές φορές το δευτερόλεπτο, μέσα σε μια επανάληψη «για πάντα». Έτσι το παιχνίδι «καταλαβαίνει» τη στιγμή που ακουμπάς το νόμισμα.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ένα πρόγραμμα χαιρετά: αν η ώρα είναι πριν από τις 12 τότε λέει «Καλημέρα», αλλιώς λέει «Καλησπέρα». Τι θα πει στις 12:00 ακριβώς;

1. Βρίσκω τη **συνθήκη**: «η ώρα είναι πριν από τις 12».
2. Βάζω την τιμή: είναι οι 12:00 ακριβώς **πριν** από τις 12; Όχι — είναι ακριβώς οι 12. Η συνθήκη είναι **λάθος**.
3. Αφού η συνθήκη είναι λάθος, προσπερνώ το «τότε» και εκτελώ το «αλλιώς».

   Το πρόγραμμα λέει **«Καλησπέρα»**.
4. Ελέγχω και μια τιμή λίγο πριν: στις 11:59 η συνθήκη είναι σωστή, άρα «Καλημέρα». Το όριο είναι ακριβώς οι 12:00.

### Παράδειγμα 2: Στο λούνα παρκ, στο τρενάκι μπαίνουν παιδιά από 8 χρονών και πάνω. Γράψε την απόφαση με «αν… τότε… αλλιώς» και δοκίμασέ τη για 7, 8 και 9 χρονών.

1. Το «από 8 και πάνω» **περιλαμβάνει** το 8. Άρα η συνθήκη είναι: «η ηλικία είναι μεγαλύτερη ή ίση με 8».
2. Γράφω την απόφαση:

   **αν** η ηλικία είναι μεγαλύτερη ή ίση με 8 **τότε** πες «Καλή διασκέδαση!» **αλλιώς** πες «Σε λίγο καιρό!»
3. Δοκιμάζω:
   | Ηλικία | Συνθήκη | Τι λέει            |
   | ------ | ------- | ------------------ |
   | 7      | λάθος   | «Σε λίγο καιρό!»   |
   | 8      | σωστή   | «Καλή διασκέδαση!» |
   | 9      | σωστή   | «Καλή διασκέδαση!» |
4. Το 8 είναι η δοκιμή που μετράει. Αν είχα γράψει «μεγαλύτερη από 8», ένα παιδί 8 χρονών θα έμενε έξω — ενώ ο κανόνας το αφήνει να μπει.

## Ερωτήσεις

1. Τι είναι μια συνθήκη σε ένα πρόγραμμα;
   - Μια ερώτηση που απαντιέται μόνο με «σωστό» ή «λάθος»
   - Μια εντολή που κάνει τον χαρακτήρα να κινηθεί
   - Ένας αριθμός που αποθηκεύει το σκορ
   - Οποιαδήποτε ερώτηση, όπως «τι καιρό κάνει;»
2. Ποιο από τα παρακάτω μπορεί να είναι συνθήκη σε ένα παιχνίδι;
   - «Ο χαρακτήρας ακουμπάει το κόκκινο χρώμα»
   - «Κινήσου 10 βήματα»
   - «Ποιο είναι το αγαπημένο σου χρώμα;»
   - «Είναι αστείο το παιχνίδι;»
3. Σε ένα «αν… τότε… αλλιώς», πόσα από τα δύο κομμάτια («τότε» και «αλλιώς») εκτελούνται κάθε φορά;
   - Ακριβώς ένα
   - Και τα δύο, το ένα μετά το άλλο
   - Κανένα, αν η συνθήκη είναι λάθος
   - Εξαρτάται από το πόσες εντολές έχει το καθένα
4. Κανόνας: «αν το σκορ είναι μεγαλύτερο από 10 τότε πες «Νίκη» αλλιώς πες «Ξανά»». Τι λέει το πρόγραμμα όταν το σκορ είναι ακριβώς 10;
   - «Ξανά»
   - «Νίκη»
   - Και τα δύο
   - Τίποτα, γιατί το 10 είναι στο όριο
5. Σε ένα κουίζ, όποιος απαντήσει σωστά σε 5 ή περισσότερες ερωτήσεις παίρνει μετάλλιο. Ποια συνθήκη το λέει σωστά;
   - Οι σωστές απαντήσεις είναι μεγαλύτερες ή ίσες με 5
   - Οι σωστές απαντήσεις είναι μεγαλύτερες από 5
   - Οι σωστές απαντήσεις είναι ίσες με 5
   - Οι σωστές απαντήσεις είναι μικρότερες από 5
6. Ένα πρόγραμμα έχει μόνο «αν ο χαρακτήρας ακουμπάει το νόμισμα τότε κρύψε το νόμισμα», χωρίς «αλλιώς». Τι γίνεται όταν ο χαρακτήρας δεν το ακουμπάει;
   - Τίποτα· συνεχίζει στην επόμενη εντολή
   - Το νόμισμα κρύβεται ούτως ή άλλως
   - Το πρόγραμμα σταματάει και βγάζει λάθος
   - Ο χαρακτήρας γυρίζει στην αρχή
7. Ποια από αυτές τις καθημερινές προτάσεις έχει τη μορφή «αν… τότε… αλλιώς»;
   - «Αν το φανάρι των πεζών είναι πράσινο περνάω, αλλιώς περιμένω»
   - «Πλένω τα δόντια μου κάθε βράδυ»
   - «Πρώτα βάζω τις κάλτσες και μετά τα παπούτσια»
   - «Χτυπάω την μπάλα 5 φορές»
8. Γιατί είναι καλή ιδέα να δοκιμάζεις μια συνθήκη όπως «ηλικία μεγαλύτερη ή ίση με 8» ακριβώς με την τιμή 8;
   - Γιατί εκεί φαίνεται αν έγραψες «μεγαλύτερο» ή «μεγαλύτερο ή ίσο»
   - Γιατί ο υπολογιστής δέχεται μόνο το 8
   - Γιατί με το 8 η συνθήκη βγαίνει πάντα λάθος, όπως κι αν γραφτεί
   - Δεν χρειάζεται· αρκεί μια δοκιμή με έναν μεγάλο αριθμό, π.χ. 20

## Ασκήσεις

1. Η ερώτηση «Είναι ανοιχτό το παράθυρο;» μπορεί να είναι συνθήκη σε πρόγραμμα; Απάντησε ναι ή όχι.
2. «Αν οι ζωές είναι ίσες με 0 τότε πες «Τέλος» αλλιώς πες «Συνέχισε»». Οι ζωές είναι 2. Τι λέει το πρόγραμμα;
3. «Αν η θερμοκρασία είναι μεγαλύτερη από 30 τότε άναψε τον ανεμιστήρα αλλιώς μην κάνεις τίποτα». Η θερμοκρασία είναι ακριβώς 30. Ανάβει ο ανεμιστήρας;
4. Ένα παιχνίδι έχει τον κανόνα: «αν ο χρόνος είναι μικρότερος από 60 τότε πες «Συνέχισε» αλλιώς πες «Τέλος χρόνου»». Θέλεις να τον γράψεις ανάποδα, με το «Τέλος χρόνου» μετά το «τότε», χωρίς να αλλάξει τι κάνει το παιχνίδι.
   α) Ποια συνθήκη γράφεις;
   β) Τι λέει το παιχνίδι όταν ο χρόνος είναι ακριβώς 60;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/informatics/conditions
