# Bits και bytes

> Πώς ο υπολογιστής γράφει αριθμούς, γράμματα και εικόνες μόνο με 0 και 1.

Πληροφορική, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/informatics/binary

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς τι είναι το bit και το byte και γιατί ο υπολογιστής χρησιμοποιεί μόνο 0 και 1.
- Να διαβάζεις έναν μικρό δυαδικό αριθμό και να τον γράφεις με τα συνηθισμένα μας ψηφία.
- Να γράφεις έναν μικρό αριθμό στο δυαδικό σύστημα με τις θέσεις 1, 2, 4, 8, 16.
- Να περιγράφεις πώς γράμματα και εικόνες γίνονται αριθμοί, και άρα bits.

## Ένας κόσμος με δύο μόνο ψηφία

Μέσα στον υπολογιστή δεν υπάρχουν γράμματα, χρώματα ή τραγούδια. Υπάρχουν εκατομμύρια μικροσκοπικοί **διακόπτες**, και ο καθένας μπορεί να είναι μόνο σε δύο καταστάσεις: ή **περνάει ρεύμα** ή **δεν περνάει**.

Γράφουμε το «περνάει» με **1** και το «δεν περνάει» με **0**. Με αυτά τα δύο ψηφία ο υπολογιστής γράφει τα πάντα: τους αριθμούς του σκορ, τις μεταβλητές σου, τα μηνύματα, τις φωτογραφίες.

Ένα τέτοιο ψηφίο, 0 ή 1, λέγεται **bit** (μπιτ). Είναι η πιο μικρή πληροφορία που υπάρχει: ένα «ναι ή όχι», όπως η απάντηση μιας συνθήκης.

> **Κλειδί**
>
> Ο υπολογιστής αποθηκεύει τα πάντα ως σειρές από **0 και 1**. Κάθε τέτοιο ψηφίο είναι ένα **bit**.
>
> Οκτώ bits μαζί κάνουν ένα **byte** (μπάιτ).

Γιατί μόνο δύο; Γιατί ένα μηχάνημα ξεχωρίζει πολύ εύκολα και πολύ γρήγορα το «περνάει ρεύμα» από το «δεν περνάει» — χωρίς να μπερδεύεται. Αν έπρεπε να ξεχωρίζει δέκα διαφορετικά «ποσά» ρεύματος, για τα ψηφία 0 ως 9, θα έκανε πολύ περισσότερα λάθη.

## Πόσα πράγματα χωράνε σε λίγα bits

Ένα bit έχει δύο επιλογές. Με δύο bits όμως έχεις τέσσερα μοτίβα: 00, 01, 10, 11. Κάθε bit που προσθέτεις **διπλασιάζει** τα μοτίβα:

| Bits         | Πόσα διαφορετικά μοτίβα |
| ------------ | ----------------------- |
| 1            | 2                       |
| 2            | 4                       |
| 3            | 8                       |
| 4            | 16                      |
| 8 (ένα byte) | 256                     |

Γι' αυτό ένα byte φτάνει για να γράψεις κάθε αριθμό από το 0 ως το 255.

## Οι αριθμοί στο δυαδικό σύστημα

Όταν γράφεις 352, κάθε θέση αξίζει **δέκα φορές** περισσότερο από τη θέση στα δεξιά της: μονάδες, δεκάδες, εκατοντάδες. Στο **δυαδικό σύστημα** κάθε θέση αξίζει **δύο φορές** περισσότερο:

| Θέση | 5η | 4η | 3η | 2η | 1η |
| ---- | -- | -- | -- | -- | -- |
| Αξία | 16 | 8  | 4  | 2  | 1  |

Για να διαβάσεις έναν δυαδικό αριθμό, κοιτάς πού υπάρχει **1** και προσθέτεις τις αξίες αυτών των θέσεων. Όπου υπάρχει 0, δεν προσθέτεις τίποτα.

Για παράδειγμα, το **101** έχει 1 στη θέση του 4 και στη θέση του 1: 4 + 1 = **5**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Άναψε και σβήσε τα bits*

> **Πρόσεχε**
>
> Το **10** στο δυαδικό **δεν** είναι δέκα. Είναι ένα «2» και κανένα «1», δηλαδή **δύο**.
>
> Όταν δεν είναι φανερό σε ποιο σύστημα είναι γραμμένος ένας αριθμός, λέμε καθαρά «στο δυαδικό».

*Διαδραστικό στη σελίδα: Βρες τον δίδυμο*

Πρόσεξε το 6 και το 12: το **0110** και το **1100** είναι τα ίδια bits, μετακινημένα μία θέση αριστερά. Κάθε θέση αριστερά αξίζει το διπλάσιο, οπότε και ο αριθμός διπλασιάστηκε.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Φτιάξε τον αριθμό*

## Γράμματα και εικόνες

Αφού ο υπολογιστής ξέρει μόνο αριθμούς, κάθε **γράμμα** παίρνει έναν αριθμό-κωδικό, πάνω στον οποίο έχουν συμφωνήσει όλοι οι υπολογιστές του κόσμου. Για παράδειγμα, το λατινικό κεφαλαίο **A** έχει τον κωδικό 65, που σε ένα byte γράφεται **01000001**. Τα ελληνικά γράμματα, τα σημεία στίξης, ακόμα και τα emoji έχουν κι αυτά τους δικούς τους κωδικούς.

Μια **εικόνα** χωρίζεται σε μικρά τετραγωνάκια, τα **pixels** (πίξελ). Στην πιο απλή, ασπρόμαυρη εικόνα, κάθε pixel είναι ένα bit: **1** για μαύρο και **0** για άσπρο.

| Bits  | Τι φαίνεται |
| ----- | ----------- |
| 01010 | ⬜⬛⬜⬛⬜       |
| 11111 | ⬛⬛⬛⬛⬛       |
| 11111 | ⬛⬛⬛⬛⬛       |
| 01110 | ⬜⬛⬛⬛⬜       |
| 00100 | ⬜⬜⬛⬜⬜       |

Είκοσι πέντε bits, και ζωγραφίστηκε μια καρδιά. Στις έγχρωμες εικόνες κάθε pixel χρειάζεται περισσότερα bits: συνήθως τρεις αριθμούς, πόσο **κόκκινο**, πόσο **πράσινο** και πόσο **μπλε** έχει.

Όσο περισσότερα pixels έχει μια εικόνα, τόσο πιο καθαρή φαίνεται — και τόσο περισσότερα bits χρειάζεται. Διάλεξε 4 και μετά 32 pixels σε κάθε πλευρά, και κοίτα πόσο μεγαλώνει ο αριθμός.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η ίδια καρδιά, με περισσότερα pixels*

Με 16 pixels σε κάθε πλευρά η εικόνα έχει 16 × 16 = 256 bits, δηλαδή 32 bytes. Με 32 σε κάθε πλευρά έχει 32 × 32 = 1.024 bits, δηλαδή 128 bytes. Η πλευρά έγινε διπλή, τα bits τετραπλάσια.

> **Θυμήσου**
>
> Τα bytes μαζεύονται γρήγορα, γι' αυτό έχουν μεγαλύτερες μονάδες:
>
> - **KB** (κιλομπάιτ): περίπου χίλια bytes — μια σελίδα κείμενο θέλει λίγα.
> - **MB** (μεγαμπάιτ): περίπου ένα εκατομμύριο bytes — μια φωτογραφία από κινητό θέλει μερικά.
> - **GB** (γιγαμπάιτ): περίπου ένα δισεκατομμύριο bytes — μια ταινία μπορεί να θέλει ένα ή και περισσότερα.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Τι αριθμός είναι το 10110 στο δυαδικό;

1. Γράφω τις αξίες των θέσεων από δεξιά προς τα αριστερά: 1, 2, 4, 8, 16. Ο αριθμός έχει πέντε ψηφία, άρα φτάνω ως το 16.
   | Αξία | 16 | 8 | 4 | 2 | 1 |
   | ---- | -- | - | - | - | - |
   | Bit  | 1  | 0 | 1 | 1 | 0 |
2. Κρατάω μόνο τις θέσεις με **1**: το 16, το 4 και το 2.
3. Τις προσθέτω: 16 + 4 + 2 = **22**.

### Παράδειγμα 2: Γράψε τον αριθμό 13 στο δυαδικό σύστημα.

1. Ποια είναι η μεγαλύτερη αξία που χωράει στο 13; Το 16 είναι πολύ μεγάλο, το **8** χωράει. Βάζω 1 στη θέση του 8 και μου μένουν 13 − 8 = 5.
2. Στο 5 χωράει το **4**. Βάζω 1 στη θέση του 4 και μένει 1.
3. Στο 1 δεν χωράει το **2**: βάζω 0. Χωράει το **1**: βάζω 1 και μένει 0.
4. Διαβάζω τις θέσεις με τη σειρά 8, 4, 2, 1: **1101**. Έλεγχος: 8 + 4 + 1 = 13.

## Ερωτήσεις

1. Τι είναι ένα bit;
   - Ένα ψηφίο που μπορεί να είναι μόνο 0 ή 1
   - Ένα ψηφίο από το 0 ως το 9
   - Ένα γράμμα του πληκτρολογίου
   - Ένα κομμάτι της οθόνης
2. Πόσα bits κάνουν ένα byte;
   - 8
   - 2
   - 10
   - 1000
3. Γιατί ο υπολογιστής χρησιμοποιεί μόνο δύο ψηφία, το 0 και το 1;
   - Γιατί οι διακόπτες του ξεχωρίζουν εύκολα δύο καταστάσεις: περνάει ρεύμα ή δεν περνάει
   - Γιατί οι πρώτοι προγραμματιστές ήξεραν μόνο δύο ψηφία
   - Γιατί έτσι πιάνουν λιγότερο χώρο οι αριθμοί
   - Γιατί ο υπολογιστής δουλεύει μόνο με τις απαντήσεις «ναι» και «όχι» των χρηστών
4. Ποιον αριθμό γράφει το 111 στο δυαδικό;
   - 7
   - 111
   - 3
   - 6
5. Ποια σειρά από bits γράφει τον αριθμό δέκα;
   - 1010
   - 10
   - 1100
   - 0101
6. Το 11 στο δυαδικό είναι το τρία. Τι παθαίνει ο αριθμός αν γράψεις ένα 0 στο τέλος του και γίνει 110;
   - Διπλασιάζεται: γίνεται έξι
   - Δεκαπλασιάζεται: γίνεται τριάντα
   - Μένει ίδιος, γιατί το 0 δεν αξίζει τίποτα
   - Γίνεται εκατόν δέκα
7. Πώς αποθηκεύει ο υπολογιστής ένα γράμμα, για παράδειγμα το A;
   - Ως έναν αριθμό-κωδικό, γραμμένο με bits
   - Ως μια μικρή ζωγραφιά του γράμματος μέσα στη μνήμη
   - Ακριβώς όπως το γράφουμε εμείς
   - Δεν μπορεί να αποθηκεύσει γράμματα, μόνο αριθμούς του σκορ
8. Σε μια ασπρόμαυρη εικόνα, το 1 είναι μαύρο pixel και το 0 άσπρο. Τι δείχνει η γραμμή 10001;
   - Μαύρο στις δύο άκρες και άσπρο στη μέση
   - Άσπρο στις δύο άκρες και μαύρο στη μέση
   - Μία μαύρη τελεία στη μέση
   - Όλη τη γραμμή μαύρη

## Ασκήσεις

1. Πόσα διαφορετικά μοτίβα από 0 και 1 μπορείς να φτιάξεις με 2 bits;
2. Ποιον αριθμό γράφει το 1110 στο δυαδικό;
3. Γράψε τον αριθμό 20 στο δυαδικό σύστημα.
4. Ένα παιχνίδι κρατά το σκορ σου σε 5 bits.
   α) Ποιο είναι το μεγαλύτερο σκορ που χωράει;
   β) Το σκορ σου είναι 10011 στο δυαδικό και κερδίζεις 8 πόντους. Πώς γράφεται το νέο σκορ στο δυαδικό;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/informatics/binary
