# Από τον Όθωνα στον Τρικούπη

> Σύνταγμα, σιδηρόδρομοι και ο Ισθμός της Κορίνθου.

Ιστορία, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/history/otto-trikoupis

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς πώς ήρθε ο Όθωνας και πώς αποκτήθηκε Σύνταγμα το 1844.
- Να περιγράφεις τις αλλαγές που έφερε ο Γεώργιος Α΄ και το Σύνταγμα του 1864.
- Να εξηγείς τι ήταν η αρχή της δεδηλωμένης.
- Να αναφέρεις τα μεγάλα έργα του Χαρίλαου Τρικούπη και το κόστος τους.

## Ένας νεαρός βασιλιάς από τη Βαυαρία

Μετά τη δολοφονία του Καποδίστρια, οι Μεγάλες Δυνάμεις αποφάσισαν ότι η
Ελλάδα θα γίνει **βασίλειο**. Βασιλιά διάλεξαν τον **Όθωνα**, γιο του
βασιλιά της **Βαυαρίας**, που ήταν μόλις **17 χρονών**.

Ο Όθωνας έφτασε στο **Ναύπλιο** στις αρχές του **1833**. Επειδή ήταν
ανήλικος, στην αρχή κυβερνούσε για λογαριασμό του η **Αντιβασιλεία**: τρεις
Βαυαροί σύμβουλοι. Το **1834** η πρωτεύουσα μεταφέρθηκε στην **Αθήνα**, που
τότε ήταν μια μικρή πόλη γύρω από την Ακρόπολη.

Οι Βαυαροί οργάνωσαν το κράτος με ευρωπαϊκά πρότυπα: **νομούς** και
**δήμους**, δικαστήρια, στρατό, και το **1837** το πρώτο **Πανεπιστήμιο** στην
Αθήνα. Το νόμισμα έγινε η **δραχμή**. Όμως ο Όθωνας κυβερνούσε ως **απόλυτος
μονάρχης**: δεν υπήρχε ούτε σύνταγμα ούτε βουλή, και στις σημαντικές θέσεις
έβαζε συχνά Βαυαρούς.

## Η 3η Σεπτεμβρίου 1843

Πολλοί αγωνιστές του 1821 ένιωθαν ότι πολέμησαν για ελευθερία και τώρα δεν
είχαν λόγο στη διακυβέρνηση. Τη νύχτα της **3ης Σεπτεμβρίου 1843**, στρατός
και λαός συγκεντρώθηκαν μπροστά στα ανάκτορα και ζήτησαν **σύνταγμα**.

Ο Όθωνας δέχτηκε. Το **1844** ψηφίστηκε το **πρώτο Σύνταγμα** του
βασιλείου, και η Ελλάδα έγινε **συνταγματική μοναρχία**: ο βασιλιάς
κυβερνούσε μαζί με **Βουλή** που εξέλεγε ο λαός. Η πλατεία μπροστά στα
ανάκτορα ονομάστηκε από τότε **πλατεία Συντάγματος**.

*Η πλατεία Συντάγματος, και στο βάθος τα παλιά ανάκτορα του Όθωνα. Εδώ μαζεύτηκαν στρατός και λαός τη νύχτα της 3ης Σεπτεμβρίου 1843. Σήμερα στο κτίριο στεγάζεται η Βουλή.*

> **Κλειδί**
>
> Το **Σύνταγμα** είναι ο βασικός νόμος ενός κράτους: λέει ποιος κυβερνά και
> ποια δικαιώματα έχουν οι πολίτες. Με την επανάσταση της **3ης Σεπτεμβρίου
> 1843** οι Έλληνες πέτυχαν το πρώτο Σύνταγμα (1844) και ο βασιλιάς έπαψε να
> κυβερνά μόνος του.

Με τον καιρό όμως ο Όθωνας έγινε πάλι αντιδημοφιλής. Το **1862** ένα νέο
κίνημα τον ανάγκασε να φύγει από την Ελλάδα.

## Ο Γεώργιος Α΄ και το Σύνταγμα του 1864

Νέος βασιλιάς έγινε το **1863** ο **Γεώργιος Α΄**, πρίγκιπας από τη
**Δανία**. Μαζί του ήρθαν δύο μεγάλες αλλαγές:

- το **1864** η Αγγλία παραχώρησε στην Ελλάδα τα **Επτάνησα**,
- το ίδιο έτος ψηφίστηκε νέο **Σύνταγμα**. Η κυριαρχία ανήκε πια στο
  **έθνος**, και η Βουλή εκλεγόταν από όλους τους άνδρες. Οι γυναίκες
  απέκτησαν δικαίωμα ψήφου πολύ αργότερα, στον 20ό αιώνα.

Το **1881** προστέθηκαν στο κράτος η **Θεσσαλία** και η περιοχή της
**Άρτας**.

*Χάρτης της σημερινής Ελλάδας με τα Ιόνια Νησιά και τη Θεσσαλία, που ενώθηκαν με το κράτος το 1864 και το 1881.*

## Χαρίλαος Τρικούπης: η αρχή της δεδηλωμένης

Για χρόνια ο βασιλιάς διόριζε όποιον ήθελε πρωθυπουργό, ακόμα και αν η
Βουλή δεν τον στήριζε. Οι κυβερνήσεις έπεφταν συνεχώς.

Το **1874** ο πολιτικός **Χαρίλαος Τρικούπης** έγραψε σε εφημερίδα ένα άρθρο
με τίτλο «Τις πταίει;» («Ποιος φταίει;»). Απαντούσε ότι φταίει ο τρόπος που
διορίζονται οι κυβερνήσεις. Το **1875** ο βασιλιάς δέχτηκε την **αρχή της
δεδηλωμένης**: ο βασιλιάς πρέπει να διορίζει πρωθυπουργό τον αρχηγό του
κόμματος που έχει τη **δηλωμένη εμπιστοσύνη της πλειοψηφίας** της Βουλής.

## Σιδηρόδρομοι και Ισθμός

Ο Τρικούπης έγινε πρωθυπουργός πολλές φορές, από το **1875** ως το **1895**.
Ήθελε μια σύγχρονη Ελλάδα, όπως οι χώρες της Δυτικής Ευρώπης:

| Έργο                        | Τι άλλαξε                                                                           |
| --------------------------- | ----------------------------------------------------------------------------------- |
| **Σιδηρόδρομοι**            | το δίκτυο απλώθηκε σε Πελοπόννησο, Αττική και Θεσσαλία                              |
| **Δρόμοι και λιμάνια**      | τα προϊόντα έφταναν πιο γρήγορα στις αγορές                                         |
| **Διώρυγα της Κορίνθου**    | άνοιξε το **1893**· τα πλοία δεν χρειαζόταν πια να κάνουν τον γύρο της Πελοποννήσου |
| **Αποξήρανση της Κωπαΐδας** | μια λίμνη στη Βοιωτία έγινε καλλιεργήσιμη γη                                        |

*Ένα πλοίο περνά τη Διώρυγα της Κορίνθου, όπως φαίνεται από τη γέφυρα. Τα τοιχώματα κόπηκαν σχεδόν κάθετα μέσα στον βράχο. Στο νερό η διώρυγα έχει πλάτος μόνο περίπου 21 μέτρα, γι' αυτό τη χρησιμοποιούν κυρίως μικρότερα πλοία.*

Αντίπαλός του ήταν ο **Θεόδωρος Δηλιγιάννης**, που υποσχόταν λιγότερους
φόρους. Οι δύο εναλλάσσονταν στην εξουσία για πολλά χρόνια.

> **Πρόσεχε**
>
> Τα έργα κόστιζαν πολύ, και ο Τρικούπης πήρε μεγάλα **δάνεια** από το
> εξωτερικό. Το **1893** το κράτος δεν μπορούσε να πληρώσει τα χρέη του και
> κήρυξε **πτώχευση**. Ο Τρικούπης, όπως έμεινε στην παράδοση, το είπε στη Βουλή
> με δύο λέξεις: «Δυστυχώς επτωχεύσαμεν».
> Τα έργα έμειναν και χρησίμευσαν για δεκαετίες· το κόστος όμως ήταν βαρύ.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Από τον Όθωνα στη Διώρυγα*

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Το 1880 ο βασιλιάς διορίζει πρωθυπουργό έναν πολιτικό που έχει λίγους βουλευτές. Τι θα άλλαζε με την αρχή της δεδηλωμένης;

1. Ένας πρωθυπουργός χωρίς πλειοψηφία δεν μπορεί να περάσει νόμους, γιατί η Βουλή τους καταψηφίζει. Η κυβέρνηση πέφτει γρήγορα.
2. Με τη δεδηλωμένη, ο βασιλιάς πρέπει να διαλέξει τον αρχηγό που έχει την εμπιστοσύνη των περισσότερων βουλευτών.
3. Έτσι η κυβέρνηση στηρίζεται στους **εκλεγμένους αντιπροσώπους του λαού** και όχι στην προτίμηση του βασιλιά. Η δημοκρατία γίνεται πιο δυνατή.

### Παράδειγμα 2: Πριν από το 1893, ένα καράβι από τον Πειραιά για την Πάτρα έκανε τον γύρο της Πελοποννήσου. Τι άλλαξε η Διώρυγα;

1. Ο γύρος της Πελοποννήσου, από τα επικίνδυνα ακρωτήρια του Μαλέα και του Ταίναρου, ήταν μακρύς και συχνά τρικυμιώδης.
2. Η Διώρυγα κόβει τον στενό Ισθμό της Κορίνθου και ενώνει τον Σαρωνικό με τον Κορινθιακό κόλπο.
3. Το ταξίδι έγινε **πολύ πιο σύντομο και ασφαλές**, και το εμπόριο ανάμεσα στο Αιγαίο και στο Ιόνιο φθηνότερο.

## Ερωτήσεις

1. Από ποια χώρα καταγόταν ο Όθωνας, ο πρώτος βασιλιάς της Ελλάδας;
   - Από τη Βαυαρία
   - Από τη Δανία
   - Από τη Ρωσία
   - Από την Κέρκυρα
2. Γιατί στην αρχή κυβερνούσε η Αντιβασιλεία και όχι ο ίδιος ο Όθωνας;
   - Γιατί ο Όθωνας ήταν ακόμη ανήλικος
   - Γιατί ο Όθωνας έμενε ακόμη στη Βαυαρία
   - Γιατί το ζήτησε η Βουλή
   - Γιατί ο Όθωνας είχε παραιτηθεί
3. Τι ζήτησαν στρατός και λαός τη νύχτα της 3ης Σεπτεμβρίου 1843;
   - Σύνταγμα
   - Να φύγει αμέσως ο Όθωνας
   - Να γίνει πρωτεύουσα η Αθήνα
   - Να ενωθούν τα Επτάνησα
4. Ποιο από τα παρακάτω είναι παράδειγμα του τι ορίζει ένα Σύνταγμα;
   - Ποιος κυβερνά και ποια δικαιώματα έχουν οι πολίτες
   - Πόσο κοστίζει το ψωμί
   - Πού θα περάσει ο σιδηρόδρομος
   - Ποιο κόμμα θα κερδίσει τις επόμενες βουλευτικές εκλογές
5. Ποια περιοχή παραχώρησε η Αγγλία στην Ελλάδα το 1864;
   - Τα Επτάνησα
   - Η Θεσσαλία
   - Η Κρήτη
   - Οι Κυκλάδες
6. Τι όριζε η αρχή της δεδηλωμένης;
   - Ότι πρωθυπουργός γίνεται ο αρχηγός που έχει την εμπιστοσύνη της Βουλής
   - Ότι ο βασιλιάς διαλέγει όποιον πρωθυπουργό θέλει, ακόμα και χωρίς πλειοψηφία
   - Ότι ψηφίζουν και οι γυναίκες
   - Ότι η Ελλάδα γίνεται κράτος χωρίς βασιλιά
7. Γιατί το ελληνικό κράτος πτώχευσε το 1893;
   - Γιατί είχε πάρει μεγάλα δάνεια και δεν μπορούσε να τα πληρώσει
   - Γιατί έχασε έναν μεγάλο και πολυέξοδο πόλεμο εκείνη τη χρονιά
   - Γιατί καταστράφηκε η Διώρυγα
   - Γιατί ο Όθωνας πήρε μαζί του τα χρήματα
8. Ποιο από τα παρακάτω έργα έγινε στην εποχή του Τρικούπη για να αποκτήσουν οι αγρότες νέα γη;
   - Η αποξήρανση της λίμνης Κωπαΐδας
   - Η κατασκευή της Διώρυγας της Κορίνθου
   - Το Πανεπιστήμιο της Αθήνας
   - Το Ορφανοτροφείο της Αίγινας

## Ασκήσεις

1. Ποια πόλη έγινε πρωτεύουσα της Ελλάδας το 1834;
2. Στη γραμμή του χρόνου λείπει τι έγινε το 1875. Ποια αρχή, που ζητούσε ο Τρικούπης, δέχτηκε τότε ο βασιλιάς;
   *Γραμμή του χρόνου από την άφιξη του Όθωνα ως τη Διώρυγα της Κορίνθου· το γεγονός του 1875 είναι κενό.*
3. Γιατί στρατός και λαός ξεσηκώθηκαν τη νύχτα της 3ης Σεπτεμβρίου 1843;
4. «Όλες οι εξουσίες πηγάζουν από το Έθνος και ασκούνται όπως ορίζει το Σύνταγμα.» (άρθρο 21) «Οι Έλληνες είναι ίσοι μπροστά στον νόμο.» (άρθρο 3) — Σύνταγμα της Ελλάδος, 1864. Σύγκρινε με τα πρώτα χρόνια του Όθωνα. Τι άλλαξε σύμφωνα με αυτά τα άρθρα;
5. Ο Τρικούπης έφτιαξε σιδηροδρόμους, δρόμους, λιμάνια και τη Διώρυγα με δάνεια, και το 1893 το κράτος πτώχευσε. Άξιζαν τα έργα αυτό το χρέος; Τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/history/otto-trikoupis
