# Μεταπολίτευση και Ευρωπαϊκή Ένωση

> Δημοκρατία ξανά, το Σύνταγμα του 1975 και η Ελλάδα στην Ευρώπη.

Ιστορία, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/history/metapolitefsi-eu

## Τι θα μάθεις

- Να περιγράφεις πώς αποκαταστάθηκε η δημοκρατία το 1974.
- Να εξηγείς τι είναι το Σύνταγμα και ποιες εξουσίες ορίζει.
- Να γνωρίζεις πότε και γιατί η Ελλάδα έγινε μέλος της ΕΟΚ.
- Να αναγνωρίζεις τι σημαίνει για έναν πολίτη η συμμετοχή στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

## 24 Ιουλίου 1974: η δημοκρατία επιστρέφει

Όταν κατέρρευσε η δικτατορία, οι αξιωματικοί κάλεσαν τους πολιτικούς να
αναλάβουν τη χώρα. Στις **24 Ιουλίου 1974** γύρισε από το Παρίσι ο
**Κωνσταντίνος Καραμανλής** και σχημάτισε **κυβέρνηση εθνικής ενότητας**.
Η περίοδος που άρχισε τότε ονομάζεται **Μεταπολίτευση**, δηλαδή αλλαγή
πολιτεύματος.

Μέσα σε λίγους μήνες:

- οι **πολιτικοί κρατούμενοι** αφέθηκαν ελεύθεροι και οι εξόριστοι γύρισαν,
- ο Τύπος έγινε ξανά **ελεύθερος**,
- όλα τα κόμματα έγιναν νόμιμα, ακόμα και το **ΚΚΕ**, που ήταν παράνομο από
  τα χρόνια του Εμφυλίου.

## Εκλογές και δημοψήφισμα

Στις **17 Νοεμβρίου 1974**, ακριβώς έναν χρόνο μετά την εξέγερση του
Πολυτεχνείου, έγιναν οι πρώτες **ελεύθερες εκλογές** ύστερα από δέκα χρόνια.

Στις **8 Δεκεμβρίου 1974** έγινε **δημοψήφισμα**: οι πολίτες ψήφισαν αν
ήθελαν η χώρα να έχει βασιλιά ή όχι. Περίπου το 69% ψήφισε **αβασίλευτη
δημοκρατία**. Από τότε αρχηγός του κράτους είναι ένας **Πρόεδρος της
Δημοκρατίας**.

Το **1975** οι αρχηγοί της χούντας δικάστηκαν από τα δικαστήρια και
καταδικάστηκαν σε βαριές ποινές.

## Το Σύνταγμα του 1975

Το **Σύνταγμα** είναι ο **ανώτατος νόμος** του κράτους. Όλοι οι άλλοι νόμοι
πρέπει να συμφωνούν με αυτό. Το Σύνταγμα που ψηφίστηκε το **1975** ισχύει ως
σήμερα, με μερικές αναθεωρήσεις.

Ορίζει ότι η Ελλάδα είναι **Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία** και
ότι «όλες οι εξουσίες πηγάζουν από τον λαό». Κατοχυρώνει τα **δικαιώματα**
των πολιτών: την ελευθερία του λόγου και της θρησκείας, την ισότητα, τη
δωρεάν παιδεία. Χωρίζει επίσης την εξουσία σε τρία κομμάτια, για να μην
μπορεί κανείς να τα κρατήσει όλα μαζί:

| Εξουσία         | Ποιος την ασκεί κυρίως                         | Τι κάνει                                    |
| --------------- | ---------------------------------------------- | ------------------------------------------- |
| **Νομοθετική**  | η **Βουλή**                                    | ψηφίζει τους νόμους                         |
| **Εκτελεστική** | η **Κυβέρνηση**, με επικεφαλής τον Πρωθυπουργό | κυβερνά και εφαρμόζει τους νόμους           |
| **Δικαστική**   | τα **δικαστήρια**                              | δικάζουν και ελέγχουν αν τηρούνται οι νόμοι |

Ο **Πρόεδρος της Δημοκρατίας** εκλέγεται από τη Βουλή και εκπροσωπεί τη
χώρα.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποιος το κάνει;*

> **Κλειδί**
>
> Η **Μεταπολίτευση** (1974) έφερε ξανά τη **δημοκρατία**. Με το
> **Σύνταγμα του 1975** η Ελλάδα έγινε **Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική
> Δημοκρατία**, με τρεις χωριστές εξουσίες και κατοχυρωμένα δικαιώματα για
> όλους τους πολίτες.

## Η Ελλάδα στην Ευρώπη

Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, χώρες της Ευρώπης που είχαν πολεμήσει μεταξύ
τους αποφάσισαν να συνεργαστούν, ώστε να μην ξαναγίνει πόλεμος. Το **1957**
έξι χώρες (Γαλλία, Δυτική Γερμανία, Ιταλία, Βέλγιο, Ολλανδία, Λουξεμβούργο)
ίδρυσαν την **Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα (ΕΟΚ)**.

Η Ελλάδα είχε κάνει τα πρώτα βήματα το 1961, αλλά η δικτατορία τα πάγωσε. Ο
Καραμανλής ζήτησε την ένταξη αμέσως μετά τη Μεταπολίτευση. Πίστευε ότι η
ΕΟΚ θα **στήριζε τη νέα δημοκρατία** και θα βοηθούσε την οικονομία. Η
συμφωνία υπογράφηκε το 1979 στο Ζάππειο, και την **1η Ιανουαρίου 1981** η
Ελλάδα έγινε το **δέκατο μέλος** της ΕΟΚ.

*Το Ζάππειο, στον Εθνικό Κήπο της Αθήνας. Εδώ υπογράφηκε το 1979 η συμφωνία για την ένταξη της Ελλάδας στην ΕΟΚ.*

Το ίδιο 1981 η κυβέρνηση άλλαξε μέσα από εκλογές, με ειρηνικό τρόπο, και
πήρε την εξουσία άλλο κόμμα, με πρωθυπουργό τον **Ανδρέα Παπανδρέου**. Ήταν
σημάδι ότι η δημοκρατία είχε πια ριζώσει.

## Από την ΕΟΚ στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Με τη **Συνθήκη του Μάαστριχτ**, από το **1993** η ΕΟΚ έγινε **Ευρωπαϊκή
Ένωση (ΕΕ)**. Σήμερα έχει **27 κράτη-μέλη**. Για έναν Έλληνα πολίτη αυτό
σημαίνει, για παράδειγμα:

- μπορεί να ταξιδεύει, να σπουδάζει και να δουλεύει σε άλλες χώρες της ΕΕ,
- ψηφίζει κάθε πέντε χρόνια για το **Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο**,
- πολλοί δρόμοι, σχολεία και άλλα έργα χτίστηκαν με τη βοήθεια χρημάτων
  της ΕΕ.

*Η μεγάλη αίθουσα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο, σε συνεδρίαση. Εδώ συζητούν και ψηφίζουν οι ευρωβουλευτές που εκλέγουν οι πολίτες όλων των χωρών της ΕΕ, ανάμεσά τους και της Ελλάδας.*

Από την **1η Ιανουαρίου 2002** τα ευρώ μπήκαν στις τσέπες μας στη θέση της
δραχμής. Το **2004** η Αθήνα φιλοξένησε τους **Ολυμπιακούς Αγώνες** και η
**Κύπρος** έγινε μέλος της ΕΕ. Υπήρξαν και δύσκολα χρόνια, όπως η μεγάλη
οικονομική κρίση μετά το 2010, που δοκίμασε τη χώρα και τους πολίτες της.

> **Πρόσεχε**
>
> Ευρωπαϊκή Ένωση και Ευρώπη **δεν** είναι το ίδιο. Υπάρχουν ευρωπαϊκές
> χώρες που δεν είναι μέλη της ΕΕ, όπως η Νορβηγία και η Ελβετία. Και δεν
> χρησιμοποιούν όλα τα μέλη της ΕΕ το ευρώ.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Από τη Μεταπολίτευση ως σήμερα*

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ένας νέος νόμος για την παιδεία: ποιος τον ψηφίζει, ποιος τον εφαρμόζει και ποιος ελέγχει αν τηρείται;

1. Τον νόμο τον συζητούν και τον **ψηφίζουν** οι βουλευτές στη **Βουλή** (νομοθετική εξουσία).
2. Το υπουργείο Παιδείας, δηλαδή η **Κυβέρνηση**, τον **εφαρμόζει** στα σχολεία (εκτελεστική εξουσία).
3. Αν κάποιος πιστεύει ότι ο νόμος παραβιάζεται ή ότι είναι αντίθετος με το Σύνταγμα, αποφασίζουν τα **δικαστήρια** (δικαστική εξουσία). Κανείς δεν τα κάνει όλα μόνος του.

### Παράδειγμα 2: Γιατί ο Καραμανλής ήθελε να μπει η Ελλάδα στην ΕΟΚ τόσο γρήγορα μετά το 1974;

1. Η δημοκρατία μόλις είχε επιστρέψει ύστερα από επτά χρόνια δικτατορίας και ήταν ακόμα εύθραυστη.
2. Η ΕΟΚ δεχόταν μόνο δημοκρατικές χώρες. Ως μέλος της, η Ελλάδα θα ήταν δεμένη με τις δημοκρατίες της Ευρώπης.
3. Η ένταξη θα **στήριζε τη δημοκρατία** και θα βοηθούσε την **οικονομία** με εμπόριο και χρηματοδότηση.

## Ερωτήσεις

1. Ποιος σχημάτισε κυβέρνηση εθνικής ενότητας στις 24 Ιουλίου 1974;
   - Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής
   - Ο Γεώργιος Παπαδόπουλος
   - Ο Ελευθέριος Βενιζέλος
   - Ο Ιωάννης Μεταξάς
2. Τι αποφάσισαν οι πολίτες στο δημοψήφισμα της 8ης Δεκεμβρίου 1974;
   - Να μην έχει η χώρα βασιλιά
   - Να μπει η Ελλάδα στην ΕΟΚ
   - Να επιστρέψει ο βασιλιάς
   - Να αλλάξει η πρωτεύουσα
3. Ποιο πολίτευμα ορίζει για την Ελλάδα το Σύνταγμα του 1975;
   - Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία
   - Βασιλευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία
   - Δικτατορία
   - Ομοσπονδιακή Δημοκρατία με πολιτείες
4. Τι είναι το Σύνταγμα;
   - Ο ανώτατος νόμος του κράτους
   - Το πρόγραμμα μιας κυβέρνησης
   - Μια συμφωνία με την ΕΟΚ
   - Ο κανονισμός της Βουλής για τις συνεδριάσεις
5. Γιατί το Σύνταγμα χωρίζει την εξουσία σε νομοθετική, εκτελεστική και δικαστική;
   - Για να μη συγκεντρώνει κανείς όλη την εξουσία
   - Για να γίνονται πιο γρήγορα οι νόμοι
   - Για να έχει ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας περισσότερες δουλειές
   - Γιατί το ζήτησε η ΕΟΚ το 1981
6. Πότε έγινε η Ελλάδα μέλος της ΕΟΚ;
   - Την 1η Ιανουαρίου 1981
   - Τον Μάρτιο του 1957
   - Την 1η Ιανουαρίου 2002
   - Τον Ιούλιο του 1974
7. Ποια από αυτές τις ευρωπαϊκές χώρες ΔΕΝ είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης;
   - Η Νορβηγία
   - Η Γαλλία
   - Η Κύπρος
   - Η Ιταλία
8. Γιατί ήταν σημαντικό που το 1974 έγιναν νόμιμα όλα τα κόμματα, ακόμα και το ΚΚΕ;
   - Γιατί στη δημοκρατία όλες οι ιδέες εκφράζονται ειρηνικά
   - Γιατί έτσι δεν θα χρειάζονταν πια εκλογές
   - Γιατί το απαίτησε η Τουρκία μετά την Κύπρο
   - Γιατί όλα τα κόμματα είχαν πλέον τις ίδιες ακριβώς ιδέες

## Ασκήσεις

1. Στη γραμμή του χρόνου η χρονιά του Συντάγματος έχει μείνει κενή. Ποια χρονιά ψηφίστηκε το Σύνταγμα που ισχύει, αναθεωρημένο, ως σήμερα;
   *Γραμμή του χρόνου από τη Μεταπολίτευση ως το ευρώ· η χρονιά του Συντάγματος είναι κενή.*
2. Γιατί λέμε ότι οι εκλογές του 1981 έδειξαν πως η δημοκρατία είχε πια ριζώσει στην Ελλάδα;
3. «Η τήρηση του Συντάγματος επαφίεται στον πατριωτισμό των Ελλήνων, που δικαιούνται και υποχρεούνται να αντιστέκονται με κάθε μέσο εναντίον οποιουδήποτε επιχειρεί να το καταλύσει με τη βία.» — Σύνταγμα της Ελλάδας, 1975, άρθρο 120. Γιατί οι Έλληνες του 1975 έβαλαν αυτό το άρθρο στο Σύνταγμα;
4. Ποιο ήταν κατά τη γνώμη σου το πιο σημαντικό βήμα της Μεταπολίτευσης: η νομιμοποίηση όλων των κομμάτων, το δημοψήφισμα για το πολίτευμα, το Σύνταγμα του 1975 ή η ένταξη στην ΕΟΚ; Γιατί;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/history/metapolitefsi-eu
