# Ο Καποδίστριας και το νέο κράτος

> Ένα κράτος από το μηδέν: σχολεία, νόμισμα, στρατός.

Ιστορία, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/history/kapodistrias

## Τι θα μάθεις

- Να περιγράφεις ποιος ήταν ο Ιωάννης Καποδίστριας πριν έρθει στην Ελλάδα.
- Να αναφέρεις τα προβλήματα που βρήκε στο κράτος το 1828.
- Να εξηγείς τα μέτρα του για την παιδεία, την οικονομία και τον στρατό.
- Να περιγράφεις πώς αναγνωρίστηκε η ανεξαρτησία και πώς τελείωσε η διακυβέρνησή του.

## Ένας διπλωμάτης από την Κέρκυρα

Ο **Ιωάννης Καποδίστριας** γεννήθηκε το **1776** στην **Κέρκυρα**. Σπούδασε
γιατρός στην Ιταλία και νωρίς ασχολήθηκε με την πολιτική στα Επτάνησα.

Αργότερα μπήκε στην υπηρεσία του **τσάρου της Ρωσίας**. Έγινε ένας από τους
πιο γνωστούς διπλωμάτες της Ευρώπης: βοήθησε να οργανωθεί η **Ελβετία** με
σύνταγμα και από το **1816** ήταν υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας (μαζί με έναν
ακόμη υπουργό). Θυμάσαι ότι το 1820 αρνήθηκε την αρχηγία της Φιλικής Εταιρείας·
πίστευε ότι η εξέγερση δεν ήταν ακόμα έτοιμη.

Το **1827** η **Γ΄ Εθνική Συνέλευση της Τροιζήνας** τον εξέλεξε
**Κυβερνήτη της Ελλάδας** για επτά χρόνια. Έφτασε στο **Ναύπλιο** τον
**Ιανουάριο του 1828**.

## Ένα κράτος από το μηδέν

Ο Καποδίστριας βρήκε μια χώρα κατεστραμμένη από τον πόλεμο:

- χωριά καμένα και χωράφια ακαλλιέργητα,
- **χιλιάδες ορφανά** και πρόσφυγες,
- **άδεια ταμεία** και κανένα δικό της νόμισμα,
- άτακτα στρατιωτικά σώματα που υπάκουαν στους οπλαρχηγούς τους,
- **πειρατεία** στο Αιγαίο και **ληστεία** στα βουνά,
- καμία οργανωμένη διοίκηση, δικαστήρια ή σχολεία.

Και ο Ιμπραήμ βρισκόταν ακόμα στην Πελοπόννησο. Έφυγε το φθινόπωρο του 1828,
μετά από συμφωνία με τις Μεγάλες Δυνάμεις.

> **Κλειδί**
>
> Ο Καποδίστριας ήταν ο **πρώτος Κυβερνήτης** της Ελλάδας (1828–1831). Βρήκε
> ένα κράτος χωρίς χρήματα, διοίκηση και στρατό και προσπάθησε να οργανώσει
> **τα πάντα από την αρχή**. Για τον εαυτό του δεν δεχόταν μισθό.

## Τα μέτρα του Κυβερνήτη

Ο Καποδίστριας δούλευε ασταμάτητα. Η κυβέρνησή του είχε έδρα αρχικά στην
**Αίγινα** και ύστερα στο **Ναύπλιο**.

| Τομέας        | Τι έκανε                                                                                                                                         |
| ------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ |
| **Παιδεία**   | ίδρυσε το **Ορφανοτροφείο της Αίγινας**, δημοτικά σχολεία με την **αλληλοδιδακτική** μέθοδο, το Κεντρικό Σχολείο, τη Γεωργική Σχολή στην Τίρυνθα |
| **Οικονομία** | έκοψε το πρώτο νόμισμα, τον **φοίνικα**, και ίδρυσε την Εθνική Χρηματιστική Τράπεζα                                                              |
| **Γεωργία**   | μοίρασε σπόρους και εργαλεία, έφερε και διέδωσε την **πατάτα**                                                                                   |
| **Στρατός**   | οργάνωσε **τακτικό στρατό** και έφτιαξε τη Στρατιωτική Σχολή των Ευελπίδων                                                                       |
| **Τάξη**      | πολέμησε την πειρατεία με τον στόλο και έστησε δικαστήρια                                                                                        |

Στο αλληλοδιδακτικό σχολείο ένας δάσκαλος είχε πολλούς μαθητές: οι μεγαλύτεροι
και καλύτεροι μαθητές δίδασκαν τους μικρότερους. Έτσι έφτανε η μόρφωση σε
περισσότερα παιδιά με λίγους δασκάλους.

*Το Ορφανοτροφείο της Αίγινας από ψηλά, όπως σώζεται σήμερα. Οι μακριές πτέρυγες κλείνουν μια μεγάλη αυλή. Ήταν από τα πρώτα μεγάλα δημόσια κτίρια του νέου κράτους, και εδώ ζούσαν και μάθαιναν γράμματα και τέχνες ορφανά του πολέμου.*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποιο μέτρο λύνει το πρόβλημα;*

## Η ανεξαρτησία και τα σύνορα

Στις **3 Φεβρουαρίου 1830**, με το **Πρωτόκολλο του Λονδίνου**, η Αγγλία, η
Γαλλία και η Ρωσία αναγνώρισαν την Ελλάδα ως **ανεξάρτητο κράτος**. Ήταν η
πρώτη φορά που αναγνωριζόταν ένα εντελώς ανεξάρτητο ελληνικό κράτος.

Το κράτος όμως ήταν μικρό: η Πελοπόννησος, μέρος της Στερεάς Ελλάδας, η Εύβοια και οι Κυκλάδες.
Ο Καποδίστριας αγωνίστηκε για καλύτερα σύνορα. Το **1832**, μετά τον θάνατό
του, τα βόρεια σύνορα ορίστηκαν στη γραμμή **Άρτας – Βόλου**.

> **Πρόσεχε**
>
> Πολλοί Έλληνες έμειναν **έξω** από το νέο κράτος: στην Ήπειρο, στη
> Θεσσαλία, στη Μακεδονία, στην Κρήτη, στα Επτάνησα, στη Μικρά Ασία. Το
> ελληνικό κράτος του 1830 ήταν μόνο η αρχή, και τα σύνορά του θα άλλαζαν
> πολλές φορές τον επόμενο αιώνα.

## Αντιδράσεις και δολοφονία

Ο Καποδίστριας κυβέρνησε με **συγκεντρωτικό** τρόπο: τις αποφάσεις τις
έπαιρνε κυρίως ο ίδιος. Στη θέση της Βουλής έβαλε ένα συμβουλευτικό σώμα, το
**Πανελλήνιο**. Πολλοί πρόκριτοι, οπλαρχηγοί και νησιώτες πλοιοκτήτες, που
είχαν δύναμη στα χρόνια του Αγώνα, ένιωσαν ότι έχαναν την εξουσία τους.

Οι αντιδράσεις ήταν πιο έντονες στην **Ύδρα** και στη **Μάνη**. Ο Κυβερνήτης
φυλάκισε τον **Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη**. Στις **27 Σεπτεμβρίου 1831** (9 Οκτωβρίου
με το σημερινό ημερολόγιο), στο
**Ναύπλιο**, ο αδελφός και ο γιος του Πετρόμπεη, ο Κωνσταντίνος και ο
Γεώργιος Μαυρομιχάλης, **δολοφόνησαν** τον Καποδίστρια έξω από την εκκλησία
του Αγίου Σπυρίδωνα. Η χώρα έπεσε σε αναρχία.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Γιατί ο Καποδίστριας έδωσε τόση σημασία στο Ορφανοτροφείο και στα σχολεία, ενώ τα ταμεία ήταν άδεια;

1. Ο πόλεμος είχε αφήσει χιλιάδες παιδιά χωρίς οικογένεια. Χωρίς φροντίδα, θα ζούσαν στον δρόμο.
2. Ένα νέο κράτος χρειάζεται μορφωμένους πολίτες: δασκάλους, τεχνίτες, υπαλλήλους, αγρότες που ξέρουν νέες μεθόδους.
3. Η **παιδεία** ήταν λοιπόν επένδυση για το μέλλον: τα παιδιά του 1828 θα ήταν οι πολίτες που θα στήριζαν το κράτος.

### Παράδειγμα 2: Ο Καποδίστριας έφερε τάξη, αλλά απέκτησε ισχυρούς εχθρούς. Πώς γίνεται να ισχύουν και τα δύο;

1. Για να επιβάλει τάξη, έπρεπε να περιορίσει όσους είχαν δική τους εξουσία: οπλαρχηγούς με ιδιωτικά σώματα, προκρίτους, πλοιοκτήτες.
2. Αυτοί είχαν πολεμήσει και θυσιάσει πολλά στον Αγώνα και ήθελαν λόγο στη διακυβέρνηση. Ο συγκεντρωτικός τρόπος του Κυβερνήτη τούς θύμωσε.
3. Έτσι το ίδιο μέτρο, η **ισχυρή κεντρική εξουσία**, έφερε οργάνωση αλλά και σύγκρουση. Η σύγκρουση κατέληξε στη δολοφονία του το 1831.

## Ερωτήσεις

1. Πού γεννήθηκε ο Ιωάννης Καποδίστριας;
   - Στην Κέρκυρα
   - Στο Ναύπλιο
   - Στη Μόσχα
   - Στην Τροιζήνα
2. Ποια Εθνική Συνέλευση εξέλεξε τον Καποδίστρια Κυβερνήτη της Ελλάδας;
   - Η Γ΄ Εθνική Συνέλευση της Τροιζήνας το 1827
   - Η Α΄ Εθνική Συνέλευση της Επιδαύρου
   - Η Φιλική Εταιρεία το 1820
   - Κανένα ελληνικό σώμα· τον διόρισε ο τσάρος
3. Ποιο από τα παρακάτω ΔΕΝ ήταν πρόβλημα που βρήκε ο Καποδίστριας το 1828;
   - Ένας μεγάλος τακτικός στρατός
   - Άδεια ταμεία
   - Πειρατεία στο Αιγαίο και ληστεία στα βουνά
   - Χιλιάδες ορφανά από τον πόλεμο
4. Πώς λεγόταν το πρώτο νόμισμα του ελληνικού κράτους;
   - Φοίνικας
   - Δραχμή
   - Γρόσι
   - Ευρώ
5. Γιατί ήταν χρήσιμη η αλληλοδιδακτική μέθοδος στα σχολεία του Καποδίστρια;
   - Γιατί με λίγους δασκάλους μάθαιναν γράμματα πολλά παιδιά
   - Γιατί τα παιδιά δεν χρειάζονταν καθόλου δάσκαλο
   - Γιατί τα μαθήματα γίνονταν μόνο στα γαλλικά
   - Γιατί τα σχολεία ήταν μόνο για πλούσια παιδιά
6. Τι αποφάσισε το Πρωτόκολλο του Λονδίνου το 1830;
   - Ότι η Ελλάδα γίνεται ανεξάρτητο κράτος
   - Ότι η Ελλάδα μένει φόρου υποτελής στον σουλτάνο
   - Ότι η Κρήτη και η Μακεδονία ενώνονται με την Ελλάδα
   - Ότι ο Καποδίστριας γίνεται βασιλιάς
7. Γιατί πολλοί πρόκριτοι και οπλαρχηγοί αντέδρασαν στον Καποδίστρια;
   - Γιατί κυβερνούσε συγκεντρωτικά και έχαναν δύναμη
   - Γιατί ήθελε να επιστρέψει η χώρα στους Οθωμανούς
   - Γιατί δεν έκανε τίποτα για την οικονομία
   - Γιατί έπαιρνε τεράστιο μισθό
8. Τι συνέβη στο Ναύπλιο στις 27 Σεπτεμβρίου 1831;
   - Ο Καποδίστριας δολοφονήθηκε από τους Μαυρομιχαλαίους
   - Ο Όθωνας έφτασε ως βασιλιάς
   - Υπογράφηκε η ανεξαρτησία της Ελλάδας
   - Ο Καποδίστριας παραιτήθηκε και γύρισε στη Ρωσία

## Ασκήσεις

1. Σε ποιο νησί ιδρύθηκε το Ορφανοτροφείο του Καποδίστρια;
2. Γιατί ο Καποδίστριας οργάνωσε τακτικό στρατό, αντί να στηριχτεί στα σώματα των οπλαρχηγών;
3. «Η κυριαρχία βρίσκεται στο Έθνος· κάθε εξουσία πηγάζει από αυτό και υπάρχει για χάρη του.» — Πολιτικό Σύνταγμα της Ελλάδος, Γ΄ Εθνική Συνέλευση της Τροιζήνας, 1827, άρθρο 5. Η ίδια Συνέλευση εξέλεξε τον Καποδίστρια. Σύγκρινε αυτό το άρθρο με τον τρόπο που κυβέρνησε ο Κυβερνήτης.
4. Από τα μέτρα του Καποδίστρια, ποιο θεωρείς πιο σημαντικό για ένα κράτος που ξεκινούσε από το μηδέν; Γιατί;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/history/kapodistrias
