# Ο Μεσοπόλεμος

> Οι πρόσφυγες βρίσκουν σπίτι, η αβασίλευτη Δημοκρατία, η κρίση του 1929 και η δικτατορία της 4ης Αυγούστου.

Ιστορία, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/history/interwar-years

## Τι θα μάθεις

- Να λες τι άλλαξε στην Ελλάδα με τη Συνθήκη της Λωζάννης και την εγκατάσταση των προσφύγων.
- Να εξηγείς γιατί ο Μεσοπόλεμος ήταν για την Ελλάδα χρόνια πολιτικής αστάθειας.
- Να περιγράφεις πώς έφτασε στην Ελλάδα η οικονομική κρίση του 1929.
- Να εξηγείς τι ήταν η δικτατορία της 4ης Αυγούστου 1936.

## Μια μικρότερη Ελλάδα με περισσότερους ανθρώπους

**Μεσοπόλεμος** λέμε τα χρόνια ανάμεσα στους δύο Παγκόσμιους Πολέμους, από
το 1918 ως το 1939.

Η **Συνθήκη της Λωζάννης** (1923) έκλεισε την περίοδο των πολέμων. Η
Ελλάδα έχασε την **Ανατολική Θράκη**, την **Ίμβρο** και την **Τένεδο**, και
τα **Δωδεκάνησα** έμειναν στην Ιταλία. Μέσα όμως στα νέα της σύνορα ζούσαν
πια **πάνω από ένα εκατομμύριο πρόσφυγες**, όπως είδες στην προηγούμενη
ενότητα. Η απογραφή του **1928** μέτρησε 1.221.849 πρόσφυγες σε 6.204.684
κατοίκους: σχεδόν ένας στους πέντε.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα του Μεσοπολέμου ήταν να βρουν οι πρόσφυγες **σπίτι
και δουλειά**. Στην αρχή έμεναν σε **καταυλισμούς**, σε σκηνές, ακόμα και σε
θέατρα και σχολεία. Αργότερα χτίστηκαν γι' αυτούς **οικισμοί**. Οι
περισσότεροι πήγαν στη **Μακεδονία** και στη **Δυτική Θράκη**. Στη Μακεδονία πήραν τα σπίτια και
τα χωράφια των μουσουλμάνων που είχαν φύγει με την ανταλλαγή, και οι Έλληνες
έγιναν εκεί η μεγάλη πλειονότητα.

## Δημοκρατία, κόμματα και πραξικοπήματα

Τον **Μάρτιο του 1924** η Βουλή κατάργησε τη βασιλεία, και τον Απρίλιο ο λαός
το επικύρωσε με **δημοψήφισμα**. Η Ελλάδα έγινε **αβασίλευτη Δημοκρατία**.
Πρώτος πρωθυπουργός της ήταν ο **Αλέξανδρος Παπαναστασίου**.

Η πολιτική ζωή όμως δεν ησύχασε. Ο **Διχασμός** ανάμεσα σε βενιζελικούς και
αντιβενιζελικούς συνεχιζόταν. Οι κυβερνήσεις άλλαζαν συχνά, και
αξιωματικοί του στρατού έκαναν **πραξικοπήματα**, δηλαδή έπαιρναν την
εξουσία με τη βία. Το **1925** ο στρατηγός **Πάγκαλος** πήρε την εξουσία με
πραξικόπημα και κυβέρνησε ως δικτάτορας, ώσπου τον έριξε ένα άλλο κίνημα, τον
Αύγουστο του 1926.

Από το **1928** ως το **1932** κυβέρνησε ξανά ο **Ελευθέριος Βενιζέλος**. Η
κυβέρνησή του προχώρησε πολύ την εγκατάσταση των προσφύγων και έχτισε πολλά
νέα σχολεία. Το **1930** ο Βενιζέλος υπέγραψε με την Τουρκία του **Κεμάλ
Ατατούρκ** συμφωνία **φιλίας**, μόλις οκτώ χρόνια μετά την καταστροφή.
Λίγο πριν, οι δύο χώρες είχαν κλείσει με μια άλλη συμφωνία το θέμα των
περιουσιών που άφησαν πίσω τους όσοι ανταλλάχθηκαν, κάτι που πίκρανε πολλούς
πρόσφυγες.

## Η κρίση του 1929

Τον **Οκτώβριο του 1929** κατέρρευσε το χρηματιστήριο της **Νέας Υόρκης**. Η
κρίση απλώθηκε σε όλο τον κόσμο. Εργοστάσια έκλεισαν και εκατομμύρια
άνθρωποι έμειναν **άνεργοι**.

*Πλήθος στη Γουόλ Στριτ της Νέας Υόρκης, στις 24 Οκτωβρίου 1929, τη μέρα που άρχισε η κατάρρευση. Οι άνθρωποι μαζεύτηκαν μπροστά στο χρηματιστήριο για να μάθουν τι γίνεται με τα χρήματά τους.*

Η Ελλάδα είχε δανειστεί πολλά για τους πρόσφυγες και για μεγάλα έργα. Το
**1932** δεν μπορούσε πια να πληρώσει τα δάνειά της. Η φτώχεια και η ανεργία
έφεραν **απεργίες** και **διαδηλώσεις**.

## Η δικτατορία της 4ης Αυγούστου

Στην Ευρώπη η κρίση βοήθησε να ανέβουν δικτάτορες. Στην **Ιταλία**
κυβερνούσε από το 1922 ο **Μουσολίνι** με το **φασιστικό** κόμμα, και στη
**Γερμανία** ήρθε το 1933 στην εξουσία ο **Χίτλερ** με το **ναζιστικό**.

Το **1935**, λίγες εβδομάδες μετά από ένα κίνημα αξιωματικών, η κυβέρνηση του
στρατηγού **Κονδύλη** έκανε δημοψήφισμα για τη βασιλεία. Σύμφωνα με τα επίσημα
αποτελέσματα, το **97,9%** ψήφισε υπέρ. Οι ιστορικοί θεωρούν ότι το αποτέλεσμα
ήταν **νοθευμένο**: η ψηφοφορία δεν ήταν πραγματικά μυστική, την έλεγχε μια
κυβέρνηση που ήθελε τον βασιλιά, και ένα τόσο μεγάλο ποσοστό δεν είναι
πιστευτό σε μια χώρα μοιρασμένη στα δύο. Έτσι η Ελλάδα ξανάγινε **βασιλεία** και
γύρισε ο βασιλιάς **Γεώργιος Β΄**. Τον επόμενο
χρόνο ο βασιλιάς έκανε πρωθυπουργό τον **Ιωάννη Μεταξά**. Στις **4 Αυγούστου
1936**, με τη συμφωνία του βασιλιά, ο Μεταξάς διέλυσε τη Βουλή και
επέβαλε **δικτατορία**.

| Τι έκανε το καθεστώς                                   | Τι σήμαινε                                  |
| ------------------------------------------------------ | ------------------------------------------- |
| διέλυσε τη Βουλή και τα κόμματα                        | δεν γίνονταν εκλογές                        |
| εξόρισε και φυλάκισε αντιπάλους του                    | όποιος διαφωνούσε κινδύνευε                 |
| έλεγχε εφημερίδες και βιβλία (**λογοκρισία**)          | δεν γραφόταν τίποτα που δεν ήθελε           |
| οργάνωσε τον στρατό και έχτισε **οχυρά** στη Μακεδονία | ετοίμαζε τη χώρα για τον πόλεμο που ερχόταν |

Στην εξωτερική πολιτική ο Μεταξάς έλεγε ότι η Ελλάδα μένει **ουδέτερη**,
αλλά κράτησε φιλία με τη **Βρετανία**, την πιο μεγάλη ναυτική δύναμη της
εποχής. Ο Μεταξάς πέθανε τον Ιανουάριο του 1941, μέσα στον πόλεμο που θα δεις
στην επόμενη ενότητα.

> **Κλειδί**
>
> Στον **Μεσοπόλεμο** η Ελλάδα εγκατέστησε **ένα εκατομμύριο πρόσφυγες** και
> έγινε για λίγα χρόνια **Δημοκρατία**. Η πολιτική αστάθεια, τα πραξικοπήματα
> και η **κρίση του 1929** όμως την έφεραν, το **1936**, στη **δικτατορία
> του Μεταξά**.

> **Πρόσεχε**
>
> Η «Δημοκρατία» του 1924 σημαίνει **πολίτευμα χωρίς βασιλιά**, όχι ότι από
> τότε η χώρα ήταν πάντα δημοκρατική.
>
> Μέσα στα ίδια χρόνια έγιναν πραξικοπήματα και η δικτατορία του Παγκάλου, και
> το 1935 επέστρεψε ο βασιλιάς.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ο Μεσοπόλεμος στην Ελλάδα*

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Γιατί οι περισσότεροι πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν στη Μακεδονία και στη Θράκη;

1. Με την ανταλλαγή, οι μουσουλμάνοι της Μακεδονίας έφυγαν για την Τουρκία. Άφησαν πίσω **σπίτια και χωράφια**.
2. Οι περισσότεροι πρόσφυγες ήταν αγρότες και χρειάζονταν γη για να ζήσουν.
3. Το κράτος ήθελε ακόμα να ζουν περισσότεροι Έλληνες στις περιοχές κοντά στα **βόρεια σύνορα**. Έτσι η γη και η ανάγκη συναντήθηκαν εκεί.

### Παράδειγμα 2: Το καθεστώς της 4ης Αυγούστου έλεγε ότι φέρνει τάξη. Ήταν δημοκρατία;

1. Σε μια δημοκρατία ο λαός διαλέγει με **εκλογές** ποιος κυβερνά, και η Βουλή ελέγχει την κυβέρνηση.
2. Ο Μεταξάς **διέλυσε τη Βουλή**, δεν έκανε εκλογές, εξόρισε τους αντιπάλους του και έλεγχε τις εφημερίδες.
3. Άρα **δεν** ήταν δημοκρατία, αλλά **δικτατορία**: η εξουσία ήταν σε έναν άνθρωπο, που την είχε πάρει χωρίς εκλογές.

## Ερωτήσεις

1. Ποια χρόνια λέμε Μεσοπόλεμο;
   - Ανάμεσα στους δύο Παγκόσμιους Πολέμους
   - Ανάμεσα στους δύο Βαλκανικούς Πολέμους
   - Τα χρόνια μετά τον Εμφύλιο
   - Τα χρόνια της Επανάστασης του 1821
2. Ποιο ήταν το μεγαλύτερο πρόβλημα της Ελλάδας στα πρώτα χρόνια του Μεσοπολέμου;
   - Να βρουν οι πρόσφυγες σπίτι και δουλειά
   - Να ξαναχτιστεί η Θεσσαλονίκη μετά από σεισμό
   - Να ελευθερωθεί η Κρήτη από τους Οθωμανούς
   - Να σταματήσει η επιδημία της πανούκλας
3. Τι έγινε στην Ελλάδα το 1924;
   - Καταργήθηκε η βασιλεία
   - Η Ελλάδα μπήκε στον Β΄ Παγκόσμιο
   - Υπογράφηκε η Συνθήκη των Σεβρών
   - Ο Μεταξάς έγινε δικτάτορας
4. Ποιος ήταν ο πρώτος πρωθυπουργός της αβασίλευτης Δημοκρατίας;
   - Ο Αλέξανδρος Παπαναστασίου
   - Ο Ιωάννης Μεταξάς
   - Ο Χαρίλαος Τρικούπης
   - Ο Ιωάννης Καποδίστριας
5. Τι είναι πραξικόπημα;
   - Όταν κάποιος παίρνει την εξουσία με τη βία
   - Όταν ο λαός ψηφίζει σε δημοψήφισμα
   - Όταν δύο κράτη υπογράφουν μια συνθήκη
   - Όταν οι εργάτες σταματούν για μέρες τη δουλειά τους
6. Πώς άρχισε η μεγάλη οικονομική κρίση του 1929;
   - Με την κατάρρευση του χρηματιστηρίου της Νέας Υόρκης
   - Με την ήττα της Ελλάδας στη Μικρά Ασία
   - Με την εισβολή της Γερμανίας στην Πολωνία
   - Με ένα πραξικόπημα στην Αθήνα
7. Τι έγινε στις 4 Αυγούστου 1936;
   - Ο Μεταξάς επέβαλε δικτατορία
   - Ο Βενιζέλος υπέγραψε φιλία με την Τουρκία
   - Η Ιταλία κήρυξε τον πόλεμο στην Ελλάδα
   - Καταργήθηκε για πρώτη φορά η βασιλεία
8. Ποιο από αυτά **δεν** έκανε το καθεστώς της 4ης Αυγούστου;
   - Έκανε ελεύθερες εκλογές
   - Εξόρισε τους αντιπάλους του
   - Έλεγχε τις εφημερίδες
   - Έχτισε οχυρά στη Μακεδονία

## Ασκήσεις

1. Ποιος επέβαλε δικτατορία στην Ελλάδα στις 4 Αυγούστου 1936;
2. Στη γραμμή του χρόνου λείπει τι έγινε το 1924. Ποιο πολίτευμα ανακηρύχθηκε τότε στην Ελλάδα;
   *Γραμμή του χρόνου του Μεσοπολέμου από τη Λωζάννη ως την επιστροφή της βασιλείας· το γεγονός του 1924 είναι κενό.*
3. Γιατί ο Μεσοπόλεμος ήταν για την Ελλάδα χρόνια πολιτικής αστάθειας;
4. «Η κυβέρνηση θα ολοκληρώσει την αποκατάσταση των προσφύγων στα χωριά και στις πόλεις. Το απαιτεί όχι μόνο το καθήκον μας απέναντι σε ομογενείς που υπέφεραν από λάθη, αλλά και το συμφέρον του κράτους, οικονομικό και εθνικό. Η Ελλάδα μπορεί να είναι περήφανη που δέχτηκε στους κόλπους της τόσες δεκάδες χιλιάδες ομογενείς διωγμένους από τις εστίες τους.» — Ελευθέριος Βενιζέλος, «Ελεύθερον Βήμα», 21 Ιουλίου 1928 (απλή απόδοση· η πηγή είναι και στο βιβλίο σου). Ποιους λόγους δίνει ο Βενιζέλος για να βοηθήσει το κράτος τους πρόσφυγες;
5. Το 1930, μόλις οκτώ χρόνια μετά την καταστροφή, ο Βενιζέλος υπέγραψε συμφωνία φιλίας με την Τουρκία. Ήταν σωστή απόφαση κατά τη γνώμη σου; Τι κέρδιζαν οι δύο χώρες, και ποιοι δυσαρεστήθηκαν;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/history/interwar-years
