# Η Φιλική Εταιρεία

> Τρεις έμποροι στην Οδησσό οργανώνουν μια επανάσταση στα κρυφά.

Ιστορία, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/history/filiki-etaireia

## Τι θα μάθεις

- Να αναφέρεις πότε, πού και από ποιους ιδρύθηκε η Φιλική Εταιρεία.
- Να εξηγείς γιατί η Εταιρεία δούλευε με μυστικότητα και βαθμούς μύησης.
- Να περιγράφεις τον ρόλο του Αλέξανδρου Υψηλάντη.
- Να τοποθετείς στη σωστή σειρά τα γεγονότα από το 1814 ως την έναρξη της Επανάστασης.

## Τρεις έμποροι στην Οδησσό

Στις αρχές του 19ου αιώνα η **Οδησσός**, λιμάνι της Ρωσίας στη Μαύρη
Θάλασσα, είχε μεγάλη και πλούσια ελληνική παροικία. Εκεί, το **1814**, τρεις
νέοι Έλληνες έμποροι ίδρυσαν μια μυστική οργάνωση, τη **Φιλική Εταιρεία**:

| Ιδρυτής                | Καταγωγή                  |
| ---------------------- | ------------------------- |
| **Νικόλαος Σκουφάς**   | από την περιοχή της Άρτας |
| **Εμμανουήλ Ξάνθος**   | από την Πάτμο             |
| **Αθανάσιος Τσακάλωφ** | από τα Ιωάννινα           |

Κανένας τους δεν ήταν πλούσιος ή διάσημος. Είχαν όμως έναν καθαρό στόχο:
να προετοιμάσουν μια **ένοπλη επανάσταση** για την απελευθέρωση του Γένους.

*Το σπίτι στην Οδησσό όπου είχε το κέντρο της η Φιλική Εταιρεία. Σήμερα είναι μουσείο, και οι πλάκες στον τοίχο θυμίζουν τι έγινε εδώ.*

Είχαν δει ότι ούτε οι μεγάλες δυνάμεις της Ευρώπης ούτε η παιδεία μόνη της
θα έφερναν την ελευθερία. Οι Έλληνες έπρεπε να οργανωθούν **οι ίδιοι**.

> **Κλειδί**
>
> Η Φιλική Εταιρεία ιδρύθηκε το **1814** στην **Οδησσό** από τους **Σκουφά,
> Ξάνθο και Τσακάλωφ**. Ήταν μυστική οργάνωση με έναν σκοπό: να οργανώσει
> την επανάσταση των Ελλήνων.

## Μυστικότητα και μύηση

Μια οργάνωση που ετοίμαζε επανάσταση μέσα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία
έπρεπε να κρατά τα πάντα κρυφά. Γι' αυτό:

- κάθε νέο μέλος έδινε **όρκο** σε μια μυστική τελετή, τη **μύηση**,
- τα μέλη χρησιμοποιούσαν **ψευδώνυμα** και **κρυπτογραφημένα** γράμματα,
- κανείς δεν ήξερε ποιοι ήταν οι αρχηγοί. Η ηγεσία λεγόταν **Αόρατη Αρχή**.

Τα μέλη χωρίζονταν σε **βαθμούς**. Όσο ψηλότερος ο βαθμός, τόσο περισσότερα
μάθαινε κανείς για τα σχέδια:

| Βαθμός                   | Ποιοι ήταν                                         |
| ------------------------ | -------------------------------------------------- |
| Αδελφοποιητοί ή Βλάμηδες | απλοί άνθρωποι, συχνά αγράμματοι· ήξεραν ελάχιστα  |
| Συστημένοι               | ήξεραν ότι ετοιμάζεται κάτι για την πατρίδα        |
| Ιερείς                   | μπορούσαν να μυούν νέα μέλη                        |
| Ποιμένες                 | μυούσαν τους Ιερείς και είχαν περισσότερες ευθύνες |

Αργότερα προστέθηκαν και ανώτεροι βαθμοί, όπως οι Αρχιποιμένες.

> **Πρόσεχε**
>
> Πολλά μέλη πίστευαν ότι πίσω από την Αόρατη Αρχή κρυβόταν η **Ρωσία** ή
> κάποιο πολύ ισχυρό πρόσωπο. Αυτό **δεν** ίσχυε: στην κορυφή βρίσκονταν οι
> ίδιοι οι απλοί ιδρυτές. Η φήμη όμως έδινε θάρρος και έφερνε νέα μέλη, γι'
> αυτό οι αρχηγοί δεν τη διέψευδαν.

## Η Εταιρεία μεγαλώνει

Τα πρώτα χρόνια η Εταιρεία είχε λίγα μέλη. Από το **1818** όμως μεγάλωσε
γρήγορα και η έδρα της μεταφέρθηκε στην **Κωνσταντινούπολη**. Την ίδια
χρονιά πέθανε ο Σκουφάς.

Φιλικοί έγιναν έμποροι, κληρικοί, δάσκαλοι, προεστοί, καπεταναίοι και
οπλαρχηγοί, όπως ο **Θεόδωρος Κολοκοτρώνης** και ο **Παπαφλέσσας**. Οι
**απόστολοι** της Εταιρείας γύριζαν σε πόλεις και νησιά για να μυήσουν
νέα μέλη και να μαζέψουν χρήματα και όπλα.

## Ένας αρχηγός: ο Αλέξανδρος Υψηλάντης

Οι Φιλικοί χρειάζονταν έναν αρχηγό με κύρος. Πρότειναν πρώτα την αρχηγία
στον **Ιωάννη Καποδίστρια**, που ήταν τότε υπουργός Εξωτερικών του τσάρου.
Εκείνος αρνήθηκε.

Το **1820** αρχηγός έγινε ο **Αλέξανδρος Υψηλάντης**, αξιωματικός του
ρωσικού στρατού, που είχε χάσει το δεξί του χέρι σε μάχη εναντίον του
Ναπολέοντα. Ο Υψηλάντης κατάρτισε σχέδιο:

- επανάσταση στη **Μολδαβία και Βλαχία**, για να τραβήξει εκεί οθωμανικό στρατό,
- και ταυτόχρονα ξεσηκωμό στην **Πελοπόννησο** και στα νησιά.

Τον **Φεβρουάριο του 1821** πέρασε τον ποταμό **Προύθο**, έφτασε στο
**Ιάσιο**, την πρωτεύουσα της Μολδαβίας, και κήρυξε την Επανάσταση με την
προκήρυξη «Μάχου υπέρ πίστεως και πατρίδος». Ο αγώνας στις Παραδουνάβιες
Ηγεμονίες δεν πέτυχε: τον Ιούνιο του 1821 ο στρατός του Υψηλάντη νικήθηκε στο
**Δραγατσάνι**. Είχε όμως ήδη ξεσηκωθεί, τον **Μάρτιο του 1821**, η
Πελοπόννησος.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Από τον Ρήγα ως τον ξεσηκωμό*

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ένας Βλάμης μαθαίνει ότι η Εταιρεία ετοιμάζει κάτι, αλλά όχι τι ακριβώς. Γιατί οι αρχηγοί το ήθελαν έτσι;

1. Ο Βλάμης βρίσκεται στον πιο χαμηλό βαθμό. Συχνά είναι ένας απλός άνθρωπος που δεν έχει ελεγχθεί ακόμα.
2. Αν τον συλλάμβαναν οι οθωμανικές αρχές, δεν θα μπορούσε να προδώσει ονόματα και σχέδια, αφού δεν τα ήξερε.
3. Οι βαθμοί μύησης λοιπόν **προστάτευαν** την οργάνωση: κάθε μέλος ήξερε μόνο όσα χρειαζόταν.

### Παράδειγμα 2: Γιατί οι Φιλικοί αναζήτησαν αρχηγό έναν Έλληνα με υψηλή θέση στη Ρωσία;

1. Οι ιδρυτές ήταν άγνωστοι έμποροι. Για να τους ακολουθήσουν οπλαρχηγοί και πλοιοκτήτες, χρειαζόταν ένα όνομα με κύρος.
2. Ένας αρχηγός κοντά στον τσάρο έκανε πολλούς να ελπίζουν ότι η Ρωσία θα βοηθούσε.
3. Γι' αυτό πρότειναν την αρχηγία πρώτα στον **Καποδίστρια** και, όταν εκείνος αρνήθηκε, στον **Αλέξανδρο Υψηλάντη**, στρατηγό του ρωσικού στρατού.

## Ερωτήσεις

1. Πότε και πού ιδρύθηκε η Φιλική Εταιρεία;
   - Το 1814 στην Οδησσό
   - Το 1821 στην Πελοπόννησο
   - Το 1797 στη Βιέννη
   - Το 1818 στην Κωνσταντινούπολη
2. Ποιοι ήταν οι τρεις ιδρυτές της Φιλικής Εταιρείας;
   - Σκουφάς, Ξάνθος, Τσακάλωφ
   - Ρήγας, Κοραής, Κοσμάς ο Αιτωλός
   - Υψηλάντης, Καποδίστριας, Κολοκοτρώνης
   - Τρεις Ρώσοι αξιωματικοί
3. Γιατί η Φιλική Εταιρεία λειτουργούσε με αυστηρή μυστικότητα;
   - Γιατί ετοίμαζε επανάσταση και αν αποκαλυπτόταν τα μέλη θα κινδύνευαν
   - Γιατί ήταν μια λέσχη για διασκέδαση
   - Γιατί την απαγόρευε ο Κοραής
   - Γιατί τα μέλη δεν ήθελαν να γίνουν γνωστά τα ονόματα των εμπορικών τους πελατών
4. Ποιος ήταν ο κατώτερος βαθμός μύησης της Εταιρείας;
   - Οι Βλάμηδες
   - Οι Ποιμένες
   - Οι Ιερείς
   - Οι Προεστοί
5. Τι πίστευαν πολλά μέλη για την Αόρατη Αρχή;
   - Ότι πίσω της κρυβόταν η Ρωσία
   - Ότι ήταν ο ίδιος ο σουλτάνος
   - Ότι δεν υπήρχε κανένας αρχηγός
   - Ότι ήταν ο Ρήγας Βελεστινλής
6. Ποιος ανέλαβε αρχηγός της Φιλικής Εταιρείας το 1820;
   - Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης
   - Ο Ιωάννης Καποδίστριας
   - Ο Νικόλαος Σκουφάς
   - Ο Αδαμάντιος Κοραής
7. Γιατί ο Υψηλάντης ξεκίνησε την Επανάσταση από τη Μολδαβία και τη Βλαχία;
   - Για να τραβήξει εκεί οθωμανικό στρατό
   - Γιατί εκεί θα ιδρυόταν το ελληνικό κράτος
   - Γιατί εκεί ζούσε ο σουλτάνος
   - Γιατί η Πελοπόννησος δεν ήθελε επανάσταση
8. Ποιο από τα παρακάτω είναι παράδειγμα της προετοιμασίας της Επανάστασης από την Εταιρεία;
   - Απόστολοι γύριζαν τους τόπους και μυούσαν μέλη
   - Η Εταιρεία ανακοίνωνε δημόσια τα σχέδιά της
   - Η Εταιρεία ζήτησε άδεια από τον σουλτάνο
   - Τα μέλη μετακόμισαν όλα στην Οδησσό

## Ασκήσεις

1. Στη γραμμή του χρόνου λείπει τι έγινε το 1818. Σε ποια πόλη μεταφέρθηκε τότε η έδρα της Φιλικής Εταιρείας;
   *Γραμμή του χρόνου της Φιλικής Εταιρείας από το 1814 ως το 1821· το γεγονός του 1818 είναι κενό.*
2. Τα πρώτα χρόνια η Φιλική Εταιρεία είχε λίγα μέλη. Πώς μεγάλωσε τόσο γρήγορα μετά το 1818;
3. «Ορκίζομαι σε σένα, ιερή αλλά δύστυχη Πατρίδα, ορκίζομαι στα πολύχρονα βάσανά σου, ορκίζομαι στα πικρά δάκρυα που χύνουν τόσους αιώνες τα δύστυχα παιδιά σου […] ότι από σήμερα αφιερώνομαι ολόκληρος σε σένα.» — Ο Μεγάλος Όρκος της Φιλικής Εταιρείας. Τι ήθελε να πετύχει η Εταιρεία με έναν τόσο επίσημο και συγκινητικό όρκο;
4. Οι αρχηγοί άφηναν τα μέλη να πιστεύουν ότι πίσω από την Αόρατη Αρχή ήταν η Ρωσία ή κάποιο πολύ ισχυρό πρόσωπο. Ήταν σωστό να μην τους πουν την αλήθεια; Τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/history/filiki-etaireia
