# Οι Βαλκανικοί πόλεμοι

> 1912-1913: η Ελλάδα σχεδόν διπλασιάζεται.

Ιστορία, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/history/balkan-wars

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς πώς προετοιμάστηκε η Ελλάδα μετά το 1909 με τον Ελευθέριο Βενιζέλο.
- Να περιγράφεις τα κύρια γεγονότα του Α΄ Βαλκανικού πολέμου στη στεριά και στη θάλασσα.
- Να εξηγείς γιατί ξέσπασε ο Β΄ Βαλκανικός πόλεμος.
- Να συγκρίνεις την Ελλάδα πριν και μετά το 1913.

## Μια χώρα που ετοιμάζεται

Στις αρχές του 20ού αιώνα πολλοί Έλληνες ζούσαν ακόμη έξω από το ελληνικό
κράτος: στην **Ήπειρο**, στη **Μακεδονία**, στην **Κρήτη**, στα νησιά του
**Αιγαίου**. Το ίδιο ίσχυε και για Σέρβους, Βούλγαρους και Μαυροβούνιους, που
είχαν ομοεθνείς τους μέσα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Το **1909** αξιωματικοί του στρατού ξεσηκώθηκαν στο **Γουδί** και ζήτησαν
αλλαγές. Κάλεσαν από την Κρήτη τον **Ελευθέριο Βενιζέλο**, που έγινε
πρωθυπουργός το **1910**. Ο Βενιζέλος:

- αναθεώρησε το Σύνταγμα (1911),
- οργάνωσε τα οικονομικά του κράτους,
- εκσυγχρόνισε τον **στρατό** και τον **στόλο**, με τη βοήθεια ξένων αποστολών.

Ο στόλος είχε ήδη αποκτήσει ένα νέο, γρήγορο θωρηκτό, το **Αβέρωφ**, που
αγοράστηκε με τη βοήθεια χρημάτων από τη δωρεά του εθνικού ευεργέτη
**Γεωργίου Αβέρωφ**.

## Ο Α΄ Βαλκανικός πόλεμος (1912–1913)

Η **Ελλάδα**, η **Σερβία**, η **Βουλγαρία** και το **Μαυροβούνιο** έκαναν
συμμαχία, τη **Βαλκανική Συμμαχία**. Τον **Οκτώβριο του 1912** κήρυξαν τον
πόλεμο στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Στη στεριά ο ελληνικός στρατός, με αρχηγό τον διάδοχο **Κωνσταντίνο**,
προχώρησε από τη Θεσσαλία προς τα βόρεια:

- νίκησε στο **Σαραντάπορο** και στα **Γιαννιτσά**,
- στις **26 Οκτωβρίου 1912**, γιορτή του Αγίου Δημητρίου, πολιούχου της πόλης,
  μπήκε στη **Θεσσαλονίκη**,
- στην Ήπειρο, μετά από δύσκολες μάχες στο **Μπιζάνι**, απελευθέρωσε τα
  **Ιωάννινα** τον **Φεβρουάριο του 1913**.

Στη θάλασσα ο στόλος, με ναύαρχο τον **Παύλο Κουντουριώτη** πάνω στο
**Αβέρωφ**, ελευθέρωσε τα νησιά του Βορείου και Ανατολικού Αιγαίου, όπως τη
**Λήμνο**, τη **Λέσβο** και τη **Χίο**. Στις ναυμαχίες της **Έλλης** και της
**Λήμνου** νίκησε τον οθωμανικό στόλο, που από τότε δεν τόλμησε να βγει από
τα Δαρδανέλια· έτσι τα νησιά έμειναν ελεύθερα.

*Χάρτης της Ελλάδας με τη Θεσσαλονίκη, τα Ιωάννινα, τη Λήμνο, τη Λέσβο και τη Χίο, που ελευθερώθηκαν στον Α΄ Βαλκανικό πόλεμο.*

*Το «Αβέρωφ» σήμερα, δεμένο στο Παλαιό Φάληρο, όπου είναι πλωτό μουσείο. Πάνω σε αυτό το πλοίο ο Κουντουριώτης οδήγησε τον στόλο στις ναυμαχίες της Έλλης και της Λήμνου. Μπορείς να ανέβεις και να περπατήσεις στο κατάστρωμά του.*

> **Κλειδί**
>
> Στον **Α΄ Βαλκανικό πόλεμο** τα τέσσερα βαλκανικά κράτη πολέμησαν μαζί
> εναντίον της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Η Ελλάδα απελευθέρωσε τη
> **Θεσσαλονίκη**, τα **Ιωάννινα** και τα **νησιά του Αιγαίου**. Ο **στόλος**
> έπαιξε αποφασιστικό ρόλο.

Τον Μάρτιο του 1913 ο βασιλιάς **Γεώργιος Α΄** δολοφονήθηκε στη
Θεσσαλονίκη. Βασιλιάς έγινε ο γιος του, ο **Κωνσταντίνος**.

## Ο Β΄ Βαλκανικός πόλεμος (1913)

Μετά τη νίκη, οι σύμμαχοι δεν συμφωνούσαν πώς θα μοιράσουν τα εδάφη,
κυρίως τη **Μακεδονία**. Η **Βουλγαρία** ήθελε περισσότερα, και ιδιαίτερα τη
Θεσσαλονίκη. Τον **Ιούνιο του 1913** επιτέθηκε στους πρώην συμμάχους της,
την Ελλάδα και τη Σερβία.

Ο ελληνικός στρατός νίκησε στο **Κιλκίς** και στον **Λαχανά**. Η Βουλγαρία
βρέθηκε να πολεμά σχεδόν με όλους τους γείτονές της και ζήτησε ειρήνη. Τον
**Αύγουστο του 1913** υπογράφηκε η **Συνθήκη του Βουκουρεστίου**.

> **Πρόσεχε**
>
> Οι Βαλκανικοί πόλεμοι ήταν για την Ελλάδα μεγάλη επιτυχία, αλλά ήταν και
> **πόλεμοι με πολλά θύματα**. Στρατιώτες όλων των πλευρών σκοτώθηκαν, και
> χιλιάδες άμαχοι —χριστιανοί και μουσουλμάνοι— έχασαν τα σπίτια τους και
> έγιναν **πρόσφυγες**. Κάθε λαός των Βαλκανίων θυμάται αυτούς τους πολέμους
> από τη δική του πλευρά.

## Η Ελλάδα σχεδόν διπλασιάζεται

Με τις συνθήκες ειρήνης η Ελλάδα απέκτησε τη νότια **Ήπειρο**, μεγάλο μέρος
της **Μακεδονίας**, τα νησιά του **Αιγαίου**, και το **1913** ενώθηκε
επίσημα μαζί της η **Κρήτη**.

|               | Πριν από τους πολέμους  | Μετά το 1913            |
| ------------- | ----------------------- | ----------------------- |
| Έκταση        | περίπου 64.000 τ.χλμ.   | περίπου 108.000 τ.χλμ.  |
| Πληθυσμός     | περίπου 2,7 εκατομμύρια | περίπου 4,4 εκατομμύρια |
| Βόρεια σύνορα | Θεσσαλία και Άρτα       | Ήπειρος και Μακεδονία   |

*Διαδραστικό στη σελίδα: Από το Γουδί στο Βουκουρέστι*

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Γιατί οι νίκες του στόλου στην Έλλη και στη Λήμνο βοήθησαν και τον στρατό της ξηράς;

1. Ο οθωμανικός στρατός στα Βαλκάνια χρειαζόταν ενισχύσεις από τη Μικρά Ασία. Ο πιο γρήγορος δρόμος ήταν η θάλασσα.
2. Ο ελληνικός στόλος κράτησε τον οθωμανικό κλεισμένο στα Δαρδανέλια, οπότε τα πλοία με στρατιώτες και εφόδια δεν περνούσαν στο Αιγαίο.
3. Οι σύμμαχοι στη στεριά αντιμετώπιζαν λοιπόν έναν αντίπαλο **χωρίς ενισχύσεις**. Η θάλασσα και η ξηρά ήταν δύο μέτωπα του ίδιου πολέμου.

### Παράδειγμα 2: Στον Α΄ Βαλκανικό η Ελλάδα και η Βουλγαρία ήταν σύμμαχοι. Στον Β΄ πολέμησαν η μία την άλλη. Πώς έγινε αυτό;

1. Οι σύμμαχοι είχαν έναν κοινό στόχο: να διώξουν την Οθωμανική Αυτοκρατορία από τα Βαλκάνια.
2. Όταν ο στόχος επιτεύχθηκε, έμεινε το ερώτημα ποιος θα πάρει ποια περιοχή. Στη Μακεδονία ζούσαν μαζί πολλοί λαοί, και κάθε κράτος διεκδικούσε μεγάλο μέρος της.
3. Η διαφωνία για τη **μοιρασιά** έφερε νέο πόλεμο. Μια συμμαχία κρατά όσο οι σύμμαχοι έχουν κοινό συμφέρον.

## Ερωτήσεις

1. Ποιος πολιτικός ήρθε από την Κρήτη και έγινε πρωθυπουργός το 1910;
   - Ο Ελευθέριος Βενιζέλος
   - Ο Χαρίλαος Τρικούπης
   - Ο Παύλος Κουντουριώτης
   - Ο Γεώργιος Αβέρωφ
2. Ποια κράτη αποτέλεσαν τη Βαλκανική Συμμαχία του 1912;
   - Ελλάδα, Σερβία, Βουλγαρία και Μαυροβούνιο
   - Ελλάδα, Αγγλία, Γαλλία και Ρωσία
   - Ελλάδα και Οθωμανική Αυτοκρατορία
   - Σερβία, Βουλγαρία και Οθωμανική Αυτοκρατορία
3. Γιατί η 26η Οκτωβρίου είναι ξεχωριστή μέρα για τη Θεσσαλονίκη;
   - Είναι η γιορτή του πολιούχου της και της απελευθέρωσής της
   - Είναι η μέρα που υπογράφηκε η Συνθήκη του Βουκουρεστίου
   - Είναι η μέρα που το Αβέρωφ νίκησε στη ναυμαχία της Έλλης
   - Είναι η μέρα που ξεκίνησε στην Πελοπόννησο η Επανάσταση του 1821
4. Ποιο ήταν το θωρηκτό-ναυαρχίδα του ελληνικού στόλου στους Βαλκανικούς πολέμους;
   - Το Αβέρωφ
   - Το Ναβαρίνο
   - Ένα πυρπολικό από τα Ψαρά
   - Το Κιλκίς
5. Ποια πόλη απελευθερώθηκε τον Φεβρουάριο του 1913, μετά τις μάχες στο Μπιζάνι;
   - Τα Ιωάννινα
   - Η Θεσσαλονίκη
   - Η Άρτα
   - Η Μυτιλήνη
6. Γιατί ξέσπασε ο Β΄ Βαλκανικός πόλεμος το 1913;
   - Γιατί οι σύμμαχοι διαφώνησαν για τη μοιρασιά της Μακεδονίας
   - Γιατί η Οθωμανική Αυτοκρατορία ξανακατέλαβε τη Θεσσαλονίκη το 1913
   - Γιατί η Ελλάδα ήθελε να πάρει τη Σερβία
   - Γιατί δολοφονήθηκε ο βασιλιάς Γεώργιος
7. Ποια από τις παρακάτω περιοχές ΔΕΝ έγινε ελληνική με τους Βαλκανικούς πολέμους;
   - Τα Επτάνησα
   - Η Κρήτη
   - Η Λέσβος
   - Η Θεσσαλονίκη
8. Ποιο από τα παρακάτω περιγράφει σωστά τους αμάχους στους Βαλκανικούς πολέμους;
   - Χιλιάδες άνθρωποι όλων των πλευρών έγιναν πρόσφυγες
   - Οι άμαχοι δεν επηρεάστηκαν, γιατί πολεμούσαν μόνο στρατοί
   - Πρόσφυγες έγιναν μόνο οι Έλληνες
   - Όλοι οι κάτοικοι έμειναν στα σπίτια τους και απλώς άλλαξαν κράτος

## Ασκήσεις

1. Σε ποιο σημείο της Αθήνας ξέσπασε το κίνημα των αξιωματικών το 1909;
2. Στον χάρτη σημειώνονται τρεις πόλεις. Σε ποια από αυτές μπήκε ο ελληνικός στρατός στις 26 Οκτωβρίου 1912; Πες τον αριθμό και το όνομά της.
   *Χάρτης της Ελλάδας με τρεις πόλεις της Ηπείρου και της Μακεδονίας σημειωμένες με τους αριθμούς 1, 2 και 3.*
3. Γιατί η Ελλάδα ήταν πολύ πιο έτοιμη για πόλεμο το 1912 απ' ό,τι λίγα χρόνια πριν;
4. «Με τη δύναμη του Θεού, τις ευχές του Βασιλιά μας και στο όνομα του Δικαίου, πλέω με ακάθεκτη ορμή και με τη βεβαιότητα της νίκης εναντίον του εχθρού του Γένους.» — Παύλος Κουντουριώτης, σήμα από το θωρηκτό Αβέρωφ, ναυμαχία της Έλλης, 3 Δεκεμβρίου 1912. Τι ήθελε να πετύχει ο ναύαρχος με αυτό το σήμα, και μας λέει τι έγινε στη ναυμαχία;
5. Οι Βαλκανικοί πόλεμοι ήταν μεγάλη επιτυχία για την Ελλάδα, αλλά είχαν και πολλά θύματα και πρόσφυγες. Πώς πιστεύεις ότι πρέπει να τους θυμόμαστε σήμερα;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/history/balkan-wars
