# Σεισμοί, ηφαίστεια και φυσικοί κίνδυνοι

> Γιατί η Ελλάδα σείεται, και τι κάνεις όταν συμβεί.

Γεωγραφία, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/geography/natural-hazards

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς γιατί η Ελλάδα έχει συχνούς σεισμούς.
- Να ξεχωρίζεις το μέγεθος ενός σεισμού από τις συνέπειές του.
- Να περιγράφεις τι κάνεις πριν, κατά τη διάρκεια και μετά από σεισμό.
- Να αναγνωρίζεις άλλους φυσικούς κινδύνους και μέτρα πρόληψης.

## Γιατί σείεται η Ελλάδα

Ο φλοιός της Γης δεν είναι ενιαίο κομμάτι. Είναι σπασμένος σε **λιθοσφαιρικές
πλάκες** που κινούνται αργά, μερικά εκατοστά τον χρόνο — όσο μεγαλώνουν τα
νύχια σου.

Η Ελλάδα βρίσκεται ακριβώς εκεί όπου η **αφρικανική** πλάκα βυθίζεται κάτω από
την **ευρασιατική**. Η πίεση συσσωρεύεται για χρόνια στα πετρώματα και κάποια
στιγμή εκτονώνεται απότομα: αυτό είναι ο σεισμός.

Γι' αυτό η Ελλάδα είναι από τις πιο σεισμογενείς χώρες της Ευρώπης. Δεν είναι
ατυχία — είναι θέση στον χάρτη.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Πού γεννιέται ένας σεισμός*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Τι κάνεις σε κάθε περίπτωση;*

> **Κλειδί**
>
> Δύο διαφορετικά πράγματα μετριούνται σε έναν σεισμό:
>
> - Το **μέγεθος** είναι η ενέργεια που εκλύθηκε στην εστία. Είναι ένας αριθμός
>   για κάθε σεισμό, ίδιος όπου κι αν βρίσκεσαι.
> - Η **ένταση** είναι το πόσο τον ένιωσες και τι έπαθαν τα κτίρια. Αλλάζει από
>   τόπο σε τόπο.
>
> Γι' αυτό ένας σεισμός $6$ βαθμών μπορεί να μην κάνει ζημιά σε μια πόλη με
> αντισεισμικά κτίρια, και να ισοπεδώσει μια άλλη.
>
> **Τους ανθρώπους δεν τους σκοτώνει ο σεισμός. Τα κτίρια τους σκοτώνουν.**

## Πριν, κατά, μετά

| Πότε     | Τι κάνεις                                                                                        |
| -------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------ |
| **Πριν** | στερεώνεις βιβλιοθήκες, ξέρεις πού είναι οι διακόπτες, έχεις σημείο συνάντησης με την οικογένεια |
| **Κατά** | καλύπτεσαι κάτω από γερό έπιπλο, μακριά από παράθυρα, δεν τρέχεις                                |
| **Μετά** | βγαίνεις ήρεμα σε ανοιχτό χώρο, χωρίς ανελκυστήρα, χωρίς φλόγα                                   |

Οι **μετασεισμοί** είναι βέβαιοι μετά από μεγάλο σεισμό. Ένα κτίριο που άντεξε
την πρώτη δόνηση μπορεί να μην αντέξει τη δεύτερη.

## Και οι άλλοι κίνδυνοι

- **Ηφαίστεια**: στην Ελλάδα υπάρχει το ηφαιστειακό τόξο του Αιγαίου —
  Σαντορίνη, Μήλος, Νίσυρος, Μέθανα. Παρακολουθούνται συνεχώς.
- **Πυρκαγιές**: το ξηρό καλοκαίρι τις κάνει σχεδόν αναπόφευκτες. Η πρόληψη
  είναι καθαρά οικόπεδα και προσοχή στη φωτιά. Αν έρθει μήνυμα από το **112**,
  ακολουθείς αμέσως τις οδηγίες του.
- **Πλημμύρες**: συχνά επιδεινώνονται από δόμηση σε κοίτες ρεμάτων.
- **Τσουνάμι**: σπάνιο αλλά υπαρκτό. Αν είσαι στην ακτή και νιώσεις ισχυρό
  σεισμό, ή δεις τη θάλασσα να αποτραβιέται, απομακρύνεσαι αμέσως προς
  ψηλότερα. Δεν περιμένεις να δεις το κύμα.

*Η καλντέρα της Σαντορίνης, στο ηφαιστειακό τόξο του Αιγαίου. Η θάλασσα γέμισε τη λεκάνη που άφησε μια τεράστια έκρηξη πριν από περίπου 3.600 χρόνια. Το σκούρο νησί στη μέση, η Νέα Καμένη, φτιάχτηκε από νεότερες λάβες.*

> **Πρόσεχε**
>
> Κανείς **δεν μπορεί να προβλέψει** σεισμό: ούτε πότε, ούτε πού, ούτε πόσο
> μεγάλο.
>
> Όποιος ισχυρίζεται ότι το κάνει, λέει ψέματα. Αυτό που κάνει η επιστήμη είναι
> να λέει ποιες περιοχές είναι επικίνδυνες και πώς χτίζουμε ώστε να αντέχουν.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Δύο σεισμοί ίδιου μεγέθους, δύο εντελώς διαφορετικά αποτελέσματα. Πώς;

1. Το μέγεθος περιγράφει μόνο την ενέργεια στην **εστία**.
2. Μετά μετράνε: το **βάθος** της εστίας, η **απόσταση** από κατοικημένες περιοχές, το **έδαφος** και κυρίως τα **κτίρια**.
3. Ένας σεισμός $6$ βαθμών σε βάθος $100$ χιλιομέτρων, μακριά από πόλεις, μπορεί να μην κάνει σχεδόν καμία ζημιά.
4. Ο ίδιος σεισμός, ρηχός, κάτω από πόλη με παλιά κτίρια, είναι καταστροφή.

   Γι' αυτό η αντισεισμική κατασκευή είναι η πιο αποτελεσματική «πρόβλεψη» που υπάρχει.

### Παράδειγμα 2: Είσαι στο σπίτι και αρχίζει σεισμός. Τι κάνεις με τη σειρά;

1. **Δεν τρέχεις προς την έξοδο.** Τα περισσότερα τραύματα γίνονται από πτώση αντικειμένων πάνω σε ανθρώπους που κινούνται.
2. Πέφτεις κάτω από ένα **γερό τραπέζι**, κρατάς το πόδι του και προστατεύεις το κεφάλι σου. Μακριά από παράθυρα και βιβλιοθήκες.
3. Μόλις σταματήσει η δόνηση, βγαίνεις ήρεμα, από τις **σκάλες**, σε ανοιχτό χώρο μακριά από κτίρια.
4. Δεν ανάβεις φλόγα, δεν χρησιμοποιείς ανελκυστήρα, και περιμένεις μετασεισμούς.

## Ερωτήσεις

1. Γιατί η Ελλάδα έχει συχνούς σεισμούς;
   - Βρίσκεται σε όριο λιθοσφαιρικών πλακών
   - Έχει πολλά ψηλά βουνά
   - Έχει χιλιάδες νησιά στη θάλασσα
   - Έχει ζεστό και ξηρό κλίμα
2. Τι είναι το μέγεθος ενός σεισμού;
   - Η ενέργεια που εκλύθηκε στην εστία
   - Το πόσο τον ένιωσαν οι άνθρωποι
   - Ο αριθμός των κτιρίων που έπεσαν στην πόλη
   - Η διάρκεια της δόνησης
3. Τι κάνεις την ώρα που σείεται;
   - Καλύπτεσαι κάτω από γερό έπιπλο
   - Τρέχεις γρήγορα προς την έξοδο
   - Κατεβαίνεις με τον ανελκυστήρα
   - Βγαίνεις να σταθείς στο μπαλκόνι
4. Μετά τον σεισμό, τι δεν κάνεις ποτέ;
   - Ανάβεις σπίρτο ή αναπτήρα
   - Βγαίνεις σε ανοιχτό χώρο
   - Ειδοποιείς έναν ενήλικα
   - Κατεβαίνεις από τις σκάλες
5. Μπορεί να προβλεφθεί ένας σεισμός;
   - Όχι, δεν προβλέπεται πότε και πού θα γίνει
   - Ναι, με ειδικά όργανα, μέρες πριν από τη δόνηση
   - Ναι, από τη συμπεριφορά των ζώων
   - Ναι, γίνονται σε τακτά διαστήματα
6. Γιατί ίδιοι σεισμοί έχουν αλλού μεγάλες ζημιές και αλλού καμία;
   - Διαφέρουν το βάθος, η απόσταση, το έδαφος και κυρίως τα κτίρια
   - Επειδή αλλάζει το μέγεθος από τόπο σε τόπο
   - Επειδή κάποιοι σεισμοί είναι ψεύτικοι
   - Επειδή αλλάζει ο καιρός
7. Μετά από ισχυρό σεισμό, η θάλασσα αποτραβιέται απότομα από την ακτή. Τι κάνεις;
   - Απομακρύνεσαι αμέσως προς ψηλότερο σημείο
   - Πλησιάζεις να δεις τον βυθό
   - Περιμένεις να επιστρέψει το νερό για να κολυμπήσεις
   - Μπαίνεις σε βάρκα

## Ασκήσεις

1. Ποιες δύο λιθοσφαιρικές πλάκες συναντιούνται κάτω από την Ελλάδα;
2. Ένα κτίριο άντεξε έναν μεγάλο σεισμό χωρίς ορατές ζημιές. Γιατί δεν ξαναμπαίνεις αμέσως μέσα;
3. Ο πίνακας δείχνει τρεις φανταστικούς σεισμούς κοντά στην ίδια πόλη.

   Τρεις σεισμοί: το μέγεθός τους, πόσο βαθιά ήταν η εστία, και πόσο μακριά από την πόλη.

   | Σεισμός | Μέγεθος | Βάθος εστίας | Απόσταση από την πόλη |
   | --- | --- | --- | --- |
   | Α | $6{,}0$ | $100$ km | $80$ km |
   | Β | $5{,}5$ | $10$ km | $5$ km |
   | Γ | $6{,}5$ | $150$ km | $200$ km |

   α) Ποιος σεισμός είχε το μεγαλύτερο μέγεθος;
   β) Ποιον σεισμό θα ένιωθαν πιο δυνατά στην πόλη;
4. Στο κινητό σου έρχεται μήνυμα: «Την Πέμπτη θα γίνει μεγάλος σεισμός στην Αθήνα. Στείλ' το σε όλους!» Τι κάνεις; Εσύ τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/geography/natural-hazards
