# Παράλληλοι, μεσημβρινοί και γεωγραφικές συντεταγμένες

> Ισημερινός, πόλοι, πλάτος και μήκος: πώς δίνεις με δύο αριθμούς τη διεύθυνση κάθε σημείου της Γης.

Γεωγραφία, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/geography/latitude-longitude

## Τι θα μάθεις

- Να περιγράφεις τους πόλους, τον Ισημερινό, τους παράλληλους και τους μεσημβρινούς, και τα τέσσερα ημισφαίρια που ορίζουν.
- Να εξηγείς γιατί οι παράλληλοι μικραίνουν προς τους πόλους, ενώ οι μεσημβρινοί είναι όλοι ίσοι και συναντιούνται στους πόλους.
- Να διαβάζεις και να γράφεις τις γεωγραφικές συντεταγμένες μιας πόλης του κόσμου, με πλάτος από 0° ως 90° και μήκος από 0° ως 180°.
- Να βρίσκεις ποια από δύο πόλεις είναι βορειότερα ή ανατολικότερα από τις συντεταγμένες τους.

## Ένα δίχτυ από φανταστικές γραμμές

Η Γη γυρίζει γύρω από έναν νοητό άξονα. Τα δύο σημεία όπου ο άξονας «βγαίνει» από την επιφάνεια είναι οι **πόλοι**: ο **Βόρειος Πόλος**, το βορειότερο σημείο της Γης, και ο **Νότιος Πόλος**, το νοτιότερο.

Πάνω στην υδρόγειο είναι ζωγραφισμένες δύο οικογένειες από γραμμές που δεν υπάρχουν στο έδαφος. Μαζί σχηματίζουν ένα δίχτυ, το **δίκτυο των συντεταγμένων**:

- **Παράλληλοι κύκλοι:** οριζόντιοι κύκλοι γύρω από τη Γη, ο ένας πάνω από τον άλλο, σαν στεφάνια. Ο μεγαλύτερος είναι ο **Ισημερινός**, που απέχει το ίδιο από τους δύο πόλους και χωρίζει τη Γη σε **βόρειο** και **νότιο** ημισφαίριο.
- **Μεσημβρινοί:** ημικύκλια που πηγαίνουν από τον έναν πόλο στον άλλο. Ο **Πρώτος Μεσημβρινός** περνά από το αστεροσκοπείο του **Γκρίνουιτς**, στο Λονδίνο, και μαζί με τον μεσημβρινό των $180°$, στην άλλη πλευρά της Γης, χωρίζει τη Γη σε **ανατολικό** και **δυτικό** ημισφαίριο.

Η Ελλάδα, όπως είδες στην ενότητα [Η Γη: ήπειροι και ωκεανοί](/el/dim-6/geography/earth-and-globe), είναι στο βόρειο και στο ανατολικό ημισφαίριο. Μία ήπειρος όμως απλώνεται και στα **τέσσερα**: η **Αφρική**, που την κόβουν και ο Ισημερινός και ο Πρώτος Μεσημβρινός.

*Η γραμμή του Πρώτου Μεσημβρινού στο αστεροσκοπείο του Γκρίνουιτς. Ο επισκέπτης έχει το ένα πόδι στο ανατολικό ημισφαίριο και το άλλο στο δυτικό. Οι αριθμοί στις πλάκες δείχνουν το γεωγραφικό μήκος μεγάλων πόλεων.*

Γιατί στο Γκρίνουιτς; Ο Πρώτος Μεσημβρινός θα μπορούσε να περνάει από οπουδήποτε. Το $1884$ ένα διεθνές συνέδριο τον όρισε εκεί, κυρίως γιατί η Βρετανία ήταν τότε η μεγαλύτερη ναυτική δύναμη του κόσμου, και οι περισσότεροι ναυτικοί χάρτες είχαν ήδη το Γκρίνουιτς ως αφετηρία. Ήταν μια **συμφωνία**, όχι κάτι που ορίζει η φύση. Ο Ισημερινός, αντίθετα, δεν διαλέχτηκε: τον ορίζουν οι πόλοι.

> **Κλειδί**
>
> Οι **παράλληλοι** δεν είναι ίσοι. Ο Ισημερινός είναι ο μεγαλύτερος, περίπου $40.000$ χιλιόμετρα, και όσο πας προς τους πόλους οι παράλληλοι **μικραίνουν**, ώσπου στον πόλο γίνονται ένα σημείο. Ο παράλληλος των $60°$ έχει το μισό μήκος του Ισημερινού.
>
> Οι **μεσημβρινοί** είναι όλοι **ίσοι**, και συναντιούνται όλοι στους δύο πόλους.

## Πλάτος και μήκος: η διεύθυνση ενός τόπου

Για να πεις πού βρίσκεται ένας τόπος, χρειάζεσαι δύο αριθμούς, όπως σε ένα τετράδιο με τετραγωνάκια:

- Το **γεωγραφικό πλάτος** λέει πόσο απέχει ο τόπος από τον **Ισημερινό**, προς τα βόρεια ή προς τα νότια. Μετριέται σε μοίρες, από $0°$ στον Ισημερινό ως $90°$ στους πόλους. Όλοι οι τόποι πάνω στον ίδιο παράλληλο έχουν το ίδιο πλάτος.
- Το **γεωγραφικό μήκος** λέει πόσο απέχει ο τόπος από τον **Πρώτο Μεσημβρινό**, προς τα ανατολικά ή προς τα δυτικά. Μετριέται από $0°$ ως $180°$ ανατολικά και από $0°$ ως $180°$ δυτικά. Όλοι οι τόποι πάνω στον ίδιο μεσημβρινό έχουν το ίδιο μήκος.

Τα δύο μαζί είναι οι **γεωγραφικές συντεταγμένες** του τόπου. Η Αθήνα, για παράδειγμα, έχει περίπου **$38°$ Β** και **$24°$ Α**: γράφεις πρώτα το πλάτος και μετά το μήκος.

> **Πρόσεχε**
>
> Οι αριθμοί μόνοι τους δεν αρκούν. Πρέπει να γράψεις και **προς τα πού**.
>
> Το «$35°$ πλάτος» μπορεί να είναι η Κρήτη, στο βόρειο ημισφαίριο, ή το Μπουένος Άιρες, στο νότιο. Γράφεις λοιπόν $35°$ **Β** ή $35°$ **Ν**, και το ίδιο για το μήκος: **Α** ή **Δ**. Μόνο ο Ισημερινός ($0°$ πλάτος) και ο Πρώτος Μεσημβρινός ($0°$ μήκος) δεν χρειάζονται γράμμα.

Γιατί «μοίρες», σαν τις γωνίες; Γιατί αυτό είναι: φαντάσου μια γραμμή από το κέντρο της Γης ως τον Ισημερινό, και μια δεύτερη από το κέντρο ως την Αθήνα. Η γωνία ανάμεσά τους είναι περίπου $38°$, και αυτό είναι το πλάτος της Αθήνας. Στον Βόρειο Πόλο η γωνία γίνεται ορθή, $90°$.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Πόλεις του κόσμου στο δίχτυ*

Μερικές πόλεις, με συντεταγμένες στρογγυλεμένες στη μοίρα:

| Πόλη                 | Πλάτος  | Μήκος    |
| -------------------- | ------- | -------- |
| Αθήνα                | $38°$ Β | $24°$ Α  |
| Κάιρο                | $30°$ Β | $31°$ Α  |
| Ρέικιαβικ (Ισλανδία) | $64°$ Β | $22°$ Δ  |
| Κίτο (Ισημερινός)    | $0°$    | $78°$ Δ  |
| Μπουένος Άιρες       | $35°$ Ν | $58°$ Δ  |
| Καμπέρα              | $35°$ Ν | $149°$ Α |

> **Θυμήσου**
>
> - **Πλάτος:** από τον Ισημερινό, $0°$ ως $90°$, **Β** ή **Ν**. Δείχνει πόσο βόρεια ή νότια.
> - **Μήκος:** από το Γκρίνουιτς, $0°$ ως $180°$, **Α** ή **Δ**. Δείχνει πόσο ανατολικά ή δυτικά.
> - Γράφεις πρώτα το πλάτος, μετά το μήκος, και πάντα με το γράμμα της κατεύθυνσης.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Το Ηράκλειο έχει περίπου 35° Β, 25° Α και η Λευκωσία περίπου 35° Β, 33° Α. Ποια πόλη είναι βορειότερα, και ποια ανατολικότερα;

1. Κοιτάζω πρώτα το **πλάτος**: και οι δύο έχουν $35°$ Β. Βρίσκονται σχεδόν πάνω στον **ίδιο παράλληλο**, άρα καμία δεν είναι αισθητά βορειότερα.
2. Κοιτάζω το **μήκος**: η Λευκωσία έχει $33°$ Α, το Ηράκλειο $25°$ Α. Στο ανατολικό ημισφαίριο, όσο μεγαλύτερος ο αριθμός, τόσο πιο ανατολικά.
3. Η **Λευκωσία** είναι ανατολικότερα, κατά $8$ μοίρες. Αν ταξιδέψεις από το Ηράκλειο προς τη Λευκωσία, πηγαίνεις σχεδόν ευθεία προς την ανατολή.

### Παράδειγμα 2: Αν άνοιγες ένα τούνελ από την Αθήνα, ευθεία μέσα από το κέντρο της Γης, πού θα έβγαινες;

1. Το σημείο στην ακριβώς αντίθετη πλευρά της Γης έχει το ίδιο πλάτος, αλλά στο **άλλο ημισφαίριο**: η Αθήνα έχει $38°$ Β, άρα θα βγεις στις $38°$ **Ν**.
2. Για το μήκος, πας στην άλλη μισή Γη: $180° - 24° = 156°$. Η Αθήνα είναι ανατολικά, άρα το αντίθετο σημείο είναι **δυτικά**: $156°$ Δ.
3. Το σημείο $38°$ Ν, $156°$ Δ είναι στη μέση του **Ειρηνικού Ωκεανού**, ανατολικά της Νέας Ζηλανδίας. Θα έβγαινες στη θάλασσα, πράγμα λογικό, αφού το μεγαλύτερο μέρος της Γης είναι νερό.

## Ερωτήσεις

1. Ποιος είναι ο μεγαλύτερος παράλληλος κύκλος;
   - Ο Ισημερινός
   - Ο Πρώτος Μεσημβρινός
   - Ο παράλληλος των $90°$
   - Όλοι οι παράλληλοι είναι ίσοι
2. Τι δείχνει το γεωγραφικό πλάτος ενός τόπου;
   - Πόσο απέχει από τον Ισημερινό
   - Πόσο απέχει από τον Πρώτο Μεσημβρινό
   - Πόσο φαρδιά είναι η χώρα όπου βρίσκεται
   - Πόσο ψηλά βρίσκεται από τη θάλασσα
3. Πού συναντιούνται όλοι οι μεσημβρινοί;
   - Στους δύο πόλους
   - Στον Ισημερινό
   - Στο Γκρίνουιτς
   - Πουθενά, είναι παράλληλοι
4. Ποια είναι η μεγαλύτερη τιμή που μπορεί να έχει το γεωγραφικό μήκος;
   - $180°$ ανατολικά ή δυτικά
   - $90°$ ανατολικά ή δυτικά
   - $360°$ προς τα ανατολικά
   - Δεν έχει όριο, ανεβαίνει συνέχεια
5. Ποια ήπειρος απλώνεται και στα τέσσερα ημισφαίρια;
   - Η Αφρική
   - Η Ευρώπη
   - Η Αυστραλία
   - Η Βόρεια Αμερική
6. Η Ελένη γράφει ότι μια πόλη έχει «$35°$ πλάτος, $58°$ μήκος». Τι λείπει;
   - Τα γράμματα της κατεύθυνσης, Β ή Ν και Α ή Δ
   - Τίποτα, οι δύο αριθμοί φτάνουν για μία θέση
   - Ένας τρίτος αριθμός, το υψόμετρο της πόλης
   - Τα χιλιόμετρα από την Αθήνα ως εκεί
7. Ποια πόλη είναι βορειότερα: το Ρέικιαβικ ($64°$ Β, $22°$ Δ) ή η Αθήνα ($38°$ Β, $24°$ Α);
   - Το Ρέικιαβικ
   - Η Αθήνα
   - Είναι στο ίδιο ύψος
   - Δεν φαίνεται από αυτά
8. Γιατί ο Πρώτος Μεσημβρινός περνά από το Γκρίνουιτς;
   - Έτσι συμφώνησαν οι χώρες σε ένα συνέδριο, το $1884$
   - Εκεί βρίσκεται το κέντρο της ξηράς ολόκληρης της Γης
   - Εκεί δείχνει η βελόνα της πυξίδας σε κάθε τόπο
   - Εκεί ο Ισημερινός κόβει τη Γη ακριβώς στη μέση

## Ασκήσεις

1. Πόσο γεωγραφικό πλάτος έχει ο Νότιος Πόλος;
2. Γιατί οι παράλληλοι κύκλοι μικραίνουν όσο πηγαίνουμε προς τους πόλους, ενώ οι μεσημβρινοί έχουν όλοι το ίδιο μήκος;
3. Ο πίνακας δίνει τις συντεταγμένες πέντε πόλεων.

   Γεωγραφικές συντεταγμένες, στρογγυλεμένες στη μοίρα.

   | Πόλη | Πλάτος | Μήκος |
   | --- | --- | --- |
   | Τόκιο | $36°$ Β | $140°$ Α |
   | Νέα Υόρκη | $41°$ Β | $74°$ Δ |
   | Κέιπ Τάουν | $34°$ Ν | $18°$ Α |
   | Σιγκαπούρη | $1°$ Β | $104°$ Α |
   | Λίμα | $12°$ Ν | $77°$ Δ |

   α) Ποια πόλη είναι πιο κοντά στον Ισημερινό;
   β) Ποιες πόλεις είναι στο νότιο ημισφαίριο;
   γ) Ποιες δύο είναι στο δυτικό ημισφαίριο;
4. Ένα καράβι στέλνει σήμα κινδύνου στη μέση του ωκεανού. Γιατί ο καπετάνιος δίνει συντεταγμένες και όχι μια περιγραφή, όπως «κοντά σε ένα νησί»; Εσύ τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/geography/latitude-longitude
