# Το ανάγλυφο της Ευρώπης

> Πεδιάδες στον βορρά, οροσειρές στον νότο — και τι σημαίνει αυτό.

Γεωγραφία, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/geography/europe-relief

## Τι θα μάθεις

- Να περιγράφεις το ανάγλυφο της Ευρώπης: πεδιάδες βόρεια, οροσειρές νότια.
- Να ονομάζεις τις μεγάλες οροσειρές και χερσονήσους της ηπείρου.
- Να εξηγείς πώς το ανάγλυφο επηρέασε γεωργία και μεταφορές.
- Να συγκρίνεις το ελληνικό ανάγλυφο με το ευρωπαϊκό.

## Μια ήπειρος χωρισμένη στα δύο

Αν κοιτάξεις φυσικό χάρτη της Ευρώπης, το μοτίβο φαίνεται αμέσως: **πράσινο
πάνω, καφέ κάτω**.

- Ο **βορράς** είναι μια τεράστια πεδιάδα που ξεκινά από τη Γαλλία, περνά
  Γερμανία και Πολωνία και συνεχίζει ως τη Ρωσία.
- Ο **νότος** είναι σειρά από οροσειρές: Πυρηναία, Άλπεις, Απέννινα, Καρπάθια,
  Δειναρικές Άλπεις, Βαλκάνια, Πίνδος.

Η Ελλάδα ανήκει στη δεύτερη κατηγορία, και γι' αυτό μοιάζει περισσότερο με την
Ιταλία και την Ισπανία παρά με την Ολλανδία.

*Χάρτης της Ευρώπης με τα Πυρηναία, τις Άλπεις, τα Απέννινα, τα Καρπάθια και τις Δειναρικές Άλπεις.*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η Ευρώπη από το πλάι*

> **Κλειδί**
>
> Οι τρεις μεγάλες χερσόνησοι του ευρωπαϊκού νότου:
>
> - **Ιβηρική** — Ισπανία και Πορτογαλία
> - **Ιταλική** — η γνωστή «μπότα»
> - **Βαλκανική** — όπου ανήκει και η Ελλάδα
>
> Και οι τρεις είναι ορεινές, μεσογειακές και με μεγάλη ακτογραμμή. Δεν είναι
> σύμπτωση που μοιάζουν και στη γεωργία: ελιά, αμπέλι, εσπεριδοειδή.

## Τι σημαίνει ένα ανάγλυφο για μια ήπειρο

|           | Βόρεια πεδιάδα                | Νότιες οροσειρές              |
| --------- | ----------------------------- | ----------------------------- |
| Γεωργία   | μεγάλες εκτάσεις, σιτηρά      | μικρά χωράφια, πεζούλες       |
| Μεταφορές | εύκολοι δρόμοι, πλωτά ποτάμια | σήραγγες, περάσματα, θάλασσα  |
| Πόλεις    | μεγάλες, πυκνές               | κατά μήκος ακτών και κοιλάδων |

Η μεγάλη βόρεια πεδιάδα είναι ο λόγος που η κεντρική Ευρώπη ανέπτυξε πυκνό
σιδηροδρομικό δίκτυο πολύ νωρίς: δεν υπήρχε τίποτα να την εμποδίσει.

> **Θυμήσου**
>
> Το ψηλότερο βουνό της Ευρώπης εξαρτάται από το πού βάζεις το όριο με την Ασία.
>
> Με όριο τον Καύκασο, ψηλότερο είναι το **Ελμπρούς** ($5.642$ m). Αν μείνεις
> δυτικά, είναι το **Λευκό Όρος** (Μον Μπλαν, $4.808$ m) στις Άλπεις.
>
> Δύο σωστές απαντήσεις, δύο διαφορετικοί ορισμοί.

*Το Λευκό Όρος (Μον Μπλαν) από τον βορρά, στις Άλπεις. Η κορυφή του μένει σκεπασμένη με χιόνι και πάγο όλο τον χρόνο.*

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Γιατί η Ολλανδία έχει φράγματα και αναχώματα σε όλη τη χώρα;

1. Μεγάλο μέρος της βρίσκεται σε **πολύ χαμηλό υψόμετρο**, και ένα σημαντικό κομμάτι κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας.
2. Χωρίς προστασία, η θάλασσα θα κατέκλυζε μόνιμα αυτές τις εκτάσεις.
3. Οι Ολλανδοί κατασκεύασαν αναχώματα, αντλίες και φράγματα, και κέρδισαν στεριά από τη θάλασσα.
4. Το ανάγλυφο δεν καθορίζει μόνο τη γεωργία. Καθορίζει τι **μηχανική** χρειάζεται μια χώρα για να υπάρχει.

*Οι ανεμόμυλοι του Κίντερνταϊκ στην Ολλανδία, χτισμένοι τον 18ο αιώνα. Δεν άλεθαν σιτάρι: αντλούσαν το νερό από τα χαμηλά χωράφια και το ανέβαζαν προς το ποτάμι, για να μένει η γη στεγνή.*

### Παράδειγμα 2: Γιατί η Ελλάδα μοιάζει γεωγραφικά περισσότερο με την Ιταλία παρά με τη Γερμανία;

1. Και οι δύο είναι **χερσόνησοι** της νότιας Ευρώπης, με ορεινή ραχοκοκαλιά.
2. Και οι δύο έχουν **μεγάλη ακτογραμμή** και πολλά νησιά.
3. Και οι δύο έχουν **μεσογειακό κλίμα**: ξηρό καλοκαίρι, ήπιος χειμώνας.
4. Η Γερμανία αντίθετα είναι κατά βάση πεδινή, με ηπειρωτικό κλίμα και ελάχιστη ακτογραμμή σε σχέση με το μέγεθός της.

   Το ανάγλυφο και το κλίμα φέρνουν και παρόμοιες καλλιέργειες, και παρόμοια ιστορία στη ναυτιλία.

## Ερωτήσεις

1. Πώς περιγράφεται συνοπτικά το ανάγλυφο της Ευρώπης;
   - Πεδιάδες στον βορρά, οροσειρές στον νότο
   - Βουνά παντού
   - Πεδιάδες στον νότο, μεγάλες οροσειρές στον βορρά
   - Έρημοι στο κέντρο
2. Ποιες είναι οι τρεις μεγάλες χερσόνησοι του ευρωπαϊκού νότου;
   - Ιβηρική, Ιταλική, Βαλκανική
   - Σκανδιναβική, Ιβηρική, Ιταλική
   - Ιταλική, Βαλκανική, Κριμαία
   - Βρετανική, Ιβηρική, Βαλκανική
3. Ποια οροσειρά χωρίζει την Ιταλία από την κεντρική Ευρώπη;
   - Οι Άλπεις
   - Τα Πυρηναία
   - Τα Καρπάθια
   - Τα Απέννινα
4. Γιατί η Ολλανδία χρειάζεται αναχώματα;
   - Μεγάλο μέρος της είναι κάτω από τη στάθμη της θάλασσας
   - Για να συγκρατεί το πολύ χιόνι που πέφτει κάθε χειμώνα
   - Για να χωρίζει τις επαρχίες της μεταξύ τους
   - Για να τα επισκέπτονται οι τουρίστες
5. Πώς βοήθησε η μεγάλη βόρεια πεδιάδα την κεντρική Ευρώπη;
   - Έφερε εύκολους δρόμους, τρένα και μεγάλα χωράφια
   - Την προστάτεψε από επιδρομές ξένων στρατών
   - Της έδωσε πλούσια μεταλλεία και ορυκτά
   - Της χάρισε ήπιο κλίμα, χωρίς πολύ κρύους χειμώνες
6. Ποιο είναι το ψηλότερο βουνό των Άλπεων;
   - Το Λευκό Όρος (Μον Μπλαν)
   - Το Ελμπρούς, στα σύνορα με την Ασία
   - Ο Όλυμπος, το βουνό των θεών
   - Το Έβερεστ, το ψηλότερο του κόσμου
7. Με ποια χώρα μοιάζει γεωγραφικά περισσότερο η Ελλάδα;
   - Με την Ιταλία
   - Με τη Γερμανία
   - Με την Πολωνία
   - Με την Ολλανδία

## Ασκήσεις

1. Ποια οροσειρά χωρίζει την Ισπανία από τη Γαλλία;
2. Στον χάρτη σημειώνονται με αριθμούς οι τρεις μεγάλες χερσόνησοι του ευρωπαϊκού νότου. Πώς λέγεται η καθεμιά;
   *Χάρτης της Ευρώπης με τα σύνορα των χωρών και τρεις χερσονήσους σημειωμένες με τους αριθμούς 1, 2 και 3.*
3. Γιατί στη νότια Ευρώπη οι πόλεις απλώνονται κατά μήκος των ακτών και των κοιλάδων, ενώ στη βόρεια πεδιάδα μεγαλώνουν προς όλες τις μεριές;
4. Ο πίνακας δείχνει τις ψηλότερες κορυφές έξι ευρωπαϊκών οροσειρών.

   Υψόμετρο της ψηλότερης κορυφής, σε μέτρα.

   | Κορυφή | Οροσειρά | Υψόμετρο |
   | --- | --- | --- |
   | Ελμπρούς | Καύκασος | $5.642$ m |
   | Μον Μπλαν | Άλπεις | $4.808$ m |
   | Ανέτο | Πυρηναία | $3.404$ m |
   | Μύτικας | Όλυμπος | $2.918$ m |
   | Κόρνο Γκράντε | Απέννινα | $2.912$ m |
   | Γκερλάχ | Καρπάθια | $2.655$ m |

   α) Πόσα μέτρα ψηλότερο είναι το Μον Μπλαν από τον Μύτικα;
   β) Ποια κορυφή του πίνακα έχει σχεδόν το ίδιο ύψος με τον Μύτικα;
   γ) Ποιο βουνό θα έλεγες ψηλότερο της Ευρώπης, αν το όριο με την Ασία δεν είναι ο Καύκασος;
5. Αν η Ελλάδα ήταν πεδινή σαν την Ολλανδία, θα ήταν η ζωή εδώ ευκολότερη; Εσύ τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/geography/europe-relief
