# Κράτη, πληθυσμός και Ευρωπαϊκή Ένωση

> Πόσα κράτη, πόσοι άνθρωποι, και τι τους δένει.

Γεωγραφία, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/geography/europe-population-states

## Τι θα μάθεις

- Να περιγράφεις πού συγκεντρώνεται ο πληθυσμός της Ευρώπης και γιατί.
- Να εξηγείς τι είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση και τι αλλάζει για τους πολίτες.
- Να διαβάζεις έναν χάρτη πυκνότητας πληθυσμού.
- Να ξεχωρίζεις την Ευρώπη ως ήπειρο από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

## Μια μικρή ήπειρος με πολλούς ανθρώπους

Η Ευρώπη είναι από τις μικρότερες ηπείρους σε έκταση, αλλά από τις πιο
**πυκνοκατοικημένες**. Ζουν εδώ περίπου $740$ εκατομμύρια άνθρωποι.

Η κατανομή όμως δεν είναι ομοιόμορφη:

- **Πυκνά**: η ζώνη από την Αγγλία και το Βέλγιο ως τη βόρεια Ιταλία, οι ακτές
  της Μεσογείου, οι κοιλάδες των μεγάλων ποταμών.
- **Αραιά**: η βόρεια Σκανδιναβία, τα ψηλά βουνά, ο ευρωπαϊκός Βορράς γενικά.

Ο κανόνας είναι απλός και παλιός: **οι άνθρωποι μαζεύονται όπου το έδαφος είναι
ήπιο, το νερό κοντά και οι μεταφορές εύκολες**.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Πληθυσμός μεγάλων χωρών, σε εκατομμύρια*

> **Κλειδί**
>
> **Ευρώπη** και **Ευρωπαϊκή Ένωση** δεν είναι το ίδιο πράγμα.
>
> Η Ευρώπη είναι **ήπειρος**: γεωγραφία. Περιλαμβάνει και χώρες εκτός Ένωσης,
> όπως η Νορβηγία, η Ελβετία, η Σερβία, το Ηνωμένο Βασίλειο.
>
> Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι **θεσμός**: κράτη που συμφώνησαν να συνεργάζονται σε
> οικονομία, νομοθεσία και μετακίνηση. Σήμερα αριθμεί **27 κράτη-μέλη**, ανάμεσά
> τους η Ελλάδα από το $1981$.

## Τι αλλάζει η Ένωση για έναν πολίτη

| Τομέας     | Τι ισχύει                                        |
| ---------- | ------------------------------------------------ |
| Μετακίνηση | ταξιδεύεις και εργάζεσαι σε άλλη χώρα-μέλος      |
| Σπουδές    | πτυχία και προγράμματα ανταλλαγής αναγνωρίζονται |
| Νόμισμα    | κοινό ευρώ σε όσες χώρες το έχουν υιοθετήσει     |
| Προϊόντα   | κοινοί κανόνες ασφάλειας και ποιότητας           |

Η Ένωση **δεν** καταργεί τα κράτη. Κάθε χώρα κρατά τη γλώσσα, την κυβέρνηση,
τους νόμους και τα σύνορά της.

## Γιατί γερνάει η Ευρώπη

Στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες γεννιούνται λιγότερα παιδιά από παλιά, και
οι άνθρωποι ζουν περισσότερο. Αυτό σημαίνει ότι το ποσοστό των ηλικιωμένων
αυξάνεται.

Οι συνέπειες είναι πρακτικές: λιγότεροι εργαζόμενοι ανά συνταξιούχο,
περισσότερες ανάγκες σε υγεία, σχολεία που κλείνουν σε μικρά χωριά.

> **Πρόσεχε**
>
> Πληθυσμός και **πυκνότητα** πληθυσμού δεν είναι το ίδιο.
>
> Η Ρωσία έχει τεράστιο πληθυσμό αλλά χαμηλή πυκνότητα, γιατί η έκτασή της είναι
> απέραντη. Η Ολλανδία έχει μικρό πληθυσμό και πολύ υψηλή πυκνότητα.
>
> Πυκνότητα είναι κάτοικοι **ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο** — μια διαίρεση, όπως
> όλα τα «ανά».

## Πώς διαβάζεις έναν χάρτη πυκνότητας

Σε έναν χάρτη πυκνότητας πληθυσμού κάθε περιοχή έχει χρώμα ανάλογα με το πόσοι
κάτοικοι ζουν σε κάθε τετραγωνικό χιλιόμετρο.

1. Κοίτα πρώτα το **υπόμνημα**: συνήθως το πιο σκούρο χρώμα σημαίνει πυκνότερο
   πληθυσμό και το πιο ανοιχτό αραιότερο.
2. Βρες τις **σκούρες κηλίδες**: είναι μεγάλες πόλεις και πεδινές ζώνες, όπως η
   κοιλάδα του Ρήνου ή η πεδιάδα του Πάδου.
3. Βρες τα **ανοιχτά κομμάτια** και αναρωτήσου γιατί είναι άδεια: βουνά, κρύος
   βορράς, άγονη γη;

Ένας τέτοιος χάρτης δεν λέει πόσοι ζουν σε μια χώρα. Λέει **πόσο στριμωγμένοι**
ζουν.

*Η νότια Ευρώπη τη νύχτα, από τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό. Δεξιά διακρίνεις την «μπότα» της Ιταλίας. Κάθε φωτεινή κηλίδα είναι μια πόλη: όπου πυκνώνουν τα φώτα, πυκνώνουν και οι άνθρωποι. Οι θάλασσες μένουν σκοτεινές, και το ίδιο οι περιοχές όπου ζουν λίγοι.*

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Μια χώρα έχει 10 εκατομμύρια κατοίκους και έκταση 130.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Ποια η πυκνότητα;

1. Πυκνότητα σημαίνει κάτοικοι **ανά** τετραγωνικό χιλιόμετρο, άρα διαίρεση.
2. $10.000.000 : 130.000 \approx 77$
3. Περίπου $77$ κάτοικοι ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο.
4. Για σύγκριση, η Ολλανδία ξεπερνά τους $500$ και η Ισλανδία δεν φτάνει τους $4$.

   Ο ίδιος αριθμός κατοίκων σημαίνει εντελώς διαφορετική ζωή, ανάλογα με την έκταση.

### Παράδειγμα 2: Η Νορβηγία είναι ευρωπαϊκή χώρα αλλά όχι μέλος της Ένωσης. Πώς γίνεται;

1. Η Ευρώπη είναι **γεωγραφική** έννοια: η Νορβηγία βρίσκεται πάνω στην ήπειρο, άρα είναι ευρωπαϊκή χώρα.
2. Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι **εθελοντική** ένωση κρατών.
3. Η Νορβηγία επέλεξε σε δημοψηφίσματα να μην ενταχθεί, αν και συνεργάζεται στενά με την Ένωση.
4. Άρα η απάντηση είναι ότι τα δύο πράγματα απαντούν σε διαφορετικές ερωτήσεις: **πού είσαι** και **τι έχεις υπογράψει**.

## Ερωτήσεις

1. Ποια είναι η διαφορά Ευρώπης και Ευρωπαϊκής Ένωσης;
   - Η Ευρώπη είναι ήπειρος, η Ένωση είναι θεσμός κρατών
   - Είναι ακριβώς το ίδιο
   - Η Ένωση είναι μεγαλύτερη από την ήπειρο
   - Η Ευρώπη είναι χώρα
2. Πόσα κράτη-μέλη έχει σήμερα η Ευρωπαϊκή Ένωση;
   - $27$
   - $15$
   - $44$
   - $12$
3. Τι είναι η πυκνότητα πληθυσμού;
   - Κάτοικοι ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο
   - Ο συνολικός πληθυσμός μιας χώρας
   - Ο αριθμός των πόλεων
   - Πόσο γρήγορα μεγαλώνει ο πληθυσμός
4. Πού συγκεντρώνεται ο πληθυσμός της Ευρώπης;
   - Σε πεδιάδες, ακτές και κοιλάδες μεγάλων ποταμών
   - Στα ψηλά βουνά, όπου ο αέρας είναι πιο καθαρός και δροσερός
   - Στον αρκτικό βορρά, κοντά στα λιμάνια
   - Ομοιόμορφα, σε όλη την ήπειρο
5. Τι σημαίνει ότι η Ευρώπη «γερνάει»;
   - Αυξάνεται το ποσοστό των ηλικιωμένων στον πληθυσμό
   - Τα κτίρια είναι παλιά
   - Μειώνεται συνολικά ο πληθυσμός της κάθε χρόνο που περνά
   - Οι άνθρωποι φεύγουν σε άλλες ηπείρους
6. Τι μπορεί να κάνει ένας πολίτης χάρη στην Ένωση;
   - Να εργαστεί και να σπουδάσει σε άλλη χώρα-μέλος
   - Να ψηφίζει στις εκλογές κάθε χώρας-μέλους
   - Να μην πληρώνει φόρους
   - Να αλλάξει γλώσσα στη χώρα του
7. Η Ρωσία έχει τεράστιο πληθυσμό αλλά χαμηλή πυκνότητα. Γιατί;
   - Η έκτασή της είναι απέραντη, οπότε η διαίρεση βγαίνει μικρή
   - Γιατί ο πληθυσμός της μειώνεται κάθε χρόνο
   - Γιατί δεν μετρώνται όλοι οι κάτοικοι στις απογραφές της χώρας
   - Γιατί σχεδόν όλοι ζουν μαζεμένοι σε μεγάλες πόλεις

## Ασκήσεις

1. Πότε εντάχθηκε η Ελλάδα στην Ευρωπαϊκή Ένωση;
2. Στον χάρτη σημειώνονται επτά ευρωπαϊκές χώρες. Ποιες από αυτές είναι μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης;
   *Χάρτης της Ευρώπης με τη Νορβηγία, το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Γαλλία, την Ελβετία, την Πολωνία, τη Σερβία και την Ελλάδα.*
3. Γιατί η βόρεια Σκανδιναβία έχει τόσο λίγους κατοίκους;
4. Ο πίνακας δείχνει τον πληθυσμό και την έκταση πέντε ευρωπαϊκών χωρών.

   Στρογγυλεμένα νούμερα: κάτοικοι σε εκατομμύρια, έκταση σε χιλιάδες τετραγωνικά χιλιόμετρα.

   | Χώρα | Κάτοικοι | Έκταση |
   | --- | --- | --- |
   | Γερμανία | $83$ εκατ. | $357$ χιλ. km² |
   | Γαλλία | $68$ εκατ. | $552$ χιλ. km² |
   | Ιταλία | $59$ εκατ. | $302$ χιλ. km² |
   | Ισπανία | $49$ εκατ. | $506$ χιλ. km² |
   | Ελλάδα | $10$ εκατ. | $132$ χιλ. km² |

   α) Ποιες δύο χώρες είναι μεγαλύτερες σε έκταση από τη Γερμανία, αλλά έχουν λιγότερους κατοίκους;
   β) Πόση είναι περίπου η πυκνότητα πληθυσμού της Ιταλίας;
5. Κάποιος προτείνει όλη η Ευρωπαϊκή Ένωση να μιλάει μία γλώσσα, για να συνεννοούνται όλοι. Εσύ τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/geography/europe-population-states
