# Η Γη: ήπειροι και ωκεανοί

> Έξι ήπειροι, πέντε ωκεανοί, και μια υδρόγειος που τα κρατάει μαζί.

Γεωγραφία, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/geography/earth-and-globe

## Τι θα μάθεις

- Να ονομάζεις τις ηπείρους και τους ωκεανούς και να τους τοποθετείς στην υδρόγειο.
- Να συγκρίνεις την έκταση στεριάς και θάλασσας στον πλανήτη.
- Να εξηγείς τι δείχνει μια υδρόγειος καλύτερα από έναν χάρτη.
- Να χρησιμοποιείς τον Ισημερινό και τον πρώτο μεσημβρινό ως σημεία αναφοράς.

## Ένας πλανήτης κυρίως μπλε

Αν κοιτάξεις τη Γη από το διάστημα, το πρώτο που βλέπεις δεν είναι στεριά.
Περίπου τα **επτά δέκατα** της επιφάνειας είναι νερό, και μόνο τα τρία δέκατα
στεριά.

*Η Γη από το Απόλλων 17, τον Δεκέμβριο του 1972, στον δρόμο για τη Σελήνη. Πάνω φαίνονται η Αφρική και η Αραβία, κάτω ο πάγος της Ανταρκτικής. Σχεδόν όλο το υπόλοιπο είναι θάλασσα και σύννεφα.*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Οι ήπειροι σε εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα*

> **Κλειδί**
>
> **Έξι ήπειροι** στον χωρισμό που χρησιμοποιούμε στην Ελλάδα: Ευρώπη, Ασία,
> Αφρική, Αμερική, Ωκεανία, Ανταρκτική. Σε άλλες χώρες η Αμερική μετριέται ως
> δύο, οπότε λένε επτά.
>
> **Πέντε ωκεανοί**: Ειρηνικός, Ατλαντικός, Ινδικός, Αρκτικός, Ανταρκτικός.
>
> Ο **Ειρηνικός** είναι τόσο μεγάλος που χωράει όλες τις ηπείρους μαζί και
> περισσεύει χώρος.

## Δύο γραμμές για να βρίσκεις τον δρόμο σου

Πάνω στην υδρόγειο είναι ζωγραφισμένες δύο γραμμές που δεν υπάρχουν στο
έδαφος, αλλά τις χρησιμοποιεί όλος ο κόσμος:

- Ο **Ισημερινός** κόβει τη Γη στη μέση, σε **βόρειο** και **νότιο**
  ημισφαίριο. Απέχει το ίδιο από τους δύο πόλους.
- Ο **πρώτος μεσημβρινός** πάει από τον έναν πόλο στον άλλο και περνά από το
  Γκρίνουιτς, κοντά στο Λονδίνο. Χωρίζει τη Γη σε **ανατολικό** και **δυτικό**
  ημισφαίριο.

Με αυτές τις δύο γραμμές περιγράφεις πού βρίσκεται κάθε τόπος. Η Ελλάδα, για
παράδειγμα, είναι **βόρεια** του Ισημερινού και **ανατολικά** του πρώτου
μεσημβρινού. Η Αυστραλία είναι νότια του Ισημερινού και ανατολικά του πρώτου
μεσημβρινού· η Βραζιλία, σχεδόν ολόκληρη, νότια και δυτικά.

*Χάρτης του κόσμου με τον Ισημερινό και την Ελλάδα, την Αυστραλία και τη Βραζιλία.*

## Ευρώπη και Ασία: μία στεριά, δύο ονόματα

Κοίτα προσεκτικά την υδρόγειο: ανάμεσα στην Ευρώπη και την Ασία δεν υπάρχει
θάλασσα. Είναι **μία ενιαία στεριά**, η Ευρασία.

Ο χωρισμός τους είναι **ιστορικός και πολιτισμικός**, όχι γεωλογικός. Ως όριο
θεωρούνται τα Ουράλια όρη, ο ποταμός Ουράλης και ο Καύκασος.

Γι' αυτό η Ευρώπη λέγεται συχνά «χερσόνησος της Ευρασίας».

## Τι δείχνει η υδρόγειος και δεν δείχνει ο χάρτης

|                    | Υδρόγειος | Επίπεδος χάρτης           |
| ------------------ | --------- | ------------------------- |
| Σχήματα και εμβαδά | σωστά     | πάντα παραμορφωμένα κάπου |
| Αποστάσεις         | σωστές    | σωστές μόνο τοπικά        |
| Μεταφορά           | δύσκολη   | τσέπη ή οθόνη             |
| Λεπτομέρεια        | ελάχιστη  | όση θέλεις                |

Γι' αυτό η υδρόγειος χρησιμοποιείται για να **καταλάβεις**, και ο χάρτης για να
**δουλέψεις**.

> **Πρόσεχε**
>
> Η Ανταρκτική είναι ήπειρος, δεν είναι πάγος που επιπλέει.
>
> Από κάτω υπάρχει στεριά, με βουνά και λίμνες, σκεπασμένη από πάγο πάχους
> χιλιομέτρων. Αντίθετα, ο Βόρειος Πόλος είναι **θαλάσσιος πάγος**: αν λιώσει,
> δεν αποκαλύπτεται καμία ήπειρος.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Γιατί η Ευρώπη θεωρείται ξεχωριστή ήπειρος, ενώ ενώνεται με την Ασία;

1. Γεωλογικά, Ευρώπη και Ασία είναι **μία** στεριά: δεν τις χωρίζει θάλασσα.
2. Ο διαχωρισμός έγινε για **ιστορικούς και πολιτισμικούς** λόγους, από την αρχαιότητα.
3. Ως συμβατικό όριο πάρθηκαν τα Ουράλια όρη και ο Καύκασος.
4. Άρα η απάντηση δεν βρίσκεται στη γεωλογία αλλά στην ιστορία — και αυτό είναι χρήσιμο να το ξέρεις όταν διαβάζεις χάρτες.

### Παράδειγμα 2: Ταξιδεύεις από την Αθήνα στο Σίδνεϊ. Ποιες ηπείρους και ωκεανούς περνάς;

1. Ξεκινάς από την **Ευρώπη**.
2. Η διαδρομή περνά πάνω από την **Ασία**, συνήθως μέσω Μέσης Ανατολής και νοτιοανατολικής Ασίας.
3. Στη συνέχεια διασχίζεις τον **Ινδικό ωκεανό** ή θάλασσες της Ινδονησίας.
4. Προσγειώνεσαι στην **Ωκεανία**.

   Τρεις ήπειροι δεν εμπλέκονται καθόλου: Αφρική, Αμερική, Ανταρκτική.

## Ερωτήσεις

1. Πόσο περίπου μέρος της επιφάνειας της Γης είναι νερό;
   - Περίπου τα επτά δέκατα
   - Περίπου το μισό
   - Περίπου το ένα τρίτο
   - Σχεδόν όλη
2. Ποια είναι η μεγαλύτερη ήπειρος;
   - Η Ασία
   - Η Αφρική
   - Η Ευρώπη
   - Η Βόρεια Αμερική
3. Ποιος είναι ο μεγαλύτερος ωκεανός;
   - Ο Ειρηνικός
   - Ο Ατλαντικός
   - Ο Ινδικός
   - Ο Αρκτικός
4. Τι χωρίζει την Ευρώπη από την Ασία;
   - Ένα συμβατικό όριο: Ουράλια, Ουράλης, Καύκασος
   - Ένας ωκεανός
   - Η Μεσόγειος
   - Τίποτα, είναι μία ήπειρος σε όλα τα σχολεία του κόσμου
5. Τι είναι η Ανταρκτική;
   - Ήπειρος με στεριά κάτω από πολύ πάγο
   - Θαλάσσιος πάγος που επιπλέει πάνω στον ωκεανό
   - Μεγάλο νησί χωρίς πάγο
   - Ένας ωκεανός
6. Σε τι υπερέχει η υδρόγειος έναντι του επίπεδου χάρτη;
   - Δεν παραμορφώνει σχήματα και εμβαδά
   - Χωράει περισσότερες λεπτομέρειες
   - Είναι πιο εύκολη στη μεταφορά
   - Δείχνει σύνορα που ο χάρτης δεν δείχνει
7. Πετάς από την Αθήνα στο Σίδνεϊ. Ποια ήπειρο δεν πλησιάζεις καθόλου;
   - Την Αμερική
   - Την Ασία
   - Την Ευρώπη
   - Την Ωκεανία
8. Σε ποια ημισφαίρια βρίσκεται η Ελλάδα;
   - Στο βόρειο και στο ανατολικό
   - Στο νότιο και στο ανατολικό
   - Στο βόρειο και στο δυτικό
   - Στο νότιο και στο δυτικό

## Ασκήσεις

1. Πόσους ωκεανούς έχει η Γη;
2. Στον χάρτη σημειώνονται με αριθμούς τέσσερις από τους πέντε ωκεανούς. Πώς λέγεται ο καθένας;
   *Χάρτης του κόσμου με τέσσερις ωκεανούς σημειωμένους με τους αριθμούς 1 ως 4.*
3. Αν έλιωνε όλος ο πάγος του Βόρειου Πόλου, δεν θα εμφανιζόταν καμία στεριά. Στην Ανταρκτική θα εμφανιζόταν. Γιατί;
4. Ο πίνακας δείχνει την έκταση των ηπείρων. Εδώ η Αμερική μετριέται ως δύο, όπως σε πολλές χώρες.

   Έκταση κάθε ηπείρου, στρογγυλεμένη, σε εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα.

   | Ήπειρος | Έκταση |
   | --- | --- |
   | Ασία | $45$ |
   | Αφρική | $30$ |
   | Βόρεια Αμερική | $25$ |
   | Νότια Αμερική | $18$ |
   | Ανταρκτική | $14$ |
   | Ευρώπη | $10$ |
   | Ωκεανία | $9$ |

   α) Πόσα εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα είναι όλη η Αμερική μαζί;
   β) Είναι η Ασία μεγαλύτερη από την Αφρική και την Ευρώπη μαζί;
5. Στην Ελλάδα μαθαίνουμε ότι οι ήπειροι είναι έξι. Σε άλλες χώρες τα παιδιά μαθαίνουν ότι είναι επτά. Ποιος έχει δίκιο; Εσύ τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/geography/earth-and-globe
