# Οι άλλες ήπειροι

> Ασία, Αφρική, Αμερική, Ωκεανία, Ανταρκτική: ταυτότητα, φύση και άνθρωποι.

Γεωγραφία, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/geography/continents-of-the-world

## Τι θα μάθεις

- Να περιγράφεις με λίγα βασικά στοιχεία την Ασία, την Αφρική, την Αμερική, την Ωκεανία και την Ανταρκτική.
- Να συνδέεις μεγάλα βουνά, ποτάμια, ερήμους και δάση με την ήπειρό τους.
- Να συγκρίνεις τις ηπείρους σε πληθυσμό και πυκνότητα.
- Να εξηγείς γιατί η Ανταρκτική δεν έχει μόνιμους κατοίκους.

## Πέρα από την Ευρώπη

Γνώρισες την Ευρώπη: τα βουνά της, τα ποτάμια της, τους ανθρώπους της. Τώρα
ταξιδεύεις στις άλλες πέντε ηπείρους. Δεν θα τα μάθεις όλα· θα μάθεις για την
καθεμιά λίγα στοιχεία που τη χαρακτηρίζουν, σαν ταυτότητα.

*Χάρτης του κόσμου με τις ηπείρους: Ευρώπη, Ασία, Αφρική, Βόρεια και Νότια Αμερική, Ωκεανία και Ανταρκτική.*

## Ασία: η μεγαλύτερη σε όλα

Η Ασία είναι η **μεγαλύτερη** ήπειρος και η **πολυπληθέστερη**: εκεί ζουν
περίπου έξι στους δέκα ανθρώπους του πλανήτη. Μόνο δύο χώρες της, η **Ινδία**
και η **Κίνα**, έχουν πάνω από $1{,}4$ δισεκατομμύρια κατοίκους η καθεμιά.

Έχει τα πιο ψηλά βουνά, τα **Ιμαλάια**, με το **Έβερεστ** ($8.849$ m), την
ψηλότερη κορυφή της Γης. Έχει και τα πάντα ανάμεσα: παγωμένη τούνδρα στη
Σιβηρία, ερήμους όπως η Γκόμπι, τροπικά δάση στον νότο. Στη νότια Ασία οι
**μουσώνες**, άνεμοι που φέρνουν το καλοκαίρι καταρρακτώδεις βροχές, ποτίζουν
τα χωράφια με ρύζι.

*Το Έβερεστ από τη βόρεια πλευρά του, στο Θιβέτ. Η φωτογραφία τραβήχτηκε από ύψος πάνω από 5.000 μέτρα, κι όμως η κορυφή είναι σχεδόν τέσσερα χιλιόμετρα πιο ψηλά.*

## Αφρική: έρημος, σαβάνα, ζούγκλα

Η Αφρική είναι η δεύτερη σε έκταση και σε πληθυσμό. Τη διασχίζει ο
**Ισημερινός**, γι' αυτό είναι σχεδόν ολόκληρη ζεστή.

- Στον βορρά απλώνεται η **Σαχάρα**, η μεγαλύτερη θερμή έρημος του κόσμου.
- Μέσα από την έρημο κυλάει ο **Νείλος**, ένας από τους δύο μακρύτερους
  ποταμούς της Γης.
- Στο κέντρο, γύρω από τον ποταμό Κονγκό, υπάρχουν πυκνά **τροπικά δάση**.
- Ανάμεσα, οι **σαβάνες**: λιβάδια με ψηλά χόρτα, λιοντάρια, ελέφαντες,
  ζέβρες.

Η ψηλότερη κορυφή, το **Κιλιμάντζαρο** ($5.895$ m), έχει χιόνι στην κορυφή του,
παρόλο που είναι κοντά στον Ισημερινό. Η Αφρική έχει $54$ κράτη, και ο
πληθυσμός της είναι ο **νεότερος** του κόσμου: πολλά παιδιά, λίγοι
ηλικιωμένοι.

*Το Κιλιμάντζαρο, από το πάρκο Αμποσέλι της Κένυας. Κάτω, η ζεστή σαβάνα με τις ακακίες· πάνω, χιόνι. Όσο ανεβαίνεις, τόσο κρυώνει, ακόμα και κοντά στον Ισημερινό.*

## Αμερική: από τον έναν πόλο στον άλλο

Η Αμερική απλώνεται από τον Αρκτικό ωκεανό σχεδόν ως την Ανταρκτική. Έχει δύο
μεγάλα κομμάτια, τη **Βόρεια** και τη **Νότια** Αμερική, που ενώνονται στον
στενό **Ισθμό του Παναμά**. Εκεί άνοιξε το $1914$ η διώρυγα του Παναμά, που
ενώνει τον Ατλαντικό με τον Ειρηνικό.

Στη δυτική πλευρά υψώνονται μεγάλες οροσειρές: τα **Βραχώδη Όρη** στον βορρά,
οι **Άνδεις** στον νότο, η μακρύτερη οροσειρά στη στεριά. Ψηλότερη κορυφή, το
**Ακονκάγκουα** ($6.961$ m). Ο **Αμαζόνιος** μεταφέρει περισσότερο νερό από
κάθε άλλο ποτάμι και κυλάει μέσα στο μεγαλύτερο τροπικό δάσος του κόσμου.

Επειδή την αποίκισαν Ευρωπαίοι, εδώ μιλούν κυρίως **αγγλικά**, **ισπανικά**,
**πορτογαλικά** (στη Βραζιλία) και **γαλλικά** (σε ένα μέρος του Καναδά), μαζί
με γλώσσες των αυτοχθόνων λαών.

## Ωκεανία: μια ήπειρος-νησί και χιλιάδες νησάκια

Η **Ωκεανία** είναι η μικρότερη σε έκταση και, εκτός από την Ανταρκτική, σε
πληθυσμό. Την αποτελούν η **Αυστραλία**, η Νέα Ζηλανδία, η Νέα Γουινέα και
χιλιάδες νησιά σκορπισμένα στον Ειρηνικό.

Το κέντρο της Αυστραλίας είναι ξερό και σχεδόν άδειο· οι άνθρωποι ζουν κυρίως
σε πόλεις στις ακτές, όπως το Σίδνεϊ και η Μελβούρνη. Εκεί ζουν ζώα που δεν
υπάρχουν πουθενά αλλού, όπως το καγκουρό και το κοάλα. Στις ακτές της
βρίσκεται ο **Μεγάλος Κοραλλιογενής Ύφαλος**, ο μεγαλύτερος του κόσμου.

*Ένα κομμάτι του Μεγάλου Κοραλλιογενούς Υφάλου, από αεροπλάνο. Τα ανοιχτά γαλάζια σημεία είναι ρηχά νερά πάνω από κοράλλια. Ο ύφαλος απλώνεται σε πάνω από 2.000 χιλιόμετρα κατά μήκος της Αυστραλίας.*

## Ανταρκτική: η ήπειρος χωρίς κατοίκους

Η **Ανταρκτική** είναι σκεπασμένη σχεδόν ολόκληρη από πάγο πάχους χιλιομέτρων.
Εκεί, στον σταθμό Βοστόκ, μετρήθηκε το $1983$ η χαμηλότερη θερμοκρασία στη Γη:
$-89{,}2$ °C.

Δεν έχει **μόνιμους** κατοίκους. Ζουν μόνο επιστήμονες σε ερευνητικούς
σταθμούς, για λίγους μήνες. Με τη **Συνθήκη της Ανταρκτικής** του $1959$, οι
χώρες συμφώνησαν να χρησιμοποιείται μόνο για ειρηνικούς σκοπούς και για
έρευνα. Αργότερα, το $1991$, συμφώνησαν επίσης να απαγορεύεται εκεί η εξόρυξη
ορυκτών.

> **Κλειδί**
>
> | Ήπειρος        | Ψηλότερη κορυφή                     | Ένα χαρακτηριστικό                   |
> | -------------- | ----------------------------------- | ------------------------------------ |
> | **Ασία**       | Έβερεστ, $8.849$ m                  | η μεγαλύτερη και η πολυπληθέστερη    |
> | **Αφρική**     | Κιλιμάντζαρο, $5.895$ m             | Σαχάρα, Νείλος, ο νεότερος πληθυσμός |
> | **Αμερική**    | Ακονκάγκουα, $6.961$ m              | Άνδεις και Αμαζόνιος                 |
> | **Ωκεανία**    | στη Νέα Γουινέα, κάτω από $5.000$ m | η Αυστραλία και χιλιάδες νησιά       |
> | **Ανταρκτική** | Βίνσον, $4.892$ m                   | πάγος, χωρίς μόνιμους κατοίκους      |

*Διαδραστικό στη σελίδα: Πόσοι ζουν σε κάθε ήπειρο, σε εκατομμύρια*

*Διαδραστικό στη σελίδα: Σε ποια ήπειρο βρίσκεται;*

> **Πρόσεχε**
>
> Η **Αφρική δεν είναι μία χώρα**. Είναι ήπειρος με $54$ κράτη, εκατοντάδες
> γλώσσες και πολύ διαφορετικά τοπία: από την έρημο ως τη ζούγκλα και τα
> χιονισμένα βουνά.
>
> Το ίδιο ισχύει για την Ασία και την Αμερική. Όταν λες «στην Αφρική κάνει
> ζέστη» ή «στην Ασία τρώνε ρύζι», μιλάς για ένα κομμάτι της, όχι για όλη.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Το Κιλιμάντζαρο είναι κοντά στον Ισημερινό. Πώς γίνεται να έχει χιόνι στην κορυφή του;

1. Κοντά στον Ισημερινό ο Ήλιος πέφτει σχεδόν κάθετα, οπότε στα χαμηλά κάνει
   ζέστη όλο τον χρόνο.
2. Όσο όμως ανεβαίνεις σε ένα βουνό, η θερμοκρασία **πέφτει**: περίπου $6$ βαθμούς
   για κάθε $1.000$ μέτρα.
3. Το Κιλιμάντζαρο έχει σχεδόν $6.000$ μέτρα. Στην κορυφή είναι λοιπόν πάνω από
   $30$ βαθμούς πιο κρύα απ' ό,τι στη βάση του.
4. Αρκετά για να παγώνει. Το **υψόμετρο** μπορεί να μετρήσει περισσότερο από το
   γεωγραφικό πλάτος.

### Παράδειγμα 2: Η Αυστραλία είναι πολύ μεγάλη χώρα. Γιατί σχεδόν όλοι οι κάτοικοί της ζουν κοντά στις ακτές;

1. Το κέντρο της Αυστραλίας είναι **έρημος**: βρέχει ελάχιστα, και το νερό λείπει.
2. Στις ακτές, ιδίως στα ανατολικά και στα νοτιοανατολικά, ο καιρός είναι πιο
   ήπιος και βρέχει περισσότερο.
3. Εκεί χτίστηκαν και τα λιμάνια, από όπου έφταναν οι άποικοι και τα πλοία.
4. Ο κανόνας είναι ο ίδιος που είδες στην Ευρώπη: οι άνθρωποι μαζεύονται όπου
   υπάρχουν νερό, ήπιο κλίμα και εύκολες μεταφορές.

## Ερωτήσεις

1. Ποια ήπειρος είναι η μεγαλύτερη σε έκταση και σε πληθυσμό;
   - Η Ασία
   - Η Αφρική
   - Η Αμερική
   - Η Ευρώπη
2. Τι είναι οι μουσώνες της νότιας Ασίας;
   - Άνεμοι που φέρνουν το καλοκαίρι δυνατές βροχές
   - Ψηλά βουνά με χιόνι όλο τον χρόνο
   - Μεγάλες έρημοι χωρίς καθόλου βροχή
   - Πλοία που ταξιδεύουν στον Ινδικό ωκεανό
3. Τι είναι η Σαχάρα;
   - Η μεγαλύτερη θερμή έρημος, στη βόρεια Αφρική
   - Το μεγαλύτερο τροπικό δάσος, στη Νότια Αμερική
   - Μια παγωμένη έρημος, στην Ανταρκτική
   - Ένα μεγάλο λιβάδι με ζώα, στην Αυστραλία
4. Πού ενώνονται η Βόρεια και η Νότια Αμερική;
   - Στον Ισθμό του Παναμά
   - Στον Ισθμό του Σουέζ
   - Στα Βραχώδη Όρη
   - Στις εκβολές του Αμαζονίου
5. Γιατί στη Βραζιλία μιλούν πορτογαλικά;
   - Την αποίκισαν οι Πορτογάλοι
   - Είναι κοντά στην Πορτογαλία
   - Είναι γλώσσα των αυτοχθόνων
   - Τα διάλεξαν οι πρώτοι γεωργοί
6. Πού ζουν οι περισσότεροι κάτοικοι της Αυστραλίας;
   - Σε πόλεις κοντά στις ακτές
   - Στην έρημο, στο κέντρο της χώρας
   - Σε νησιά του Ειρηνικού
   - Σε χωριά στα ψηλά βουνά
7. Ποιοι ζουν στην Ανταρκτική;
   - Μόνο επιστήμονες, για λίγους μήνες, σε σταθμούς
   - Λίγοι μόνιμοι κάτοικοι σε μικρά χωριά
   - Κανείς άνθρωπος, ποτέ, ούτε για λίγο
   - Στρατιώτες από χώρες που τη μοιράστηκαν
8. Τι ισχύει για την Ωκεανία;
   - Είναι η μικρότερη ήπειρος σε έκταση
   - Είναι η πολυπληθέστερη ήπειρος
   - Είναι κομμάτι της Ασίας
   - Είναι σκεπασμένη από πάγο

## Ασκήσεις

1. Ποια είναι η ψηλότερη κορυφή της Αφρικής και ποια της Αμερικής;
2. Στον χάρτη σημειώνονται με αριθμούς τρεις οροσειρές της ενότητας. Πώς λέγεται η καθεμιά;
   *Χάρτης του κόσμου με τρεις οροσειρές σημειωμένες με τους αριθμούς 1, 2 και 3.*
3. Ο πληθυσμός της Αφρικής είναι ο νεότερος του κόσμου, ενώ της Ευρώπης γερνάει. Τι σημαίνει αυτό για τις δύο ηπείρους στα επόμενα χρόνια;
4. Ο πίνακας δείχνει τον πληθυσμό και την έκταση πέντε ηπείρων.

   Στρογγυλεμένα. Πληθυσμός του 2021 σε εκατομμύρια: ΟΗΕ, World Population Prospects 2022. Έκταση σε εκατομμύρια km².

   | Ήπειρος | Πληθυσμός | Έκταση |
   | --- | --- | --- |
   | Ασία | $4.690$ εκατ. | $44{,}6$ εκατ. km² |
   | Αφρική | $1.390$ εκατ. | $30{,}4$ εκατ. km² |
   | Αμερική | $1.030$ εκατ. | $42{,}5$ εκατ. km² |
   | Ευρώπη | $745$ εκατ. | $10{,}2$ εκατ. km² |
   | Ωκεανία | $45$ εκατ. | $8{,}5$ εκατ. km² |

   α) Η Αμερική έχει μεγαλύτερη έκταση από την Αφρική. Ποια από τις δύο έχει περισσότερους κατοίκους;
   β) Περίπου πόσοι κάτοικοι ζουν σε κάθε km² της Ωκεανίας;
   γ) Ποια ήπειρος του πίνακα είναι η πιο πυκνοκατοικημένη;
5. Κάτω από τον πάγο της Ανταρκτικής μπορεί να υπάρχουν ορυκτά και πετρέλαιο. Κάποιοι λένε ότι θα έπρεπε να επιτραπεί η εξόρυξη. Εσύ τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/geography/continents-of-the-world
