# Οι κλιματικές ζώνες του πλανήτη

> Γιατί στον Ισημερινό κάνει ζέστη και στους πόλους παγωνιά.

Γεωγραφία, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/geography/climate-zones

## Τι θα μάθεις

- Να ονομάζεις τις κλιματικές ζώνες και να τις τοποθετείς στην υδρόγειο.
- Να εξηγείς γιατί ο Ισημερινός δέχεται περισσότερη ηλιακή ενέργεια.
- Να συνδέεις κάθε ζώνη με τη βλάστηση και τη ζωή της.
- Να καταλαβαίνεις γιατί οι εποχές αντιστρέφονται στα δύο ημισφαίρια.

## Η ίδια ενέργεια, μοιρασμένη άνισα

Ο ήλιος στέλνει στη Γη την ίδια ακτινοβολία παντού. Η Γη όμως είναι **σφαίρα**,
και αυτό αλλάζει τα πάντα.

Στον Ισημερινό οι ακτίνες πέφτουν σχεδόν **κάθετα**: όλη η ενέργεια
συγκεντρώνεται σε μικρή επιφάνεια. Στους πόλους πέφτουν **πλάγια**: η ίδια
δέσμη απλώνεται σε πολύ μεγαλύτερη επιφάνεια, οπότε κάθε τετραγωνικό μέτρο
παίρνει λιγότερα.

Αυτός ο ένας λόγος εξηγεί όλες τις κλιματικές ζώνες.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η ίδια δέσμη, απλωμένη αλλιώς*

> **Κλειδί**
>
> Τρεις μεγάλες ζώνες, συμμετρικά γύρω από τον Ισημερινό:
>
> | Ζώνη        | Πού                                       | Χαρακτηριστικά                        |
> | ----------- | ----------------------------------------- | ------------------------------------- |
> | **Τροπική** | γύρω από τον Ισημερινό                    | ζέστη όλο τον χρόνο, βροχές ή ξηρασία |
> | **Εύκρατη** | ανάμεσα σε τροπικούς και πολικούς κύκλους | τέσσερις εποχές                       |
> | **Πολική**  | γύρω από τους πόλους                      | παγωνιά, πάγος, λίγη ζωή              |
>
> Τα όρια είναι οι **τροπικοί κύκλοι**, περίπου στις $23{,}4$ μοίρες βόρεια και
> νότια του Ισημερινού, και οι **πολικοί κύκλοι**, περίπου στις $66{,}6$ μοίρες.
>
> Η Ελλάδα βρίσκεται στην **εύκρατη** ζώνη, στο νότιο άκρο της.

## Τι ζει σε κάθε ζώνη

- **Τροπικά δάση**: τεράστια ποικιλία ειδών, μόνιμη υγρασία, ψηλά δέντρα που
  κλείνουν τον ουρανό.
- **Έρημοι**: εμφανίζονται στα όρια των τροπικών, όπου ο αέρας κατεβαίνει ξηρός.
  Κάκτοι, ζώα που κρύβονται τη μέρα.
- **Εύκρατα δάση και λιβάδια**: φυλλοβόλα δέντρα, καλλιέργειες, οι
  περισσότερες μεγάλες πόλεις του κόσμου.
- **Τούνδρα και πόλοι**: μόνιμα παγωμένο έδαφος, βρύα, ελάχιστα δέντρα.

*Χάρτης του κόσμου με τον Ισημερινό, τους τροπικούς και τους πολικούς κύκλους, και πέντε θερμές ερήμους κοντά στους τροπικούς.*

*Τροπικό δάσος στον Αμαζόνιο. Τα δέντρα ψηλώνουν όσο μπορούν για να φτάσουν στο φως, και οι κορυφές τους σχεδόν κλείνουν τον ουρανό.*

*Αμμόλοφοι στο Εργκ Σεμπί του Μαρόκου, στην άκρη της Σαχάρας. Βροχή πέφτει ελάχιστη, γι' αυτό τα φυτά είναι μόνο μερικές σκόρπιες τούφες χόρτου.*

## Γιατί οι εποχές αντιστρέφονται

Ο άξονας της Γης είναι **κεκλιμένος**, κατά περίπου $23{,}4$ μοίρες. Καθώς ο
πλανήτης γυρίζει γύρω από τον ήλιο, για μισό χρόνο γέρνει προς αυτόν το βόρειο
ημισφαίριο και για τον άλλο μισό το νότιο.

Το ημισφαίριο που γέρνει προς τον ήλιο τον βλέπει να ανεβαίνει πιο ψηλά το
μεσημέρι, και έχει μεγαλύτερες μέρες: εκεί είναι καλοκαίρι.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η Αθήνα τον Ιούνιο και τον Δεκέμβριο*

Γι' αυτό τα Χριστούγεννα στην Αυστραλία είναι **καλοκαίρι**, και τον Ιούλιο
στην Αργεντινή κάνει κρύο.

> **Πρόσεχε**
>
> Οι εποχές **δεν** οφείλονται στην απόσταση από τον ήλιο.
>
> Η Γη είναι μάλιστα λίγο **πιο κοντά** στον ήλιο τον Ιανουάριο. Αν η απόσταση
> ήταν η αιτία, θα είχε καλοκαίρι σε ολόκληρο τον πλανήτη ταυτόχρονα — και δεν
> έχει.
>
> Αιτία είναι η **κλίση του άξονα**.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Γιατί κάνει πιο κρύο στους πόλους απ' ό,τι στον Ισημερινό;

1. Οι ακτίνες του ήλιου φτάνουν παράλληλες σε όλη τη Γη.
2. Στον Ισημερινό χτυπούν σχεδόν κάθετα την επιφάνεια: μια δέσμη φωτίζει μικρή έκταση.
3. Στους πόλους χτυπούν πολύ πλάγια: η ίδια δέσμη απλώνεται σε πολλαπλάσια έκταση.
4. Ίδια ενέργεια, μεγαλύτερη επιφάνεια, άρα λιγότερη ζέστη ανά τετραγωνικό μέτρο.

   Πρόσθεσε ότι ο πάγος ανακλά το φως πίσω στο διάστημα, και το κρύο αυτοσυντηρείται.

### Παράδειγμα 2: Στην Αυστραλία γιορτάζουν Χριστούγεννα στην παραλία. Πώς εξηγείται;

1. Η Αυστραλία βρίσκεται στο **νότιο ημισφαίριο**.
2. Τον Δεκέμβριο, το νότιο ημισφαίριο γέρνει **προς** τον ήλιο.
3. Άρα εκεί οι ακτίνες πέφτουν πιο κάθετα και οι μέρες είναι μεγάλες: είναι καλοκαίρι.
4. Την ίδια στιγμή το βόρειο ημισφαίριο γέρνει μακριά από τον ήλιο και έχει χειμώνα.

   Μία κλίση, δύο αντίθετες εποχές.

## Ερωτήσεις

1. Γιατί κάνει περισσότερη ζέστη στον Ισημερινό;
   - Οι ακτίνες πέφτουν σχεδόν κάθετα σε μικρή επιφάνεια
   - Είναι πιο κοντά στον ήλιο από όλα τα άλλα μέρη της Γης
   - Εκεί δεν φυσάει ποτέ δροσερός άνεμος
   - Τον ζεσταίνουν οι θάλασσες γύρω του
2. Σε ποια κλιματική ζώνη βρίσκεται η Ελλάδα;
   - Στην εύκρατη
   - Στην τροπική
   - Στην πολική
   - Σε καμία, είναι ενδιάμεση
3. Τι χαρακτηρίζει την τροπική ζώνη;
   - Ζέστη όλο τον χρόνο
   - Τέσσερις ξεχωριστές εποχές
   - Μόνιμος πάγος
   - Χιόνι τον χειμώνα
4. Τι προκαλεί τις εποχές;
   - Η κλίση του άξονα της Γης
   - Η απόσταση από τον ήλιο
   - Η περιστροφή γύρω από τον άξονα
   - Τα σύννεφα
5. Τι εποχή έχει η Αυστραλία τον Δεκέμβριο;
   - Καλοκαίρι
   - Χειμώνα
   - Φθινόπωρο
   - Ίδια εποχή με την Ελλάδα
6. Πού εμφανίζονται οι μεγάλες θερμές έρημοι, όπως η Σαχάρα;
   - Στα όρια των τροπικών, όπου ο αέρας κατεβαίνει ξηρός
   - Γύρω από τον Ισημερινό, όπου κάνει την πιο πολλή ζέστη
   - Μόνο στους πόλους, όπου δεν βρέχει σχεδόν ποτέ
   - Σε τυχαία σημεία, χωρίς κάποιο μοτίβο
7. Γιατί το κρύο στους πόλους αυτοσυντηρείται;
   - Ο πάγος ανακλά το ηλιακό φως πίσω στο διάστημα
   - Ο πάγος βγάζει κρύο στον αέρα γύρω του
   - Δεν φτάνει καθόλου φως του ήλιου εκεί
   - Ο αέρας εκεί είναι βαρύτερος και κρατάει το κρύο

## Ασκήσεις

1. Σε ποια κλιματική ζώνη ανήκουν οι περιοχές γύρω από τους πόλους;
2. Στον χάρτη οι διακεκομμένες γραμμές είναι ο Ισημερινός, οι τροπικοί και οι πολικοί κύκλοι. Σε ποια κλιματική ζώνη βρίσκεται καθένας από τους τόπους με αριθμό;
   *Χάρτης του κόσμου με τον Ισημερινό, τους τροπικούς, τους πολικούς κύκλους και τέσσερις τόπους σημειωμένους με τους αριθμούς 1 ως 4.*
3. Τον Ιανουάριο η Γη είναι λίγο πιο κοντά στον ήλιο απ' ό,τι τον Ιούλιο. Γιατί τότε στην Ελλάδα είναι χειμώνας;
4. Ο πίνακας δείχνει τη θερμοκρασία σε πέντε πόλεις του κόσμου.

   Μέση θερμοκρασία του μήνα, στρογγυλεμένη, σε βαθμούς Κελσίου.

   | Πόλη | Ιανουάριος | Ιούλιος |
   | --- | --- | --- |
   | Αθήνα | $10$ °C | $28$ °C |
   | Όσλο | $-2$ °C | $18$ °C |
   | Σιγκαπούρη | $27$ °C | $28$ °C |
   | Σίδνεϊ | $23$ °C | $13$ °C |
   | Μπουένος Άιρες | $25$ °C | $11$ °C |

   α) Ποια πόλη έχει σχεδόν την ίδια θερμοκρασία όλο τον χρόνο, και σε ποια ζώνη βρίσκεται;
   β) Ποιες δύο πόλεις βρίσκονται στο νότιο ημισφαίριο;
5. Οι περισσότερες μεγάλες πόλεις του κόσμου βρίσκονται στην εύκρατη ζώνη. Είναι σύμπτωση; Εσύ τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/geography/climate-zones
