# Η Εκκλησία και τα άλλα θρησκεύματα

> Η επικρατούσα θρησκεία, η ανεξιθρησκία και οι άλλες κοινότητες πίστης.

Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/civics/religions-in-greece

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς τι σημαίνει ότι η Ορθοδοξία είναι η «επικρατούσα θρησκεία» κατά το άρθρο 3 του Συντάγματος.
- Να περιγράφεις πώς είναι οργανωμένη η Εκκλησία της Ελλάδος.
- Να εξηγείς την ανεξιθρησκία όπως την κατοχυρώνει το άρθρο 13 του Συντάγματος.
- Να γνωρίζεις τις άλλες κοινότητες πίστης που ζουν στην Ελλάδα.

## Η Εκκλησία της Ελλάδος

Οι περισσότεροι άνθρωποι στην Ελλάδα είναι **Ορθόδοξοι Χριστιανοί**. Το
Σύνταγμα το αναγνωρίζει στο **άρθρο 3**: η θρησκεία της Ανατολικής Ορθόδοξης
Εκκλησίας είναι η **επικρατούσα θρησκεία** στην Ελλάδα.

«Επικρατούσα» σημαίνει ότι είναι η θρησκεία της μεγάλης πλειονότητας, και ότι
έχει μια ιδιαίτερη θέση στην ιστορία και στη ζωή της χώρας: οι μεγάλες γιορτές
του Χριστιανισμού είναι αργίες, και στα σχολεία διδάσκονται Θρησκευτικά.
**Δεν** σημαίνει ότι όλοι πρέπει να είναι Ορθόδοξοι.

Η **Εκκλησία της Ελλάδος** είναι **αυτοκέφαλη**: διοικείται μόνη της, αλλά
μένει ενωμένη στην πίστη με το **Οικουμενικό Πατριαρχείο** της
Κωνσταντινούπολης και με τις άλλες Ορθόδοξες Εκκλησίες.

| Επίπεδο                                                  | Ποιος είναι επικεφαλής                                                       |
| -------------------------------------------------------- | ---------------------------------------------------------------------------- |
| όλη η Εκκλησία της Ελλάδος                               | η **Ιερά Σύνοδος**, με πρόεδρο τον **Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και πάσης Ελλάδος** |
| **μητρόπολη** (μια περιοχή)                              | ο **μητροπολίτης**                                                           |
| **ενορία** (μια γειτονιά ή ένα χωριό, γύρω από έναν ναό) | ο **ιερέας** της ενορίας                                                     |

Σε ορισμένες περιοχές ισχύει άλλο καθεστώς, και το Σύνταγμα το επιτρέπει: η
Εκκλησία της **Κρήτης** είναι ημιαυτόνομη, τα **Δωδεκάνησα** υπάγονται
απευθείας στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, και το **Άγιον Όρος** αυτοδιοικείται.

*Η Μητρόπολη της Αθήνας, ο καθεδρικός ναός του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος. Δεξιά, πιο χαμηλά, φαίνεται ένα μικρό βυζαντινό εκκλησάκι, πολύ πιο παλιό από τη μεγάλη εκκλησία.*

## Ανεξιθρησκία: η ελευθερία να πιστεύεις

Το **άρθρο 13** του Συντάγματος λέει ότι η ελευθερία της θρησκευτικής
συνείδησης είναι **απαραβίαστη**. Αυτό σημαίνει:

- μπορείς να πιστεύεις σε όποια θρησκεία θέλεις, να αλλάξεις θρησκεία ή να
  μην πιστεύεις σε καμία,
- τα δικαιώματά σου (να ψηφίσεις, να πας σχολείο, να δουλέψεις) **δεν
  εξαρτώνται** από την πίστη σου,
- κάθε γνωστή θρησκεία μπορεί να έχει τους χώρους λατρείας της και να
  τελεί ελεύθερα τις τελετές της.

Το ίδιο άρθρο βάζει και όρια: η λατρεία δεν πρέπει να βλάπτει τη δημόσια τάξη,
ο **προσηλυτισμός** (να πιέζεις ή να ξεγελάς κάποιον για να αλλάξει θρησκεία)
απαγορεύεται, και κανείς δεν απαλλάσσεται από τις υποχρεώσεις του προς το
κράτος λόγω της πίστης του.

Μερικά παραδείγματα από την καθημερινή ζωή:

- από το **1982** υπάρχει, εκτός από τον θρησκευτικό, και ο **πολιτικός
  γάμος**, στο δημαρχείο,
- από το **2000** η θρησκεία **δεν γράφεται** στην αστυνομική ταυτότητα,
- ένας μαθητής μπορεί να πάρει **απαλλαγή** από τα Θρησκευτικά· τότε κάνει
  το μάθημα της **Ηθικής**.

> **Κλειδί**
>
> Το Σύνταγμα κρατάει δύο πράγματα μαζί: η Ορθοδοξία είναι η **επικρατούσα**
> θρησκεία (άρθρο 3), και **κάθε** άνθρωπος είναι ελεύθερος να πιστεύει ό,τι
> θέλει ή τίποτα (άρθρο 13). Το πρώτο δεν περιορίζει το δεύτερο.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Άρθρο 3 ή άρθρο 13;*

## Οι άλλες κοινότητες πίστης

Στην Ελλάδα ζουν και άνθρωποι άλλων θρησκειών, πολλοί από αυτούς εδώ και
αιώνες. Είναι συμπολίτες μας, με τα ίδια δικαιώματα και τις ίδιες υποχρεώσεις.

| Κοινότητα                                          | Τι αξίζει να ξέρεις                                                                                                                                                                                                                                    |
| -------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ |
| **Μουσουλμάνοι**                                   | Στη **Θράκη** ζει η μουσουλμανική μειονότητα, που προστατεύεται από τη Συνθήκη της Λωζάνης (1923)· έχει τζαμιά, σχολεία και τους **μουφτήδες** της. Μουσουλμάνοι ζουν και σε άλλες πόλεις· το **τζαμί της Αθήνας**, στον Βοτανικό, άνοιξε το **2020**. |
| **Καθολικοί**                                      | Παλιές κοινότητες στις **Κυκλάδες** (Σύρος, Τήνος, Νάξος) και στα Ιόνια, και πολλοί νεότεροι κάτοικοι από άλλες χώρες.                                                                                                                                 |
| **Εβραίοι**                                        | Ζουν στην Ελλάδα από την αρχαιότητα. Η **Θεσσαλονίκη** είχε μια από τις μεγαλύτερες εβραϊκές κοινότητες της Ευρώπης· οι περισσότεροι μέλη της εξοντώθηκαν από τους Ναζί το **1943**. Σήμερα υπάρχουν **συναγωγές** σε πολλές πόλεις.                   |
| **Προτεστάντες / Ευαγγελικοί, Αρμένιοι** και άλλοι | Μικρότερες κοινότητες, με δικούς τους ναούς.                                                                                                                                                                                                           |

Υπάρχουν και άνθρωποι που δεν πιστεύουν σε καμία θρησκεία. Και αυτό το
προστατεύει το άρθρο 13.

*Το τζαμί της Αθήνας, στον Βοτανικό. Διάβασε την πινακίδα πάνω από την είσοδο: το τέμενος είναι του ελληνικού κράτους, του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων. Έτσι εφαρμόζεται στην πράξη το άρθρο 13.*

> **Θυμήσου**
>
> Κάθε κοινότητα έχει το δικό της όνομα για τον χώρο λατρείας: **ναός** ή
> εκκλησία για τους Χριστιανούς, **τζαμί** ή τέμενος για τους Μουσουλμάνους,
> **συναγωγή** για τους Εβραίους.

*Η συναγωγή Μπεθ Σαλόμ, στο κέντρο της Αθήνας. Το όνομά της είναι χαραγμένο στο μάρμαρο, στα ελληνικά. Στην πόρτα της αυλής βλέπεις το άστρο του Δαβίδ, το σύμβολο του Ιουδαϊσμού.*

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ο Άρης και η Σελίν (φανταστικά πρόσωπα) θέλουν να παντρευτούν. Εκείνος είναι Ορθόδοξος, εκείνη Μουσουλμάνα. Μπορούν να παντρευτούν στην Ελλάδα;

1. Το άρθρο 13 λέει ότι τα δικαιώματα δεν εξαρτώνται από τη θρησκεία. Το δικαίωμα να παντρευτείς είναι ένα από αυτά.
2. Από το 1982 υπάρχει ο **πολιτικός γάμος**, που γίνεται στο δημαρχείο και δεν χρειάζεται κοινή θρησκεία.
3. Μπορούν λοιπόν να παντρευτούν με πολιτικό γάμο. Ο καθένας κρατάει την πίστη του.

### Παράδειγμα 2: Ένας γείτονας λέει: «Αφού η Ορθοδοξία είναι η επικρατούσα θρησκεία, δεν θα έπρεπε να επιτρέπεται να χτιστεί τζαμί στην Αθήνα.» Τι λέει το Σύνταγμα;

1. Το άρθρο 3 λέει ποια θρησκεία έχει την πλειονότητα και ιδιαίτερη θέση· δεν απαγορεύει τις άλλες.
2. Το άρθρο 13 λέει ότι κάθε γνωστή θρησκεία είναι ελεύθερη και η λατρεία της γίνεται ανεμπόδιστα, υπό την προστασία των νόμων.
3. Οι Μουσουλμάνοι της Αθήνας έχουν λοιπόν δικαίωμα σε χώρο λατρείας. Το τζαμί του Βοτανικού χτίστηκε με απόφαση και με χρήματα του ελληνικού κράτους, και άνοιξε το 2020.

## Ερωτήσεις

1. Ποια θρησκεία ορίζει το άρθρο 3 του Συντάγματος ως «επικρατούσα» στην Ελλάδα;
   - Της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας
   - Της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας
   - Καμία, όλες είναι ακριβώς ίσες
   - Όποια διαλέγει κάθε φορά η κυβέρνηση
2. Τι ΔΕΝ σημαίνει ότι η Ορθοδοξία είναι η «επικρατούσα θρησκεία»;
   - Ότι όλοι οι πολίτες πρέπει να είναι Ορθόδοξοι
   - Ότι είναι η θρησκεία της μεγάλης πλειονότητας
   - Ότι οι μεγάλες γιορτές της είναι αργίες
   - Ότι έχει ιδιαίτερη θέση στην ιστορία της χώρας
3. Η Εκκλησία της Ελλάδος είναι «αυτοκέφαλη». Τι σημαίνει αυτό;
   - Διοικείται μόνη της, ενωμένη στην πίστη με τις άλλες
   - Δεν έχει καμία σχέση με τις άλλες Ορθόδοξες Εκκλησίες
   - Τη διοικεί απευθείας η κυβέρνηση της χώρας
   - Τη διοικεί απευθείας το Πατριαρχείο Κωνσταντινούπολης
4. Πώς λέγεται η μικρότερη μονάδα της Εκκλησίας, γύρω από έναν ναό μιας γειτονιάς ή ενός χωριού;
   - Ενορία
   - Μητρόπολη
   - Σύνοδος
   - Μουφτεία
5. Τι εγγυάται το άρθρο 13 του Συντάγματος;
   - Την ελευθερία της θρησκευτικής συνείδησης
   - Την υποχρέωση όλων να πηγαίνουν στην εκκλησία
   - Το δικαίωμα να προσηλυτίζεις όποιον θέλεις
   - Την απαλλαγή από τους νόμους λόγω της πίστης
6. Ποια συνθήκη προστατεύει τη μουσουλμανική μειονότητα της Θράκης;
   - Η Συνθήκη της Λωζάνης (1923)
   - Η Συνθήκη του Λονδίνου (1830)
   - Η Συνθήκη των Σεβρών (1920)
   - Η Συνθήκη της Ρώμης (1957)
7. Δύο άνθρωποι διαφορετικής θρησκείας θέλουν να παντρευτούν. Τι τους δίνει αυτή τη δυνατότητα από το 1982;
   - Ο πολιτικός γάμος στο δημαρχείο
   - Η αλλαγή θρησκείας του ενός
   - Μια ειδική άδεια της Βουλής των Ελλήνων
   - Ο γάμος σε μια άλλη χώρα
8. Πώς λέγεται ο χώρος λατρείας των Εβραίων;
   - Συναγωγή
   - Τέμενος
   - Ενορία
   - Μονή

## Ασκήσεις

1. Ποιος είναι πρόεδρος της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος;
2. Από το 2000 η θρησκεία δεν γράφεται στην αστυνομική ταυτότητα. Πώς συνδέεται αυτή η αλλαγή με το άρθρο 13 του Συντάγματος;
3. «Η ελευθερία της θρησκευτικής συνείδησης είναι απαραβίαστη. Η απόλαυση των ατομικών και πολιτικών δικαιωμάτων δεν εξαρτάται από τις θρησκευτικές πεποιθήσεις καθενός.» — Σύνταγμα, άρθρο 13, παρ. 1. Μια μαθήτρια Καθολική και ένας μαθητής που δεν πιστεύει σε καμία θρησκεία θέλουν να είναι υποψήφιοι στις εκλογές για το μαθητικό συμβούλιο του σχολείου τους. Τι λέει το απόσπασμα;
4. Σε ένα σχολείο υπάρχουν μαθητές Ορθόδοξοι, Μουσουλμάνοι και Καθολικοί. Κάποιοι προτείνουν να γιορτάζει το σχολείο και τις μεγάλες γιορτές των άλλων θρησκειών, π.χ. με μια ενημέρωση στην τάξη. Τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/civics/religions-in-greece
