# Τα ανθρώπινα δικαιώματα και τα δικαιώματα του παιδιού

> Η Οικουμενική Διακήρυξη του 1948 και η Σύμβαση του 1989 για το παιδί.

Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/civics/human-rights

## Τι θα μάθεις

- Να ξέρεις πότε και γιατί γράφτηκε η Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.
- Να ξέρεις τι είναι η Σύμβαση του 1989 για τα δικαιώματα του παιδιού και ποιον αφορά.
- Να αναγνωρίζεις ποιο δικαίωμα παραβιάζεται σε μια συγκεκριμένη κατάσταση.
- Να διαβάζεις ένα άρθρο των δύο κειμένων και να το εξηγείς με δικά σου λόγια.

## Δικαιώματα για κάθε άνθρωπο

Το Σύνταγμα προστατεύει τα δικαιώματα όσων ζουν στην Ελλάδα. Υπάρχουν όμως
δικαιώματα που ανήκουν σε **κάθε άνθρωπο**, σε όποια χώρα κι αν γεννήθηκε. Τα
λέμε **ανθρώπινα δικαιώματα**.

Η ιδέα είναι παλιά. Γράφτηκε όμως για όλο τον κόσμο μαζί μόνο μετά τον
Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν οι λαοί είδαν πού οδηγεί η περιφρόνησή τους:
σε στρατόπεδα, διωγμούς και εκατομμύρια νεκρούς.

## Η Οικουμενική Διακήρυξη του 1948

Στις **10 Δεκεμβρίου 1948**, στο Παρίσι, η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ψήφισε την
**Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου**. Έχει **30 άρθρα**. Το
πρώτο τα λέει όλα:

> **Κλειδί**
>
> «Όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται ελεύθεροι και ίσοι στην αξιοπρέπεια και τα
> δικαιώματα. Είναι προικισμένοι με λογική και συνείδηση, και οφείλουν να
> συμπεριφέρονται μεταξύ τους με πνεύμα αδελφοσύνης.»
>
> — Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, άρθρο 1
>
> Πρόσεξε το τέλος: η Διακήρυξη δεν μιλά μόνο για δικαιώματα. Μιλά και για το πώς
> **οφείλουμε** να φερόμαστε ο ένας στον άλλον.

*Η Έλινορ Ρούζβελτ κρατά την Οικουμενική Διακήρυξη τυπωμένη σε αφίσα, το 1949. Ήταν πρόεδρος της επιτροπής του ΟΗΕ που την έγραψε.*

Μερικά από τα δικαιώματα που γράφει:

| Άρθρο  | Τι λέει, με απλά λόγια                                                                           |
| ------ | ------------------------------------------------------------------------------------------------ |
| **2**  | τα δικαιώματα ισχύουν για όλους, χωρίς διακρίσεις: φυλή, χρώμα, φύλο, γλώσσα, θρησκεία, καταγωγή |
| **3**  | δικαίωμα στη ζωή, την ελευθερία και την ασφάλεια                                                 |
| **4**  | καμία δουλεία                                                                                    |
| **19** | ελευθερία γνώμης και έκφρασης                                                                    |
| **26** | δικαίωμα στην εκπαίδευση· η στοιχειώδης είναι δωρεάν και υποχρεωτική                             |

Η Διακήρυξη είναι **διακήρυξη**, όχι νόμος με ποινές. Πάνω της όμως
στηρίχτηκαν αργότερα πολλές συμβάσεις, που οι χώρες υπογράφουν και πρέπει να
τηρούν.

## Η Σύμβαση για τα δικαιώματα του παιδιού

Τα παιδιά είναι άνθρωποι, άρα έχουν όλα τα παραπάνω δικαιώματα. Χρειάζονται
όμως και **ειδική προστασία**, γιατί εξαρτώνται από τους μεγάλους.

Γι' αυτό στις **20 Νοεμβρίου 1989** ο ΟΗΕ υιοθέτησε τη **Διεθνή Σύμβαση για τα
Δικαιώματα του Παιδιού**. Η Ελλάδα την έκανε νόμο του κράτους με τον νόμο
2101/1992. Η 20ή Νοεμβρίου γιορτάζεται κάθε χρόνο ως Παγκόσμια Ημέρα του
Παιδιού.

Τρία πράγματα που αξίζει να ξέρεις:

- **Παιδί** είναι κάθε άνθρωπος **κάτω από 18 ετών** (άρθρο 1).
- Είναι **σύμβαση**, όχι διακήρυξη: οι χώρες που την υπογράφουν
  **δεσμεύονται** να την τηρούν.
- Δεν δίνει στα παιδιά μόνο προστασία. Τους δίνει και **φωνή**: το παιδί έχει
  δικαίωμα να λέει τη γνώμη του για ό,τι το αφορά (άρθρο 12).

> **Πρόσεχε**
>
> Το ότι ένα δικαίωμα **είναι γραμμένο** δεν σημαίνει ότι **τηρείται** παντού.
>
> Εκατομμύρια παιδιά στον κόσμο δεν πάνε σχολείο ή δουλεύουν αντί να παίζουν.
> Τα κείμενα δεν λύνουν τα προβλήματα μόνα τους. Δίνουν όμως ένα μέτρο: ξέρουμε
> τι **οφείλει** να γίνεται, και μπορούμε να το ζητήσουμε.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποιο δικαίωμα παραβιάζεται;*

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στη Διακήρυξη του 1948 και στη Σύμβαση του 1989;

1. **Ποιον αφορούν**: η Διακήρυξη όλους τους ανθρώπους· η Σύμβαση τα παιδιά, δηλαδή όσους είναι κάτω από 18.
2. **Τι είδος κείμενο είναι**: η Διακήρυξη είναι κοινή αρχή, χωρίς δέσμευση για τις χώρες. Η Σύμβαση **δεσμεύει** όσες χώρες την έχουν επικυρώσει.
3. **Τι προσθέτει η Σύμβαση**: ειδική προστασία, επειδή τα παιδιά εξαρτώνται από τους μεγάλους, και το δικαίωμα να ακούγονται.
4. Τα δύο κείμενα **δεν ανταγωνίζονται**. Ένα παιδί έχει και τα δικαιώματα της Διακήρυξης, και επιπλέον όσα του δίνει η Σύμβαση.

### Παράδειγμα 2: «Αφού έχω δικαίωμα να λέω τη γνώμη μου, μπορώ να λέω ό,τι θέλω για έναν συμμαθητή μου.» Έχει δίκιο αυτός που το λέει;

1. Η ελευθερία έκφρασης είναι πράγματι δικαίωμα (Διακήρυξη, άρθρο 19).
2. Το ίδιο κείμενο όμως λέει στο άρθρο 1 ότι οι άνθρωποι οφείλουν να φέρονται ο ένας στον άλλον «με πνεύμα αδελφοσύνης», και ότι όλοι είναι ίσοι **στην αξιοπρέπεια**.
3. Το δικαίωμά μου σταματά εκεί που αρχίζει να πληγώνει την αξιοπρέπεια του άλλου. Η κοροϊδία και οι προσβολές δεν είναι «γνώμη».
4. Δεν έχει δίκιο. Μπορεί να διαφωνεί, να κρίνει μια ιδέα, να πει «δεν μου άρεσε». Δεν μπορεί να προσβάλλει.

## Ερωτήσεις

1. Πότε ψηφίστηκε η Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου;
   - Στις 10 Δεκεμβρίου 1948
   - Στις 20 Νοεμβρίου 1989
   - Στις 24 Οκτωβρίου 1945
   - Στις 11 Ιουνίου 1975
2. Γιατί γράφτηκε η Διακήρυξη ακριβώς μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο;
   - Οι λαοί είδαν πού οδηγεί η περιφρόνηση των δικαιωμάτων
   - Για να μοιραστούν οι χώρες τα εδάφη μετά τον πόλεμο
   - Για να δοθούν δικαιώματα μόνο στις χώρες που νίκησαν
   - Επειδή πριν από το 1948 δεν υπήρχαν καθόλου νόμοι
3. Τι λέει το άρθρο 1 της Διακήρυξης για τους ανθρώπους;
   - Γεννιούνται ελεύθεροι και ίσοι στην αξιοπρέπεια
   - Γεννιούνται με δικαιώματα ανάλογα με τη χώρα τους
   - Αποκτούν δικαιώματα όταν κλείσουν τα 18 χρόνια
   - Έχουν μόνο δικαιώματα και καμία υποχρέωση
4. Ποιος θεωρείται «παιδί» σύμφωνα με τη Σύμβαση του 1989;
   - Κάθε άνθρωπος κάτω από 18 ετών
   - Κάθε άνθρωπος κάτω από 12 ετών
   - Όποιος πηγαίνει ακόμα στο Δημοτικό
   - Όποιος μένει ακόμα με τους γονείς του
5. Ποια είναι η μεγάλη διαφορά της Σύμβασης από τη Διακήρυξη;
   - Η Σύμβαση δεσμεύει όσες χώρες την επικυρώνουν
   - Η Σύμβαση ισχύει μόνο στις χώρες της Ευρώπης
   - Η Σύμβαση καταργεί τα άρθρα της Διακήρυξης
   - Η Σύμβαση γράφτηκε πριν από τη Διακήρυξη
6. Πώς έγινε η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού νόμος στην Ελλάδα;
   - Με τον νόμο 2101 του 1992
   - Με την αναθεώρηση του Συντάγματος του 2019
   - Με απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
   - Δεν έχει γίνει ακόμα νόμος στην Ελλάδα
7. Τι εγγυάται στο παιδί το άρθρο 12 της Σύμβασης;
   - Να λέει τη γνώμη του για ό,τι το αφορά
   - Να αποφασίζει μόνο του για όλα όσα το αφορούν
   - Να ψηφίζει στις εκλογές από τα 12
   - Να μην πηγαίνει σχολείο αν δεν θέλει
8. Αφού τα δικαιώματα του παιδιού είναι γραμμένα από το 1989, ισχύουν παντού στον κόσμο στην πράξη;
   - Όχι, πολλά παιδιά ακόμα τα στερούνται
   - Ναι, γιατί κάθε χώρα τα τηρεί πάντα
   - Ναι, γιατί ο ΟΗΕ τιμωρεί όποιον τα παραβιάζει
   - Όχι, γιατί ισχύουν μόνο στην Ελλάδα

## Ασκήσεις

1. Πόσα άρθρα έχει η Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου;
2. Τα παιδιά είναι άνθρωποι, άρα έχουν ήδη όλα τα δικαιώματα της Διακήρυξης. Γιατί χρειάστηκε και ξεχωριστή Σύμβαση γι' αυτά;
3. «Τα Συμβαλλόμενα Κράτη εγγυώνται στο παιδί που έχει ικανότητα διάκρισης το δικαίωμα ελεύθερης έκφρασης της γνώμης του σχετικά με οποιοδήποτε θέμα που το αφορά, λαμβάνοντας υπόψη τις απόψεις του παιδιού ανάλογα με την ηλικία του και με το βαθμό ωριμότητάς του.» — Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, άρθρο 12 §1 (ν. 2101/1992). Το σχολείο σου αλλάζει το ωράριο του διαλείμματος. Τι σημαίνει αυτό το άρθρο για εσένα; Σημαίνει ότι οι μαθητές αποφασίζουν μόνοι τους;
4. Η Διακήρυξη γράφτηκε το 1948, πριν υπάρξουν υπολογιστές και διαδίκτυο. Αν γραφόταν σήμερα, ποιο νέο δικαίωμα θα έπρεπε να έχει; Εσύ τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/civics/human-rights
