# Η οικογένεια

> Μέλη, ρόλοι, δικαιώματα και υποχρεώσεις, και οι δυσκολίες που λύνονται μαζί.

Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/civics/family

## Τι θα μάθεις

- Να αναγνωρίζεις ότι οι οικογένειες έχουν πολλές μορφές και ότι όλες είναι οικογένειες.
- Να εξηγείς τι είναι η γονική μέριμνα και ποια δικαιώματα και υποχρεώσεις έχουν γονείς και παιδιά.
- Να περιγράφεις δυσκολίες που μπορεί να συναντήσει μια οικογένεια και πού ζητάει βοήθεια.
- Να διαβάζεις τι λέει το άρθρο 21 του Συντάγματος για την προστασία της οικογένειας.

## Πολλές μορφές, μία λέξη

Στην Ε΄ τάξη είδες ότι ανήκεις σε πολλές ομάδες: τάξη, ομάδα, γειτονιά. Η
πρώτη ομάδα όπου μεγαλώνει ένας άνθρωπος είναι συνήθως η **οικογένεια**:
άνθρωποι που τους ενώνει ο γάμος ή η συμβίωση, η συγγένεια ή η υιοθεσία, και
που φροντίζουν ο ένας τον άλλον.

Οι οικογένειες δεν μοιάζουν όλες μεταξύ τους. Μερικές μορφές που συναντάς
γύρω σου:

| Μορφή                     | Ποιοι ζουν μαζί                                                          |
| ------------------------- | ------------------------------------------------------------------------ |
| **πυρηνική**              | δύο γονείς και τα παιδιά τους                                            |
| **διευρυμένη**            | γονείς, παιδιά και άλλοι συγγενείς, π.χ. παππούδες                       |
| **μονογονεϊκή**           | ένας γονιός με τα παιδιά του                                             |
| **ανασυνθεμένη**          | γονιός που ξαναπαντρεύτηκε· μπορεί να υπάρχουν και αδέρφια από άλλο γάμο |
| **με υιοθεσία ή αναδοχή** | παιδιά που μεγαλώνουν με γονείς που δεν τα γέννησαν                      |

Υπάρχουν και οικογένειες με δύο μητέρες ή δύο πατέρες. Από το **2024** ο
ελληνικός νόμος (ν. 5089/2024) επιτρέπει τον πολιτικό γάμο και σε δύο
ανθρώπους του ίδιου φύλου.

> **Κλειδί**
>
> Δεν υπάρχει μία «σωστή» μορφή οικογένειας. Οικογένεια κάνουν οι **δεσμοί** και
> η **φροντίδα** ανάμεσα στα μέλη, όχι το πόσα είναι ή πώς λέγονται.

## Ρόλοι, δικαιώματα και υποχρεώσεις

Παλιότερα οι ρόλοι ήταν σχεδόν σταθεροί: ο πατέρας δούλευε έξω από το σπίτι
και η μητέρα φρόντιζε το σπίτι και τα παιδιά. Σήμερα στις περισσότερες
οικογένειες δουλεύουν και οι δύο γονείς, και οι δουλειές του σπιτιού
μοιράζονται. Οι ρόλοι **αλλάζουν**· τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις μένουν.

Ο νόμος λέει **γονική μέριμνα** τη φροντίδα που οφείλουν οι γονείς στο παιδί
ως τα 18 του (Αστικός Κώδικας, άρθρο 1510). Είναι ταυτόχρονα δικαίωμα και
καθήκον, και την έχουν **και οι δύο γονείς μαζί**. Περιλαμβάνει:

- τη φροντίδα για το ίδιο το παιδί: τροφή, υγεία, ανατροφή, μόρφωση,
- τη διαχείριση της περιουσίας του, αν έχει,
- την εκπροσώπησή του, όπου το παιδί δεν μπορεί να αποφασίσει μόνο του.

Και το παιδί έχει δικαιώματα μέσα στην οικογένεια: να το φροντίζουν, να
είναι ασφαλές, να ακούγεται η γνώμη του ανάλογα με την ηλικία του. Η
Σύμβαση του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Παιδιού (1989), που η Ελλάδα έκανε
νόμο το 1992, το λέει ρητά. Από το 2006 (ν. 3500/2006) η σωματική τιμωρία
των παιδιών **απαγορεύεται** και μέσα στο σπίτι.

Οι υποχρεώσεις του παιδιού είναι ανάλογες της ηλικίας του: σεβασμός στα
άλλα μέλη, βοήθεια στο σπίτι, φροντίδα για τα δικά του πράγματα και για το
σχολείο.

> **Πρόσεχε**
>
> «Οι γονείς αποφασίζουν» δεν σημαίνει «το παιδί δεν έχει λόγο». Οι γονείς
> έχουν την ευθύνη της απόφασης, αλλά οφείλουν να ακούσουν τη γνώμη του
> παιδιού, και όσο μεγαλώνει, τόσο περισσότερο μετράει.

## Όταν η οικογένεια δυσκολεύεται

Κάθε οικογένεια περνάει δύσκολες στιγμές: ένας γονιός χάνει τη δουλειά του,
κάποιος αρρωσταίνει, ένας παππούς χρειάζεται φροντίδα, οι γονείς χωρίζουν, η
οικογένεια μετακομίζει ή χάνει έναν άνθρωπό της. Πολλά λύνονται με κουβέντα
και αλληλοβοήθεια μέσα στο σπίτι. Κάποια όμως χρειάζονται βοήθεια απ' έξω, και
η πολιτεία έχει **υποχρέωση** να τη δίνει: το Σύνταγμα (άρθρο 21) βάζει την
οικογένεια και την παιδική ηλικία **υπό την προστασία του Κράτους**.

| Πού                              | Τι κάνει                                                                                                         |
| -------------------------------- | ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| **κοινωνική υπηρεσία του δήμου** | στηρίζει οικογένειες που δυσκολεύονται· το πρόγραμμα «Βοήθεια στο Σπίτι» φροντίζει ηλικιωμένους που μένουν μόνοι |
| **σχολείο**                      | ο δάσκαλος, και όπου υπάρχει, ο ψυχολόγος ή ο κοινωνικός λειτουργός του σχολείου                                 |
| **1107**                         | Εθνική Γραμμή Παιδικής Προστασίας, όλο το 24ωρο                                                                  |
| **1056**                         | Γραμμή SOS για τα παιδιά, από «Το Χαμόγελο του Παιδιού», δωρεάν, όλο το 24ωρο                                    |

*Διαδραστικό στη σελίδα: Μια δυσκολία, ένας δρόμος για βοήθεια*

> **Θυμήσου**
>
> Αν ένα παιδί νιώθει ότι κινδυνεύει, μπορεί να μιλήσει σε έναν ενήλικα που
> εμπιστεύεται ή να καλέσει το **1107** ή το **1056**. Δεν χρειάζεται άδεια
> από κανέναν.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ο Νίκος (φανταστικό πρόσωπο) είναι 11 χρονών και θέλει να γραφτεί στο μπάσκετ. Οι γονείς του προτιμούν το κολύμπι, που είναι πιο κοντά στο σπίτι. Ποιος αποφασίζει;

1. Ο Νίκος είναι ανήλικος, άρα τη **γονική μέριμνα** την έχουν οι γονείς του. Αυτοί έχουν την ευθύνη της απόφασης, και πρέπει να συμφωνήσουν μεταξύ τους.
2. Ο Νίκος όμως έχει δικαίωμα να ακουστεί. Στα 11 του μπορεί να εξηγήσει γιατί του αρέσει το μπάσκετ, και η γνώμη του πρέπει να μετρήσει.
3. Μια καλή λύση βγαίνει από κουβέντα: ίσως το μπάσκετ με κάποιον να τον πηγαίνει, ίσως δοκιμή και στα δύο. Οι γονείς αποφασίζουν, **αφού ακούσουν** το παιδί.

### Παράδειγμα 2: Στην οικογένεια της Δανάης (φανταστικό πρόσωπο) ζουν η μητέρα της, ο σύζυγος της μητέρας της και ο μικρός της αδερφός από αυτόν τον γάμο. Τι μορφή οικογένειας είναι, και αλλάζει κάτι στα δικαιώματα της Δανάης;

1. Η μητέρα ξαναπαντρεύτηκε και υπάρχει αδερφός από τον νέο γάμο. Είναι **ανασυνθεμένη** οικογένεια.
2. Η Δανάη έχει τα ίδια δικαιώματα με κάθε παιδί: φροντίδα, ασφάλεια, να ακούγεται. Η μορφή της οικογένειας δεν τα μικραίνει.
3. Ο πατέρας της, αν ζει αλλού, συνεχίζει να είναι γονιός της, με δικαιώματα και υποχρεώσεις απέναντί της. Μια οικογένεια μπορεί να «απλώνεται» σε δύο σπίτια.

## Ερωτήσεις

1. Πώς λέγεται η οικογένεια όπου ένας γονιός μεγαλώνει μόνος του τα παιδιά του;
   - Μονογονεϊκή
   - Διευρυμένη
   - Πυρηνική
   - Ανασυνθεμένη
2. Σύμφωνα με την ενότητα, τι κάνει μια ομάδα ανθρώπων οικογένεια;
   - Οι δεσμοί και η φροντίδα ανάμεσά τους
   - Να είναι πάντα δύο γονείς με παιδιά
   - Να μένουν όλοι στο ίδιο ακριβώς σπίτι
   - Να έχουν όλοι το ίδιο ακριβώς επώνυμο
3. Ποιος έχει τη γονική μέριμνα ενός ανήλικου παιδιού;
   - Και οι δύο γονείς μαζί
   - Μόνο ο πατέρας του παιδιού
   - Μόνο η μητέρα του παιδιού
   - Ο δήμος όπου μένει το παιδί
4. Ποιο από αυτά ΔΕΝ ανήκει στη γονική μέριμνα;
   - Να διαλέγουν οι γονείς τους φίλους του χωρίς να το ακούσουν
   - Να φροντίζουν οι γονείς την υγεία και τη μόρφωση του παιδιού
   - Να διαχειρίζονται οι γονείς την περιουσία του παιδιού, αν έχει
   - Να εκπροσωπούν οι γονείς το παιδί όπου δεν μπορεί μόνο του
5. Τι ισχύει στην Ελλάδα από το 2006 για τη σωματική τιμωρία των παιδιών;
   - Απαγορεύεται παντού, και μέσα στο σπίτι
   - Απαγορεύεται μόνο μέσα στο σχολείο
   - Επιτρέπεται αν το αποφασίσουν οι γονείς
   - Επιτρέπεται μόνο σε παιδιά κάτω των 10
6. Τι άλλαξε στους ρόλους μέσα στην οικογένεια σε σχέση με παλιότερα;
   - Συχνά δουλεύουν και οι δύο γονείς και μοιράζονται το σπίτι
   - Τα παιδιά δεν έχουν πια καμία απολύτως υποχρέωση μέσα στο σπίτι
   - Οι παππούδες δεν ζουν ποτέ πια με την οικογένεια
   - Ο νόμος ορίζει ποιος κάνει ποια δουλειά του σπιτιού
7. Ένα παιδί κινδυνεύει και θέλει να μιλήσει αμέσως σε κάποιον. Τι μπορεί να κάνει;
   - Να καλέσει το 1107 ή το 1056, μέρα ή νύχτα
   - Να περιμένει πρώτα την άδεια των γονιών του
   - Να στείλει αίτηση στο δημαρχείο της περιοχής
   - Να το κρατήσει μυστικό ώσπου να μεγαλώσει
8. Γιατί η πολιτεία βοηθά μια οικογένεια που δυσκολεύεται;
   - Γιατί το Σύνταγμα τη βάζει υπό την προστασία του Κράτους
   - Γιατί η οικογένεια της το ζητά πάντα με δικαστική απόφαση
   - Γιατί από τα 18 τη γονική μέριμνα την παίρνει το κράτος
   - Γιατί αλλιώς ο δήμος θα έπαιρνε τα παιδιά της

## Ασκήσεις

1. Πώς λέγεται η οικογένεια όπου μαζί με τους γονείς και τα παιδιά ζουν και οι παππούδες;
2. Οι ρόλοι μέσα στην οικογένεια σήμερα δεν είναι ίδιοι με πριν από πενήντα χρόνια. Εξήγησε τι άλλαξε και τι έμεινε ίδιο.
3. «Η οικογένεια, ως θεμέλιο της συντήρησης και προαγωγής του Έθνους, καθώς και ο γάμος, η μητρότητα και η παιδική ηλικία τελούν υπό την προστασία του Κράτους.» — Σύνταγμα της Ελλάδας, άρθρο 21, παρ. 1. Ποιους προστατεύει το άρθρο, και τι σημαίνει «υπό την προστασία του Κράτους» για μια οικογένεια που περνάει δυσκολίες;
4. Μια φανταστική οικογένεια συζητά: «Τα παιδιά πρέπει να έχουν σταθερές δουλειές στο σπίτι, όπως οι μεγάλοι.» Συμφωνείς; Τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/civics/family
