# Ευρωπαίοι πολίτες

> Πολλοί λαοί, πολλές γλώσσες, ένα κοινό διαβατήριο: τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του Ευρωπαίου πολίτη.

Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/civics/european-citizens

## Τι θα μάθεις

- Να περιγράφεις τι χωρίζει και τι ενώνει τους λαούς της ΕΕ: γλώσσες, έθιμα, αλλά και κοινές αξίες και σύμβολα.
- Να δίνεις παραδείγματα συνεργασίας και αλληλεγγύης ανάμεσα στις χώρες της ΕΕ, στον πολιτισμό, στην εκπαίδευση και στις καταστροφές.
- Να αναγνωρίζεις ποιο δικαίωμα του Ευρωπαίου πολίτη βοηθάει σε μια συγκεκριμένη κατάσταση.
- Να αναφέρεις τις υποχρεώσεις του Ευρωπαίου πολίτη, όπως τον σεβασμό στους νόμους της χώρας όπου ζει και στη διαφορετικότητα.

## Ενωμένη στην πολυμορφία

Στις $27$ χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ζουν περίπου **450 εκατομμύρια** άνθρωποι. Μιλούν **24 επίσημες γλώσσες**, και δεκάδες ακόμα σε περιοχές και νησιά. Γράφουν με τρία αλφάβητα: λατινικό, ελληνικό και κυριλλικό. Έχουν άλλα φαγητά, άλλες γιορτές, άλλη μουσική, άλλη ιστορία. Ο Πορτογάλος ψαράς και ο Φινλανδός ξυλοκόπος ζουν πολύ διαφορετικές ζωές.

Κι όμως, ζουν σε μια **κοινή Ένωση**. Τι τους ενώνει; Όχι η γλώσσα ή τα έθιμα, αλλά κάποιες **κοινές αξίες**: η **δημοκρατία**, η **ελευθερία**, η **ισότητα**, ο σεβασμός των **ανθρώπινων δικαιωμάτων** και το **κράτος δικαίου**, δηλαδή ότι όλοι, και όσοι κυβερνούν, υπακούουν στους νόμους. Μόνο μια χώρα που σέβεται αυτές τις αξίες μπορεί να γίνει μέλος.

Γι' αυτό το σύνθημα της Ένωσης είναι **«Ενωμένη στην πολυμορφία»**. Η ΕΕ δεν θέλει να κάνει όλους τους Ευρωπαίους ίδιους. Θέλει να ζουν μαζί, ειρηνικά, **κρατώντας ο καθένας τη γλώσσα και τον πολιτισμό του**. Σκέψου μια μεγάλη οικογένεια: τα μέλη της έχουν κάτι κοινό, αλλά το καθένα έχει τον δικό του χαρακτήρα.

*Θάλαμος διερμηνείας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στις Βρυξέλλες. Οι διερμηνείς μεταφράζουν ζωντανά όσα λέγονται, ώστε κάθε ευρωβουλευτής να μιλά και να ακούει στη δική του γλώσσα. Καμία από τις 24 γλώσσες δεν είναι πιο «επίσημη» από τις άλλες.*

Η Ένωση έχει και **κοινά σύμβολα**, που τα βλέπεις σε πινακίδες, διαβατήρια και κτίρια:

| Σύμβολο                 | Τι είναι                                                                                                                                              |
| ----------------------- | ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| Η **σημαία**            | $12$ χρυσά αστέρια σε κύκλο, σε μπλε φόντο. Τα αστέρια δεν είναι όσα οι χώρες: το $12$ είναι σύμβολο του ολοκληρωμένου. Ο κύκλος δείχνει την ενότητα. |
| Ο **ύμνος**             | η «Ωδή στη Χαρά», από την Ένατη Συμφωνία του Μπετόβεν. Παίζεται χωρίς λόγια, για να μην προτιμηθεί καμία γλώσσα.                                      |
| Η **Ημέρα της Ευρώπης** | η **9η Μαΐου**. Θυμίζει την πρόταση του Γάλλου υπουργού Ρομπέρ Σουμάν το $1950$, από την οποία ξεκίνησε η ευρωπαϊκή ενοποίηση.                        |
| Το **ευρώ**             | το κοινό νόμισμα $21$ από τις $27$ χώρες.                                                                                                             |

## Γείτονες που συνεργάζονται

Επί αιώνες οι χώρες της Ευρώπης πολεμούσαν μεταξύ τους, και στον 20ό αιώνα ξεκίνησαν από εδώ δύο παγκόσμιοι πόλεμοι. Από τότε που ιδρύθηκε η ευρωπαϊκή κοινότητα, **καμία χώρα-μέλος δεν πολέμησε με άλλη**. Τις διαφωνίες τους τις λύνουν πια γύρω από ένα τραπέζι. Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο επίτευγμα της Ένωσης.

*Η υπογραφή της πρώτης ευρωπαϊκής συνθήκης, για τον άνθρακα και τον χάλυβα, στο Παρίσι το 1951. Έξι χώρες που είχαν πολεμήσει η μία την άλλη αποφάσισαν να μοιραστούν τα υλικά του πολέμου. Από αυτή την ιδέα ξεκίνησε η σημερινή Ένωση.*

Σήμερα οι χώρες συνεργάζονται σε πάρα πολλά:

- **Στον πολιτισμό.** Κάθε χρόνο κάποιες πόλεις γίνονται **Πολιτιστικές Πρωτεύουσες της Ευρώπης**, με εκθέσεις, συναυλίες και παραστάσεις. Η ιδέα ήταν της Ελληνίδας υπουργού **Μελίνας Μερκούρη**, και η πρώτη πρωτεύουσα ήταν η **Αθήνα**, το $1985$. Ακολούθησαν η Θεσσαλονίκη, η Πάτρα και η Ελευσίνα.
- **Στην εκπαίδευση.** Με το πρόγραμμα **Έρασμους** εκατομμύρια φοιτητές, μαθητές και δάσκαλοι έχουν περάσει ένα διάστημα σε σχολείο ή πανεπιστήμιο άλλης χώρας. Με το **eTwinning** τάξεις από διαφορετικές χώρες κάνουν μαζί εργασίες μέσω υπολογιστή.
- **Στις καταστροφές.** Όταν μια χώρα δεν μπορεί να αντιμετωπίσει μόνη της μια πυρκαγιά, μια πλημμύρα ή έναν σεισμό, ζητά βοήθεια από τις άλλες. Στις μεγάλες πυρκαγιές της Ελλάδας ήρθαν πυροσβέστες και αεροσκάφη από άλλες χώρες της Ένωσης. Αυτό είναι η **αλληλεγγύη**.
- **Στην ανάπτυξη.** Με χρήματα της Ένωσης χτίστηκαν σε όλη την Ευρώπη δρόμοι, γέφυρες, σχολεία και νοσοκομεία, πολλά από αυτά και στην Ελλάδα.

## Δικαιώματα και υποχρεώσεις του Ευρωπαίου πολίτη

Όπως είδες στην ενότητα [Η Ελλάδα στην Ευρωπαϊκή Ένωση](/el/dim-6/civics/greece-in-the-eu), κάθε Έλληνας είναι και **πολίτης της Ένωσης**, και αυτό του δίνει δικαιώματα: να ταξιδεύει, να μένει, να σπουδάζει και να δουλεύει σε όποια χώρα της ΕΕ θέλει, να ψηφίζει στις δημοτικές εκλογές και στις ευρωεκλογές εκεί όπου μένει, να ζητά βοήθεια από την πρεσβεία άλλης χώρας της ΕΕ. Υπάρχουν και μερικά ακόμα, που ίσως δεν ξέρεις:

- Με την **Ευρωπαϊκή Κάρτα Ασφάλισης Ασθενείας** παίρνεις ιατρική φροντίδα σε άλλη χώρα της ΕΕ, όπως οι κάτοικοί της, αν αρρωστήσεις σε ένα ταξίδι.
- Μπορείς να στείλεις **αναφορά** στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ή να παραπονεθείς στον **Ευρωπαίο Διαμεσολαβητή**, αν ένα όργανο της ΕΕ σε αδίκησε.
- Με την **Ευρωπαϊκή πρωτοβουλία πολιτών**, αν μαζευτούν **ένα εκατομμύριο υπογραφές** από τουλάχιστον επτά χώρες, οι πολίτες ζητούν από την Ένωση να φτιάξει έναν νέο νόμο.
- Ο **Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων** της ΕΕ, του $2000$, γράφει όλα τα δικαιώματα που πρέπει να σέβεται η Ένωση: από την αξιοπρέπεια και την ελευθερία ως την προστασία των παιδιών.

> **Κλειδί**
>
> Η ιθαγένεια της Ένωσης **προστίθεται** στην ελληνική. Δεν σταματάς να είσαι Έλληνας ή Ελληνίδα· γίνεσαι **και** Ευρωπαίος πολίτης.
>
> Και όπως κάθε ιθαγένεια, έχει και **υποχρεώσεις**: να τηρείς τους **νόμους της χώρας όπου βρίσκεσαι**, να σέβεσαι τη **γλώσσα, τη θρησκεία και τα έθιμα** των άλλων λαών, να προστατεύεις το **κοινό περιβάλλον**, και να **συμμετέχεις**, για παράδειγμα να ψηφίζεις στις ευρωεκλογές, που γίνονται κάθε πέντε χρόνια.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποιο δικαίωμα σε βοηθάει;*

> **Πρόσεχε**
>
> Το ότι μπορείς να ζήσεις σε κάθε χώρα της ΕΕ **δεν** σημαίνει ότι εκεί ισχύουν οι ελληνικοί νόμοι. Αν μετακομίσεις στη Γερμανία, τηρείς τους **γερμανικούς** νόμους, όπως οι Γερμανοί που μένουν στην Ελλάδα τηρούν τους ελληνικούς. Και το δικαίωμα να μένεις σε άλλη χώρα έχει κανόνες: αν μείνεις πολύ καιρό, πρέπει να δουλεύεις, να σπουδάζεις ή να μπορείς να ζήσεις από τα δικά σου χρήματα.

> **Θυμήσου**
>
> - **Τι μας χωρίζει:** γλώσσες, έθιμα, ιστορία. **Τι μας ενώνει:** δημοκρατία, ελευθερία, ισότητα, ανθρώπινα δικαιώματα. Σύνθημα: «Ενωμένη στην πολυμορφία».
> - Οι χώρες συνεργάζονται στον πολιτισμό, στην εκπαίδευση, στην ανάπτυξη και στις καταστροφές. Μεταξύ τους δεν έχουν πολεμήσει ποτέ ως μέλη.
> - Ο Ευρωπαίος πολίτης έχει **δικαιώματα** σε όλη την Ένωση και **υποχρεώσεις**: νόμοι της χώρας όπου ζει, σεβασμός στους άλλους, συμμετοχή.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Η ΕΕ έχει 24 επίσημες γλώσσες, και κάθε κείμενο νόμου μεταφράζεται σε όλες. Δεν θα ήταν πιο απλό να μιλούν όλοι μία, για παράδειγμα τα αγγλικά;

1. Θα ήταν πιο **φθηνό** και πιο **γρήγορο**: λιγότεροι διερμηνείς, λιγότερες μεταφράσεις.
2. Οι νόμοι της Ένωσης όμως ισχύουν για **κάθε πολίτη**. Ένας αγρότης στην Κρήτη ή μια γιαγιά στην Πολωνία πρέπει να μπορούν να διαβάσουν τους κανόνες που τους αφορούν **στη γλώσσα τους**.
3. Η γλώσσα είναι και κομμάτι του **πολιτισμού** ενός λαού. Αν μία γλώσσα γινόταν η «σημαντική», οι υπόλοιποι λαοί θα ένιωθαν δεύτεροι.
4. Γι' αυτό η Ένωση πληρώνει το κόστος των μεταφράσεων: είναι ο τρόπος να είναι πραγματικά «ενωμένη στην πολυμορφία».

### Παράδειγμα 2: Μια οικογένεια από την Ιταλία μετακομίζει στο χωριό σου. Ποια δικαιώματα έχουν εδώ, και ποιες υποχρεώσεις;

1. Ως πολίτες της ΕΕ έχουν **δικαίωμα** να μένουν και να δουλεύουν στην Ελλάδα, και τα παιδιά τους να πηγαίνουν στο σχολείο όπως εσύ.
2. Μπορούν να **ψηφίζουν** στις δημοτικές εκλογές του δήμου σου και στις ευρωεκλογές, αν γραφτούν στους εκλογικούς καταλόγους. Για τη Βουλή όχι.
3. Έχουν και **υποχρεώσεις**: να τηρούν τους ελληνικούς νόμους και να πληρώνουν φόρους εδώ, αν δουλεύουν εδώ.
4. Κι εσύ έχεις μια υποχρέωση απέναντί τους: να σέβεσαι τη γλώσσα και τις συνήθειές τους. Κι αυτοί τις δικές σου.

## Ερωτήσεις

1. Ποιο είναι το σύνθημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης;
   - «Ενωμένη στην πολυμορφία»
   - «Μία γλώσσα, ένας λαός»
   - «Ελευθερία ή θάνατος»
   - «Όλοι ίδιοι, όλοι μαζί, για πάντα»
2. Πόσες επίσημες γλώσσες έχει η Ευρωπαϊκή Ένωση;
   - $24$
   - $1$
   - $27$
   - $3$
3. Τι ενώνει τους πολύ διαφορετικούς λαούς της Ένωσης;
   - Κοινές αξίες, όπως η δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα
   - Η ίδια γλώσσα και τα ίδια έθιμα σε όλες τις χώρες
   - Η ίδια θρησκεία, που είναι υποχρεωτική για όλα τα κράτη-μέλη
   - Ένας κοινός βασιλιάς που κυβερνά όλες τις χώρες
4. Τι σημαίνουν τα 12 αστέρια της ευρωπαϊκής σημαίας;
   - Είναι σύμβολο του ολοκληρωμένου και της ενότητας
   - Είναι όσες οι χώρες-μέλη της Ένωσης
   - Είναι οι 12 πρώτες χώρες που υπέγραψαν
   - Είναι οι 12 μήνες της θητείας του Κοινοβουλίου
5. Ποια ήταν η πρώτη Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης, το 1985;
   - Η Αθήνα
   - Οι Βρυξέλλες
   - Το Παρίσι
   - Η Πάτρα
6. Αρρωσταίνεις σε ένα ταξίδι στην Ιταλία. Τι σε βοηθάει να πας σε δημόσιο γιατρό όπως οι Ιταλοί;
   - Η Ευρωπαϊκή Κάρτα Ασφάλισης Ασθενείας
   - Το δικαίωμα ψήφου στις ευρωεκλογές
   - Η Ευρωπαϊκή πρωτοβουλία πολιτών
   - Τίποτα, πρέπει να γυρίσεις στην Ελλάδα
7. Ένας Έλληνας μετακομίζει στη Σουηδία. Ποιους νόμους πρέπει να τηρεί εκεί;
   - Τους σουηδικούς, και τους κοινούς κανόνες της ΕΕ
   - Μόνο τους ελληνικούς, αφού είναι Έλληνας πολίτης
   - Κανέναν, ως Ευρωπαίος πολίτης είναι ελεύθερος
   - Όποιους διαλέξει ο ίδιος από τις δύο χώρες
8. Ποιο θεωρείται από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα της ευρωπαϊκής ενοποίησης;
   - Οι χώρες-μέλη δεν έχουν πολεμήσει μεταξύ τους
   - Όλοι οι Ευρωπαίοι μιλούν πια την ίδια γλώσσα
   - Οι χώρες-μέλη έχουν καταργήσει τις κυβερνήσεις τους
   - Όλες οι χώρες της Ευρώπης έγιναν πια μέλη

## Ασκήσεις

1. Ποια μέρα γιορτάζεται κάθε χρόνο η Ημέρα της Ευρώπης;
2. Γιατί είναι χρήσιμο για τις χώρες της ΕΕ να βοηθούν η μία την άλλη σε μια μεγάλη πυρκαγιά ή έναν σεισμό;
3. «Η ανθρώπινη αξιοπρέπεια είναι απαραβίαστη. Πρέπει να είναι σεβαστή και να προστατεύεται. […] Η Ένωση σέβεται την πολιτιστική, θρησκευτική και γλωσσική πολυμορφία.» — Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, άρθρα 1 και 22. Τι υπόσχεται η Ένωση στους ανθρώπους με αυτά τα δύο άρθρα;
4. Νιώθεις Ευρωπαίος ή Ευρωπαία, ή μόνο Έλληνας ή Ελληνίδα; Μπορεί κανείς να νιώθει και τα δύο; Εσύ τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/civics/european-citizens
