# Το Σύνταγμα

> Ο ανώτατος νόμος της χώρας: τι λέει για το κράτος και για τον πολίτη.

Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/civics/constitution

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς γιατί το Σύνταγμα είναι ο ανώτατος νόμος της χώρας.
- Να ξέρεις πότε ψηφίστηκε το Σύνταγμα που ισχύει και από ποια μέρη αποτελείται.
- Να περιγράφεις πώς αναθεωρείται και ποια άρθρα δεν αλλάζουν ποτέ.
- Να διαβάζεις ένα σύντομο άρθρο του Συντάγματος και να λες τι σημαίνει.

## Ο νόμος πάνω από τους νόμους

Η Βουλή ψηφίζει κάθε χρόνο δεκάδες νόμους: για τα σχολεία, για τους φόρους, για
τους δρόμους. Υπάρχει όμως ένας νόμος που στέκεται **πάνω από όλους τους
άλλους**: το **Σύνταγμα**.

Το Σύνταγμα λέει δύο μεγάλα πράγματα:

- **πώς οργανώνεται το κράτος**: ποιος ψηφίζει τους νόμους, ποιος κυβερνά,
  ποιος δικάζει·
- **ποια δικαιώματα έχει ο καθένας** και ποιες υποχρεώσεις.

Κάθε νόμος πρέπει να συμφωνεί με το Σύνταγμα. Αν ένας νόμος το παραβιάζει, τα
δικαστήρια **δεν τον εφαρμόζουν**. Το λέει το ίδιο το Σύνταγμα, στο άρθρο 93:
«Τα δικαστήρια υποχρεούνται να μην εφαρμόζουν νόμο που το περιεχόμενό του
είναι αντίθετο προς το Σύνταγμα».

> **Κλειδί**
>
> Το Σύνταγμα είναι ο **ανώτατος νόμος** της χώρας.
>
> Οι υπόλοιποι νόμοι αλλάζουν εύκολα: αρκεί η πλειοψηφία της Βουλής. Το Σύνταγμα
> αλλάζει **δύσκολα και αργά**, με δύο διαφορετικές Βουλές και μεγάλες
> πλειοψηφίες.
>
> Αυτή η δυσκολία είναι επίτηδες. Τα βασικά δικαιώματα δεν πρέπει να
> εξαρτώνται από το ποιος κερδίζει τις εκλογές κάθε φορά.

## Το Σύνταγμα του 1975

Η Ελλάδα έχει αλλάξει πολλά συντάγματα στην ιστορία της. Αυτό που ισχύει σήμερα
ψηφίστηκε μετά την πτώση της δικτατορίας και **ισχύει από τις 11 Ιουνίου 1975**.

Από τότε έχει **αναθεωρηθεί τέσσερις φορές**: το 1986, το 2001, το 2008 και το
2019\. Σε κάθε αναθεώρηση άλλαξαν μερικά άρθρα. Το Σύνταγμα όμως έμεινε το ίδιο.

Τα άρθρα του είναι 120 και χωρίζονται σε τέσσερα μέρη:

| Μέρος       | Τι περιέχει                                | Παράδειγμα                        |
| ----------- | ------------------------------------------ | --------------------------------- |
| **Πρώτο**   | Βασικές διατάξεις                          | Άρθρο 1: η μορφή του πολιτεύματος |
| **Δεύτερο** | Ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα           | Άρθρο 16: η παιδεία               |
| **Τρίτο**   | Οργάνωση και λειτουργίες της Πολιτείας     | Βουλή, Κυβέρνηση, δικαστήρια      |
| **Τέταρτο** | Ειδικές, τελικές και μεταβατικές διατάξεις | Άρθρο 110: η αναθεώρηση           |

> **Αναθεώρηση**
>
> Η αλλαγή άρθρων του Συντάγματος, με τη διαδικασία που ορίζει το ίδιο, στο
> άρθρο 110.

## Πώς αλλάζει ένα άρθρο

Η διαδικασία έχει δύο στάδια, σε **δύο διαφορετικές Βουλές**, με εκλογές
ανάμεσα:

1. Τουλάχιστον **50 βουλευτές** προτείνουν ποια άρθρα πρέπει να αλλάξουν.
2. Η Βουλή ψηφίζει **δύο φορές**, με διαφορά τουλάχιστον ενός μήνα.
3. Γίνονται εκλογές.
4. Η **επόμενη** Βουλή αποφασίζει πώς θα γραφτούν τα άρθρα αυτά.

Και άλλος ένας κανόνας: νέα αναθεώρηση δεν γίνεται πριν περάσουν **πέντε
χρόνια** από την προηγούμενη.

Οι πολίτες ψηφίζουν ανάμεσα στις δύο Βουλές. Έτσι έχουν λόγο και για τις
αλλαγές στο Σύνταγμα.

*Η αίθουσα της Ολομέλειας της Βουλής. Στη μέση είναι το βήμα, απ' όπου μιλούν οι βουλευτές, και πίσω του η έδρα του Προέδρου της Βουλής. Εδώ ψηφίζεται και κάθε αναθεώρηση του Συντάγματος.*

> **Πρόσεχε**
>
> **Κάποια άρθρα δεν αλλάζουν ποτέ.** Το άρθρο 110 λέει ότι δεν
> αναθεωρούνται:
>
> - η μορφή του πολιτεύματος, η **Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία**·
> - ο σεβασμός της αξίας του ανθρώπου (άρθρο 2 §1)·
> - η ισότητα μπροστά στον νόμο (άρθρο 4 §1)·
> - η προσωπική ελευθερία (άρθρο 5 §1 και §3)·
> - η ελευθερία της θρησκευτικής συνείδησης (άρθρο 13 §1)·
> - η διάκριση των εξουσιών (άρθρο 26).
>
> Ούτε με τις πιο μεγάλες πλειοψηφίες.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Μπορεί να αλλάξει με αναθεώρηση;*

## Ποιος φυλάει το Σύνταγμα

Το τελευταίο άρθρο, το 120, δίνει την απάντηση: **όλοι οι πολίτες**. Ο
σεβασμός στο Σύνταγμα είναι «θεμελιώδης υποχρέωση όλων των Ελλήνων». Και
αν κάποιος προσπαθήσει να το καταργήσει με τη βία, οι πολίτες «δικαιούνται
και υποχρεούνται» να αντισταθούν.

Τα κείμενα των άρθρων είναι δημόσια. Μπορείς να τα διαβάσεις όλα στον ιστότοπο
της Βουλής, στο hellenicparliament.gr.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ένας φανταστικός νόμος λέει ότι στα σχολεία μιας περιοχής δεν γίνονται δεκτά παιδιά άλλης θρησκείας. Τι θα γίνει, αν φτάσει η υπόθεση σε δικαστήριο;

1. Ψάχνουμε στο Σύνταγμα τι λέει για το θέμα. Το άρθρο 13 §1 λέει ότι η απόλαυση των ατομικών δικαιωμάτων **δεν εξαρτάται από τις θρησκευτικές πεποιθήσεις**.
2. Και το άρθρο 16 §4 λέει ότι **όλοι** οι Έλληνες έχουν δικαίωμα δωρεάν παιδείας.
3. Ο νόμος λοιπόν είναι **αντίθετος προς το Σύνταγμα**.
4. Σύμφωνα με το άρθρο 93 §4, το δικαστήριο **δεν τον εφαρμόζει**. Ο ανώτατος νόμος κερδίζει τον απλό νόμο.

### Παράδειγμα 2: Η Βουλή έχει 300 βουλευτές. Πόσοι χρειάζονται για να αποφασιστεί ότι ένα άρθρο πρέπει να αναθεωρηθεί;

1. Το άρθρο 110 §2 ζητά πλειοψηφία των **τριών πέμπτων** του όλου αριθμού των βουλευτών.
2. Τα τρία πέμπτα του 300: το 300 διά 5 κάνει 60, και 60 επί 3 κάνει **180**.
3. Και αυτό πρέπει να γίνει **δύο φορές**, σε δύο ψηφοφορίες με απόσταση ενός μήνα τουλάχιστον.
4. Για έναν απλό νόμο αρκεί η πλειοψηφία των παρόντων βουλευτών. Η διαφορά δείχνει πόσο πιο «βαρύ» είναι το Σύνταγμα.

## Ερωτήσεις

1. Τι σημαίνει ότι το Σύνταγμα είναι ο ανώτατος νόμος;
   - Κάθε άλλος νόμος πρέπει να συμφωνεί μαζί του
   - Είναι ο πιο πρόσφατος νόμος που ψηφίστηκε
   - Το εφαρμόζουν μόνο τα ανώτατα δικαστήρια
   - Το γράφει κάθε νέα κυβέρνηση από την αρχή
2. Από πότε ισχύει το Σύνταγμα που έχει σήμερα η Ελλάδα;
   - Από το 1975
   - Από το 1821
   - Από το 2019
   - Από το 1981
3. Πόσες φορές έχει αναθεωρηθεί το Σύνταγμα του 1975;
   - Τέσσερις φορές
   - Καμία φορά ως σήμερα
   - Μόνο μία φορά
   - Μία φορά τον χρόνο
4. Γιατί η αναθεώρηση χρειάζεται δύο διαφορετικές Βουλές;
   - Για να έχουν λόγο και οι ψηφοφόροι ανάμεσα στις δύο
   - Επειδή μία Βουλή δεν έχει αρκετούς βουλευτές
   - Επειδή η μία ψηφίζει νόμους και η άλλη δικάζει
   - Για να γράψει τα άρθρα η Ευρωπαϊκή Ένωση
5. Ποια από αυτές τις διατάξεις δεν αναθεωρείται ποτέ;
   - Η ισότητα όλων ενώπιον του νόμου
   - Τα χρόνια της υποχρεωτικής φοίτησης
   - Η ελευθερία του τύπου
   - Η προστασία του περιβάλλοντος
6. Σε ποιο μέρος του Συντάγματος βρίσκονται τα δικαιώματα του πολίτη;
   - Στο δεύτερο μέρος
   - Στο πρώτο μέρος
   - Στο τρίτο μέρος
   - Στο τέταρτο μέρος
7. Σε ποιους «επαφίεται» η τήρηση του Συντάγματος, κατά το άρθρο 120;
   - Στον πατριωτισμό όλων των Ελλήνων
   - Μόνο στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας
   - Μόνο στους βουλευτές της Βουλής
   - Στον στρατό και στην αστυνομία
8. Πόσο πρέπει να περιμένουμε για νέα αναθεώρηση μετά από μια αναθεώρηση;
   - Τουλάχιστον πέντε χρόνια
   - Τουλάχιστον έναν μήνα
   - Τουλάχιστον πενήντα χρόνια
   - Καθόλου, γίνεται αμέσως

## Ασκήσεις

1. Ποια είναι η μορφή του πολιτεύματος της Ελλάδας, σύμφωνα με το άρθρο 1 του Συντάγματος;
2. Ένας απλός νόμος αλλάζει με μία ψηφοφορία της Βουλής. Γιατί το Σύνταγμα φτιάχτηκε ώστε να αλλάζει τόσο πιο δύσκολα;
3. «Θεμέλιο του πολιτεύματος είναι η λαϊκή κυριαρχία. Όλες οι εξουσίες πηγάζουν από το Λαό, υπάρχουν υπέρ αυτού και του Έθνους και ασκούνται όπως ορίζει το Σύνταγμα.» — Σύνταγμα της Ελλάδας, άρθρο 1 §2–3. Τι λέει αυτό το απόσπασμα για το από πού έρχεται η εξουσία και για ποιον υπάρχει;
4. Αν μπορούσες να προτείνεις ένα νέο δικαίωμα για τα παιδιά στο Σύνταγμα, ποιο θα ήταν; Θα το έβαζες στα άρθρα που αλλάζουν ή σε αυτά που δεν αλλάζουν ποτέ; Εσύ τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/civics/constitution
