# Σύλλογοι και οργανωμένες ομάδες

> Πολιτιστικοί, αθλητικοί, περιβαλλοντικοί: πώς οι πολίτες οργανώνονται μόνοι τους.

Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή, ΣΤ΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-6/civics/associations

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς τι είναι ένας σύλλογος ή σωματείο και γιατί οι πολίτες οργανώνονται μόνοι τους.
- Να αναγνωρίζεις είδη συλλόγων: πολιτιστικούς, αθλητικούς, περιβαλλοντικούς, εθελοντικούς, γονέων.
- Να περιγράφεις πώς ιδρύεται ένα σωματείο και τι κάνουν η γενική συνέλευση και το διοικητικό συμβούλιο.
- Να διαβάζεις το άρθρο 12 του Συντάγματος για το δικαίωμα του συνεταιρίζεσθαι.

## Όταν οι πολίτες οργανώνονται μόνοι τους

Σε κάθε πόλη και χωριό υπάρχουν ομάδες που δεν τις έφτιαξε ούτε ο δήμος ούτε το
κράτος: ένα χορευτικό, μια ποδοσφαιρική ομάδα παιδιών, μια ομάδα που καθαρίζει
τις παραλίες, ο σύλλογος γονέων του σχολείου σου. Τις έφτιαξαν οι ίδιοι οι
πολίτες, επειδή είχαν έναν **κοινό σκοπό** και κατάλαβαν ότι μαζί τον πετυχαίνουν
ευκολότερα.

Μια τέτοια ένωση ανθρώπων με κοινό σκοπό, **χωρίς κέρδος**, λέγεται
**σύλλογος** ή, με τη γλώσσα του νόμου, **σωματείο**. «Χωρίς κέρδος» σημαίνει
ότι τα χρήματα που μαζεύει (συνδρομές, δωρεές, εκδηλώσεις) πάνε στον σκοπό
του και όχι στις τσέπες των μελών.

| Είδος                               | Παράδειγμα σκοπού                                                   |
| ----------------------------------- | ------------------------------------------------------------------- |
| **πολιτιστικός**                    | να κρατήσει ζωντανούς τους χορούς και τα τραγούδια του τόπου        |
| **αθλητικός**                       | να μάθουν τα παιδιά της περιοχής μπάσκετ ή κολύμπι                  |
| **περιβαλλοντικός**                 | να προστατέψει ένα δάσος, έναν υγρότοπο ή τις χελώνες μιας παραλίας |
| **εθελοντικός**                     | να βοηθά σε φωτιές, πλημμύρες ή σε ανθρώπους που έχουν ανάγκη       |
| **σύλλογος γονέων και κηδεμόνων**   | να συνεργάζεται με το σχολείο για ό,τι χρειάζονται τα παιδιά        |
| **επαγγελματικός** (π.χ. συνδικάτο) | να προστατεύει τα δικαιώματα όσων κάνουν την ίδια δουλειά           |

Το Σύνταγμα (άρθρο 12) δίνει σε όλους το **δικαίωμα να ιδρύουν σωματεία**,
**χωρίς να ζητήσουν άδεια** από κανέναν. Ο νόμος μπορεί να βάζει κανόνες, όχι
να απαγορεύει.

> **Κλειδί**
>
> Ένας σύλλογος είναι πολίτες που ενώνονται **ελεύθερα** για έναν κοινό σκοπό,
> χωρίς κέρδος. Δεν χρειάζονται άδεια για να τον ιδρύσουν· είναι δικαίωμα που
> τους δίνει το Σύνταγμα.

## Πώς ιδρύεται και πώς λειτουργεί ένα σωματείο

Ο Αστικός Κώδικας ορίζει τα βήματα:

1. Χρειάζονται **τουλάχιστον 20 ιδρυτές** (άρθρο 78).
2. Γράφουν το **καταστατικό**: τον «κανονισμό» του σωματείου. Λέει τον σκοπό,
   το όνομα, την έδρα, ποιος γίνεται μέλος, από πού έρχονται τα χρήματα,
   ποια είναι τα όργανα και πώς παίρνονται οι αποφάσεις.
3. Το σωματείο **γράφεται σε ειδικό βιβλίο του δικαστηρίου** (του
   πρωτοδικείου) της περιοχής του. Από εκεί και πέρα είναι **νομικό πρόσωπο**:
   μπορεί να έχει δικό του λογαριασμό, να νοικιάσει χώρο, να υπογράψει.

Τα δύο βασικά **όργανα** του σωματείου:

| Όργανο                   | Ποιοι είναι                                                       | Τι κάνει                                                                              |
| ------------------------ | ----------------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------- |
| **Γενική Συνέλευση**     | **όλα** τα μέλη                                                   | είναι το **ανώτατο όργανο**: εκλέγει τη διοίκηση, την ελέγχει, αλλάζει το καταστατικό |
| **Διοικητικό Συμβούλιο** | λίγα μέλη που εκλέγει η συνέλευση (πρόεδρος, γραμματέας, ταμίας…) | κάνει την καθημερινή δουλειά: προγράμματα, λογαριασμούς, προσκλήσεις                  |

> **Πρόσεχε**
>
> Ο πρόεδρος **δεν** είναι το αφεντικό του συλλόγου. Το ανώτατο όργανο είναι
> η **συνέλευση όλων των μελών** (Αστικός Κώδικας, άρθρο 93). Αν τη χρειαστούν,
> ακόμα και το ένα πέμπτο των μελών μπορεί να ζητήσει να συγκληθεί.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Συνέλευση ή συμβούλιο;*

Δεν χρειάζεται κάθε ομάδα να γίνει σωματείο. Μια παρέα γειτόνων που φροντίζει
έναν παιδότοπο μπορεί να μείνει άτυπη ομάδα. Το Σύνταγμα προστατεύει κι αυτές
τις **ενώσεις προσώπων**. Το σωματείο χρειάζεται όταν η ομάδα θέλει να έχει
δικά της χρήματα, χώρο ή να υπογράφει.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Δώδεκα κάτοικοι ενός χωριού (φανταστικοί) θέλουν να ιδρύσουν σωματείο για να προστατέψουν το ποτάμι τους. Τι τους λείπει;

1. Ο Αστικός Κώδικας ζητά **τουλάχιστον 20 ιδρυτές**. Οι δώδεκα δεν φτάνουν· πρέπει να βρουν άλλους οκτώ τουλάχιστον.
2. Πρέπει να γράψουν **καταστατικό**: σκοπό («προστασία του ποταμού»), όνομα, έδρα, μέλη, πόρους, όργανα.
3. Μετά γράφονται στο βιβλίο σωματείων του **πρωτοδικείου**. Άδεια από τον δήμο ή από υπουργείο **δεν** χρειάζεται: το άρθρο 12 του Συντάγματος το απαγορεύει.
4. Ως τότε μπορούν να δράσουν ως άτυπη ομάδα, π.χ. να καθαρίσουν την όχθη ένα Σάββατο.

### Παράδειγμα 2: Στον αθλητικό σύλλογο μιας γειτονιάς (φανταστικό) ο πρόεδρος αποφάσισε μόνος του να καταργηθεί η ομάδα των κοριτσιών. Τα μέλη διαφωνούν. Τι μπορούν να κάνουν;

1. Το ανώτατο όργανο είναι η **Γενική Συνέλευση**, όχι ο πρόεδρος. Μια τόσο σημαντική απόφαση ανήκει σ' αυτήν.
2. Τα μέλη μπορούν να ζητήσουν γραπτά να συγκληθεί συνέλευση· αρκεί να το ζητήσει το ένα πέμπτο των μελών.
3. Στη συνέλευση ψηφίζουν όλοι. Αν η πλειοψηφία θέλει να κρατηθεί η ομάδα, η διοίκηση πρέπει να ακολουθήσει, και η συνέλευση μπορεί ακόμα και να αλλάξει τη διοίκηση.

## Ερωτήσεις

1. Τι σημαίνει ότι ένας σύλλογος είναι «μη κερδοσκοπικός»;
   - Τα χρήματά του πάνε στον σκοπό, όχι στα μέλη
   - Δεν επιτρέπεται να μαζεύει κανένα απολύτως χρήμα
   - Τα έξοδά του τα πληρώνει ο δήμος
   - Τα μέλη του δουλεύουν χωρίς καμία ευθύνη
2. Τι λέει το άρθρο 12 του Συντάγματος για την ίδρυση σωματείων;
   - Δεν χρειάζεται προηγούμενη άδεια από κανέναν
   - Χρειάζεται άδεια από τον δήμαρχο της πόλης
   - Χρειάζεται ψήφισμα της Βουλής για το καθένα
   - Επιτρέπεται μόνο σε όσους είναι πάνω από 30
3. Πόσοι τουλάχιστον χρειάζονται για να ιδρύσουν σωματείο, κατά τον Αστικό Κώδικα;
   - Είκοσι
   - Πέντε
   - Εκατό
   - Δύο
4. Τι είναι το καταστατικό ενός σωματείου;
   - Ο κανονισμός του, με σκοπό, μέλη και όργανα
   - Η λίστα με όσους πλήρωσαν τη συνδρομή τους
   - Το κτίριο όπου μαζεύονται τα μέλη του
   - Η άδεια που του δίνει το υπουργείο
5. Ποιο είναι το ανώτατο όργανο ενός σωματείου;
   - Η γενική συνέλευση των μελών
   - Ο πρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου
   - Το διοικητικό συμβούλιο
   - Ο δήμος της περιοχής του
6. Πού γράφεται ένα σωματείο για να αποκτήσει νομική προσωπικότητα;
   - Σε ειδικό βιβλίο του πρωτοδικείου
   - Στα μητρώα της αστυνομίας της περιοχής
   - Στο δημοτολόγιο του δήμου του
   - Στη Βουλή των Ελλήνων
7. Μια ομάδα κατοίκων θέλει να προστατέψει τις θαλάσσιες χελώνες που γεννούν στην παραλία της. Τι είδους σύλλογο θα ιδρύσει;
   - Περιβαλλοντικό
   - Αθλητικό
   - Επαγγελματικό
   - Γονέων
8. Μια παρέα γειτόνων φροντίζει κάθε Σάββατο τον παιδότοπο της γειτονιάς. Πρέπει να γίνει σωματείο;
   - Όχι, μπορεί να μείνει άτυπη ομάδα
   - Ναι, αλλιώς απαγορεύεται να μαζεύονται
   - Ναι, και πρέπει να ζητήσει άδεια
   - Όχι, γιατί είναι λιγότεροι από πέντε

## Ασκήσεις

1. Ποια είναι τα δύο βασικά όργανα ενός σωματείου;
2. Γιατί οι πολίτες ιδρύουν συλλόγους, αντί να περιμένουν να τα κάνουν όλα ο δήμος ή το κράτος;
3. «Οι Έλληνες έχουν το δικαίωμα να συνιστούν ενώσεις και μη κερδοσκοπικά σωματεία, τηρώντας τους νόμους, που ποτέ όμως δεν μπορούν να εξαρτήσουν την άσκηση του δικαιώματος αυτού από προηγούμενη άδεια. Το σωματείο δεν μπορεί να διαλυθεί για παράβαση του νόμου ή ουσιώδους διάταξης του καταστατικού του, παρά μόνο με δικαστική απόφαση.» — Σύνταγμα, άρθρο 12, παρ. 1–2. Ποιες δύο προστασίες δίνει το απόσπασμα στα σωματεία, και γιατί είναι σημαντικές σε μια δημοκρατία;
4. Κάποιοι λένε ότι κάθε σχολείο θα έπρεπε να έχει έναν σύλλογο μαθητών με δικό του μικρό ταμείο, που θα αποφάσιζε μόνος του πώς θα το ξοδέψει. Τι λες;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-6/civics/associations
