# Πίεση: υδροστατική και ατμοσφαιρική

> Γιατί τα χιονοπέδιλα δεν βουλιάζουν και το καλαμάκι ρουφάει.

Φυσική, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/physics/pressure

## Τι θα μάθεις

- Να εξηγείς ότι η ίδια δύναμη σε μικρότερη επιφάνεια δίνει μεγαλύτερη πίεση.
- Να εξηγείς ότι η πίεση στα υγρά μεγαλώνει όσο πηγαίνουμε πιο βαθιά.
- Να περιγράφεις την ατμοσφαιρική πίεση ως το βάρος του αέρα πάνω μας.
- Να εξηγείς πώς δουλεύουν το καλαμάκι, η βεντούζα και τα χιονοπέδιλα.

## Το ίδιο βάρος, άλλο αποτέλεσμα

Περπάτα σε φρέσκο χιόνι με παπούτσια: βουλιάζεις ως το γόνατο. Φόρεσε **χιονοπέδιλα**, που μοιάζουν με μεγάλες ρακέτες: μένεις σχεδόν στην επιφάνεια. Το βάρος σου είναι το ίδιο. Τι άλλαξε;

Άλλαξε η **επιφάνεια** πάνω στην οποία μοιράζεται το βάρος σου. Με τα χιονοπέδιλα το βάρος απλώνεται σε πολύ μεγαλύτερο εμβαδό, και κάθε κομματάκι χιονιού σηκώνει λίγο.

*Ορειβάτες με χιονοπέδιλα στην Ιαπωνία. Κοίτα τα πόδια τους: τα πέλματα είναι πολύ πλατύτερα από μια μπότα, και γι' αυτό πατούν πάνω στο χιόνι αντί να βουλιάζουν.*

> **Κλειδί**
>
> **Πίεση** είναι το πόσο «συγκεντρωμένη» είναι μια δύναμη πάνω σε μια επιφάνεια.
>
> - Ίδια δύναμη σε **μικρή** επιφάνεια → **μεγάλη** πίεση.
> - Ίδια δύναμη σε **μεγάλη** επιφάνεια → **μικρή** πίεση.

Γι' αυτό το μαχαίρι κόβει με τη λεπτή του κόψη και όχι με τη ράχη του, και η πινέζα μπαίνει στον φελλό από τη μύτη της. Και ανάποδα: τα τρακτέρ έχουν φαρδιές ρόδες για να μη βουλιάζουν στο χώμα, και η καμήλα έχει πλατιές πατούσες για την άμμο.

Δοκίμασε: πίεσε με τον αντίχειρα ένα κομμάτι πλαστελίνη, και μετά με τη μύτη ενός μολυβιού, με την ίδια περίπου δύναμη. Ποιο αφήνει βαθύτερο σημάδι;

## Η πίεση μέσα στο νερό

Πάρε ένα πλαστικό μπουκάλι. Ένας μεγάλος ανοίγει τρεις μικρές τρύπες, τη μία πάνω από την άλλη. Γέμισε το μπουκάλι νερό, πάνω από νεροχύτη.

Το νερό πετάγεται και από τις τρεις τρύπες, αλλά **από την κάτω τρύπα πετάγεται πιο μακριά**. Εκεί το νερό σπρώχνει πιο δυνατά, γιατί έχει από πάνω του περισσότερο νερό.

Αυτή είναι η **υδροστατική πίεση**: η πίεση που ασκεί ένα υγρό. Μεγαλώνει όσο πάμε **πιο βαθιά**, και στο ίδιο βάθος σπρώχνει **προς όλες τις κατευθύνσεις**: πάνω, κάτω, στα πλάγια.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Κατεβαίνοντας στη θάλασσα*

Γι' αυτό πονάνε τα αυτιά σου όταν βουτάς στον πάτο μιας πισίνας, και γι' αυτό τα φράγματα χτίζονται **πολύ πιο χοντρά στη βάση** απ' ό,τι στην κορυφή.

> **kPa**
>
> Η πίεση μετριέται σε μονάδες που λέγονται πασκάλ. Το κιλοπασκάλ (kPa) είναι χίλια πασκάλ. Εδώ μας νοιάζει μόνο η σύγκριση: ποιο νούμερο είναι μεγαλύτερο.

## Ο αέρας πάνω από το κεφάλι μας

Ζούμε στον πάτο μιας «θάλασσας» από αέρα, την ατμόσφαιρα, που φτάνει πολλά χιλιόμετρα πάνω από τη Γη. Ο αέρας έχει βάρος, άρα πιέζει ό,τι βρίσκεται από κάτω. Αυτή είναι η **ατμοσφαιρική πίεση**.

Είναι μεγάλη: στο ύψος της θάλασσας, ο αέρας πιέζει **κάθε τετραγωνικό εκατοστό** του σώματός σου σαν να είχε πάνω του ένα βάρος περίπου **1 κιλού**. Δεν μας συνθλίβει, γιατί πιέζει από όλες τις μεριές και το σώμα μας σπρώχνει από μέσα με ίση πίεση.

> **Θυμήσου**
>
> Όσο ανεβαίνουμε ψηλότερα, έχουμε **λιγότερο αέρα** από πάνω μας, άρα **μικρότερη** ατμοσφαιρική πίεση. Γι' αυτό ένα κλειστό σακουλάκι με πατατάκια φουσκώνει όταν το ανεβάζεις σε ψηλό βουνό.

Το **καλαμάκι** δεν «τραβάει» το χυμό. Όταν ρουφάς, αδειάζεις τον αέρα από το καλαμάκι και η πίεση εκεί μέσα πέφτει. Ο αέρας έξω πιέζει την επιφάνεια του χυμού και **τον σπρώχνει** προς τα πάνω, μέσα στο καλαμάκι. Το ίδιο κάνει και η **βεντούζα**: τη σπρώχνει στον τοίχο ο αέρας από έξω.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ένα κορίτσι στέκεται στο χιόνι πρώτα με αθλητικά παπούτσια και μετά με χιονοπέδιλα. Πότε ασκεί μεγαλύτερη πίεση στο χιόνι;

1. Η δύναμη και στις δύο περιπτώσεις είναι το βάρος της, που δεν αλλάζει.
2. Τα παπούτσια ακουμπούν σε μικρή επιφάνεια. Τα χιονοπέδιλα σε πολύ μεγαλύτερη.
3. Ίδια δύναμη σε μικρότερη επιφάνεια σημαίνει μεγαλύτερη πίεση: **με τα παπούτσια**. Γι' αυτό τότε βουλιάζει.

### Παράδειγμα 2: Γεμίζεις ένα ποτήρι νερό ως πάνω, το σκεπάζεις με ένα κομμάτι χαρτόνι και το αναποδογυρίζεις πάνω από τον νεροχύτη, κρατώντας το χαρτόνι. Μετά αφήνεις το χαρτόνι. Γιατί δεν πέφτει;

1. Από πάνω, το νερό πιέζει το χαρτόνι προς τα κάτω.
2. Από κάτω, ο αέρας του δωματίου πιέζει το χαρτόνι προς τα πάνω, με την ατμοσφαιρική πίεση.
3. Η πίεση του αέρα από κάτω είναι πολύ μεγαλύτερη από την πίεση που ασκεί λίγο νερό ενός ποτηριού. **Ο αέρας κρατάει το χαρτόνι στη θέση του.**

## Ερωτήσεις

1. Πιέζεις πλαστελίνη με την ίδια δύναμη, μία φορά με τον αντίχειρα και μία με τη μύτη μολυβιού. Πότε η πίεση είναι μεγαλύτερη;
   - Με τη μύτη του μολυβιού
   - Με τον αντίχειρα
   - Είναι ίδια και στα δύο
   - Εξαρτάται από το χρώμα της πλαστελίνης
2. Γιατί τα τρακτέρ έχουν πολύ φαρδιές ρόδες;
   - Για να μη βουλιάζουν στο μαλακό χώμα
   - Για να τρέχουν πιο γρήγορα στον δρόμο
   - Για να είναι πιο ελαφριά
   - Για να πιέζουν πιο δυνατά το χώμα
3. Ένα μπουκάλι με νερό έχει τρεις τρύπες, τη μία πάνω από την άλλη. Από ποια πετάγεται το νερό πιο μακριά;
   - Από την κάτω τρύπα
   - Από την πάνω τρύπα
   - Από τη μεσαία τρύπα
   - Από όλες το ίδιο
4. Γιατί ένα φράγμα είναι πιο χοντρό στη βάση του απ' ό,τι στην κορυφή;
   - Η πίεση του νερού είναι μεγαλύτερη στον πάτο
   - Για να στέκεται πιο όμορφο
   - Το νερό είναι πιο ζεστό στον πάτο
   - Η πίεση του νερού είναι μεγαλύτερη στην επιφάνεια
5. Ρουφάς χυμό με καλαμάκι. Τι ανεβάζει τον χυμό;
   - Ο αέρας που πιέζει την επιφάνεια του χυμού
   - Το στόμα σου που τραβάει τον χυμό προς τα πάνω
   - Ο χυμός που ανεβαίνει μόνος του
   - Η βαρύτητα που τραβάει τον χυμό
6. Ανεβάζεις ένα κλειστό σακουλάκι πατατάκια σε ψηλό βουνό και φουσκώνει. Γιατί;
   - Η ατμοσφαιρική πίεση εκεί είναι μικρότερη
   - Η ατμοσφαιρική πίεση εκεί είναι μεγαλύτερη
   - Τα πατατάκια μεγάλωσαν
   - Μπήκε αέρας στο σακουλάκι
7. Ο αέρας πιέζει το σώμα μας πολύ δυνατά. Γιατί δεν μας συνθλίβει;
   - Το σώμα μας πιέζει από μέσα με ίση πίεση
   - Ο αέρας δεν έχει καθόλου βάρος
   - Ο αέρας πιέζει μόνο από πάνω, στο κεφάλι
   - Τα ρούχα μάς προστατεύουν
8. Ένας δύτης κατεβαίνει από τα 5 στα 20 μέτρα βάθος. Τι γίνεται με την πίεση του νερού πάνω του;
   - Μεγαλώνει
   - Μικραίνει
   - Μένει ίδια
   - Μηδενίζεται

## Ασκήσεις

1. Ένα μαχαίρι κόβει πιο εύκολα όταν είναι ακονισμένο ή όταν είναι στομωμένο;
2. Ο ίδιος άνθρωπος στέκεται σε μαλακή λάσπη με τρεις τρόπους: στα δύο πόδια, στο ένα πόδι, και ξαπλωμένος πάνω σε μια φαρδιά σανίδα. Βάλε τους τρόπους σε σειρά, από τη μεγαλύτερη πίεση στη μικρότερη.
3. Ανοίγεις τρεις μικρές τρύπες σε ένα ψηλό πλαστικό μπουκάλι γεμάτο νερό, χωρίς καπάκι: μία κοντά στον πάτο, μία στη μέση και μία ψηλά.
   α) Από ποια τρύπα πετάγεται το νερό πιο δυνατά;
   β) Το μπουκάλι αδειάζει σιγά σιγά. Τι γίνεται με το νερό που βγαίνει από την κάτω τρύπα;
   γ) Δίπλα έχεις ένα πολύ φαρδύ δοχείο, με νερό ως το ίδιο ύψος και μια τρύπα στο ίδιο βάθος με την κάτω. Το νερό του βγαίνει πιο δυνατά, πιο αδύναμα ή το ίδιο;
4. Μια βεντούζα κολλάει στο τζάμι επειδή βγάζεις τον αέρα από κάτω της. Ψηλά σε ένα βουνό θα κρατάει λίγο πιο δυνατά ή λίγο πιο αδύναμα απ' ό,τι δίπλα στη θάλασσα;
5. Ένα τούβλο έχει μήκος $20$ cm, πλάτος $10$ cm και ύψος $5$ cm, και ζυγίζει $20$ N. Μπορείς να το ακουμπήσεις στο έδαφος σε τρεις διαφορετικές πλευρές του: στη μεγάλη ($20$ cm επί $10$ cm), στη μεσαία ($20$ cm επί $5$ cm) ή στη μικρή ($10$ cm επί $5$ cm).
   α) Σε ποια πλευρά πιέζει περισσότερο το έδαφος; Πόσες φορές περισσότερο από ό,τι στη μεγάλη;
   β) Πόσα ίδια τούβλα πρέπει να στοιβάξεις το ένα πάνω στο άλλο, όλα ξαπλωμένα στη μεγάλη πλευρά, για να πιέζουν το έδαφος όσο ένα τούβλο όρθιο στη μικρή;
   γ) Βάζεις δύο τούβλα όρθια στη μικρή πλευρά, το ένα δίπλα στο άλλο. Η πίεση στο έδαφος είναι μεγαλύτερη, μικρότερη ή ίδια με ενός όρθιου τούβλου;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/physics/pressure
