# Ταχύτητα: απόσταση και χρόνος μαζί

> Η πρώτη μονάδα που φτιάχνεται από δύο άλλες — και πώς διαβάζεται.

Μαθηματικά, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/math/speed-distance-time

## Τι θα μάθεις

- Να διαβάζεις την ταχύτητα ως «πόσο δρόμο σε μία ώρα».
- Να υπολογίζεις ταχύτητα, απόσταση ή χρόνο όταν ξέρεις τα άλλα δύο.
- Να μετατρέπεις λεπτά σε δεκαδικό μέρος της ώρας χωρίς να μπερδεύεις τη βάση 60.
- Να ξεχωρίζεις τη μέση ταχύτητα από την ταχύτητα κάθε στιγμής.

## Μια μονάδα φτιαγμένη από δύο άλλες

Ως τώρα κάθε μονάδα μετρούσε ένα πράγμα: το μέτρο μήκος, το κιλό μάζα, η ώρα χρόνο.

Η ταχύτητα είναι το πρώτο μέγεθος που χρειάζεται **δύο** μονάδες μαζί:

$$
90 \text{ km/h}
$$

Το «/» διαβάζεται **«ανά»**: ενενήντα χιλιόμετρα **ανά** ώρα. Δηλαδή: αν το
αυτοκίνητο κρατήσει αυτόν τον ρυθμό για μία ώρα, θα έχει διανύσει $90$ km.

Πριν από κάθε πράξη, οι μονάδες πρέπει να ταιριάζουν. Δοκίμασε πώς γράφεται ο ίδιος χρόνος σε λεπτά και σε ώρες, και η ίδια απόσταση σε μέτρα και σε χιλιόμετρα.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ο ίδιος χρόνος, η ίδια απόσταση, με άλλες μονάδες*

> **Κλειδί**
>
> Τρία μεγέθη, μία σχέση. Ξέρεις τα δύο — βρίσκεις το τρίτο.
>
> - **ταχύτητα = απόσταση : χρόνος**
> - **απόσταση = ταχύτητα × χρόνος**
> - **χρόνος = απόσταση : ταχύτητα**
>
> Δεν χρειάζεται να αποστηθίσεις τρεις τύπους. Αν θυμάσαι ότι «ταχύτητα σημαίνει
> δρόμος **δια** χρόνο», οι άλλοι δύο βγαίνουν λύνοντας.

## Δείξε μου τη μονάδα και θα σου πω την πράξη

Η μονάδα είναι ολόκληρη οδηγία:

| Μονάδα        | Τι λέει                | Άρα η πράξη        |
| ------------- | ---------------------- | ------------------ |
| km/h          | χιλιόμετρα ανά ώρα     | km $:$ h           |
| m/s           | μέτρα ανά δευτερόλεπτο | m $:$ s            |
| σελίδες/ημέρα | σελίδες ανά ημέρα      | σελίδες $:$ ημέρες |
| € το κιλό     | ευρώ ανά κιλό          | ευρώ $:$ κιλά      |

Κάθε φορά που βλέπεις «ανά», η διαίρεση είναι ήδη γραμμένη μέσα στη μονάδα.

> **Πρόσεχε**
>
> Ο χρόνος **δεν** είναι δεκαδικός από μόνος του.
>
> $2$ ώρες και $30$ λεπτά **δεν** είναι $2{,}30$ ώρες. Είναι $2{,}5$ ώρες, γιατί
> τα $30$ λεπτά είναι το **μισό** της ώρας.
>
> | Λεπτά | Μέρος της ώρας                   |
> | ----- | -------------------------------- |
> | $15$  | $0{,}25$                         |
> | $20$  | $\frac{1}{3}$ (περίπου $0{,}33$) |
> | $30$  | $0{,}5$                          |
> | $45$  | $0{,}75$                         |
>
> Ο κανόνας: λεπτά $: 60$.

Στο εργαλείο, ένα τρένο τρέχει με $80$ km/h για $2$ ώρες και $30$ λεπτά. Διάλεξε τι ψάχνεις και άλλαξε τα άλλα δύο. Πριν από κάθε πράξη, ο χρόνος γίνεται πρώτα ώρες.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ταχύτητα, χρόνος, απόσταση*

## Μέση ταχύτητα: ο ρυθμός που «βγήκε» στο τέλος

Ένα λεωφορείο κάνει $120$ km σε $2$ ώρες. Μέση ταχύτητα: $60$ km/h.

Αυτό **δεν** σημαίνει ότι πήγαινε $60$ km/h σε κάθε στιγμή. Μπορεί να έτρεξε με
$90$, να κόλλησε σε φανάρι, να στάθηκε σε στάση.

Η μέση ταχύτητα απαντά σε μία μόνο ερώτηση: *αν πήγαινε σταθερά, με τι
ταχύτητα θα έκανε την ίδια διαδρομή στον ίδιο χρόνο;*

> **Θυμήσου**
>
> Πριν διαιρέσεις, **έλεγξε τις μονάδες**.
>
> Αν η απόσταση είναι σε μέτρα και ο χρόνος σε ώρες, το αποτέλεσμα βγαίνει σε m/h
> — σωστό αριθμητικά, άχρηστο στην πράξη. Φέρε πρώτα τα δύο μεγέθη στις μονάδες
> που θέλεις στην απάντηση.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ένα ποδήλατο κάνει 36 km σε 3 ώρες. Ποια η μέση ταχύτητά του;

1. Ζητείται ταχύτητα, άρα απόσταση **δια** χρόνο.
2. $36 : 3 = 12$
3. Μονάδα: χιλιόμετρα δια ώρες → km/h.

   Απάντηση: $12$ km/h.
4. **Έλεγχος με λογική:** σε μία ώρα κάνει $12$ km· σε τρεις ώρες $12 \times 3 = 36$ km ✓

### Παράδειγμα 2: Ένα τρένο τρέχει με 80 km/h. Πόσο δρόμο κάνει σε 2 ώρες και 30 λεπτά;

1. Ζητείται απόσταση, άρα ταχύτητα **επί** χρόνο. Πρώτα όμως ο χρόνος σε ώρες.
2. $30$ λεπτά $= 30 : 60 = 0{,}5$ ώρες, άρα ο χρόνος είναι $2{,}5$ ώρες.
3. $80 \times 2{,}5 = 200$
4. Απάντηση: $200$ km.

   Αν είχες γράψει $2{,}30$ ώρες, θα έβγαζες $184$ km — λάθος κατά $16$ χιλιόμετρα, από μία υποδιαστολή.

### Παράδειγμα 3: Πόση ώρα θέλει ένα αυτοκίνητο για 150 km με μέση ταχύτητα 50 km/h;

1. Ζητείται χρόνος, άρα απόσταση **δια** ταχύτητα.
2. $150 : 50 = 3$
3. Απάντηση: $3$ ώρες.
4. **Άλλος δρόμος, ίδια απάντηση:** με $50$ km/h κάνει $50$ km την ώρα. Πόσες φορές χωράει το $50$ στο $150$; Τρεις.

### Παράδειγμα 4: Η Άννα περπατάει 4 km σε 48 λεπτά. Με πόση ταχύτητα, σε km/h;

1. Η ταχύτητα σε km/h θέλει τον χρόνο σε **ώρες**, όχι σε λεπτά.
2. $48 : 60 = 0{,}8$ ώρες.
3. $4 : 0{,}8 = 5$
4. Απάντηση: $5$ km/h — ρυθμός γρήγορου περπατήματος, όπως έπρεπε.

   Αν είχες διαιρέσει $4 : 48$, θα έβγαινε $0{,}083$ km ανά **λεπτό**. Σωστό μέγεθος, λάθος μονάδα για την ερώτηση.

## Ερωτήσεις

1. Ένα αυτοκίνητο κινείται με $70$ km/h. Τι ακριβώς σημαίνει αυτό;
   - Με αυτόν τον ρυθμό, $70$ km σε μία ώρα
   - Έχει κάνει συνολικά $70$ χιλιόμετρα
   - Ταξιδεύει ήδη για $70$ ώρες
   - Κάνει $70$ χιλιόμετρα κάθε λεπτό
2. Ένας δρομέας τρέχει $24$ km σε $2$ ώρες. Ποια είναι η μέση ταχύτητά του;
   - $12$ km/h
   - $48$ km/h
   - $22$ km/h
   - $26$ km/h
3. Ένα πλοίο ταξιδεύει με $30$ km/h για $4$ ώρες. Πόσα χιλιόμετρα διανύει;
   - $120$ km
   - $7{,}5$ km
   - $34$ km
   - $30$ km
4. Πόση ώρα θέλει ένα λεωφορείο για $180$ km με μέση ταχύτητα $60$ km/h;
   - $3$ ώρες
   - $120$ ώρες
   - $2$ ώρες
   - $10.800$ ώρες
5. Πόσο μέρος της ώρας είναι τα $45$ λεπτά, γραμμένο ως δεκαδικός;
   - $0{,}75$ της ώρας
   - $0{,}45$ της ώρας
   - $4{,}5$ της ώρας
   - $0{,}5$ της ώρας
6. Ένα αυτοκίνητο είχε μέση ταχύτητα $50$ km/h σε μια διαδρομή. Τι σίγουρα ισχύει;
   - Με σταθερά $50$ km/h θα τελείωνε στον ίδιο χρόνο
   - Πήγαινε $50$ km/h σε κάθε στιγμή της διαδρομής
   - Δεν ξεπέρασε ποτέ τα $50$ km/h
   - Η διαδρομή ήταν $50$ χιλιόμετρα
7. Ένα παιδί κάνει ποδήλατο $6$ km σε $30$ λεπτά. Ποια είναι η ταχύτητά του σε km/h;
   - $12$ km/h
   - $0{,}2$ km/h
   - $6$ km/h
   - $180$ km/h
8. Τα $3$ κιλά μήλα κοστίζουν $4{,}50$ €. Πόσο κοστίζει το ένα κιλό;
   - $1{,}50$ € το κιλό
   - $13{,}50$ € το κιλό
   - $7{,}50$ € το κιλό
   - $4{,}50$ € το κιλό

## Ασκήσεις

1. Ένα τρένο κάνει $150$ km σε $3$ ώρες. Ποια η μέση ταχύτητά του;
2. Ένα τρένο τρέχει $2$ ώρες με $120$ km/h. Ένα αυτοκίνητο τρέχει $3$ ώρες με $90$ km/h. Ποιο διανύει περισσότερα χιλιόμετρα, και πόσα περισσότερα;
3. Ξεκινάς με το ποδήλατο στις $9{:}30$ το πρωί για μια διαδρομή $45$ km. Πηγαίνεις με μέση ταχύτητα $15$ km/h. Τι ώρα φτάνεις;
4. Σε αγώνα $10$ km, η Δάφνη και ο Νίκος ξεκινούν μαζί. Ο Νίκος τρέχει όλη τη διαδρομή με $12$ km/h. Η Δάφνη κάνει τα πρώτα $7$ km σε μισή ώρα, κουράζεται, και τρέχει τα υπόλοιπα με $6$ km/h.
   α) Ποιος είναι μπροστά στο μισάωρο, και πόσο;
   β) Ποιος τερματίζει πρώτος, και πόσα λεπτά νωρίτερα;
   γ) Πόσα λεπτά μετά την εκκίνηση ο Νίκος φτάνει τη Δάφνη;
5. Ένα τρένο μήκους $200$ m περνάει με σταθερή ταχύτητα μια γέφυρα μήκους $400$ m. Από τη στιγμή που η μηχανή μπαίνει στη γέφυρα ως τη στιγμή που το τελευταίο βαγόνι βγαίνει από αυτήν περνούν $30$ δευτερόλεπτα.
   α) Με πόση ταχύτητα κινείται το τρένο, σε km/h;
   β) Πόσα δευτερόλεπτα είναι ολόκληρο το τρένο πάνω στη γέφυρα;
6. Από το σπίτι σου ως τη λίμνη είναι $12$ km ανηφόρα. Πηγαίνεις με ποδήλατο με σταθερή ταχύτητα $6$ km/h, και γυρνάς από τον ίδιο δρόμο.
   α) Με πόση ταχύτητα πρέπει να γυρίσεις, ώστε η μέση ταχύτητα όλης της διαδρομής να είναι $8$ km/h;
   β) Ένας φίλος λέει: «Γύρνα με $18$ km/h, και η μέση ταχύτητα θα είναι $12$ km/h, αφού $(6 + 18) : 2 = 12$». Πόση θα είναι στην πραγματικότητα;
   γ) Μπορείς να πετύχεις μέση ταχύτητα $12$ km/h, όσο γρήγορα κι αν γυρίσεις;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/math/speed-distance-time
