# Στερεά και όγκος

> Κύβος, ορθογώνιο παραλληλεπίπεδο, κύλινδρος: πόσο χωράνε.

Μαθηματικά, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/math/solids-and-volume

## Τι θα μάθεις

- Να ονομάζεις τα βασικά στερεά και να μετράς έδρες, ακμές και κορυφές.
- Να υπολογίζεις όγκο ορθογωνίου παραλληλεπιπέδου ως στρώση επί ύψος.
- Να ξεχωρίζεις όγκο από εμβαδόν και από περίμετρο με τις μονάδες.
- Να συνδέεις το κυβικό εκατοστό με το μιλιλίτρο.

## Από το επίπεδο στον χώρο

Ως τώρα μετρούσες **επιφάνειες**: πόσα τετραγωνάκια χωράνε μέσα σε ένα σχήμα.

Τα στερεά έχουν και **βάθος**. Η ερώτηση γίνεται: πόσα **κυβάκια** χωράνε μέσα;

*Διαδραστικό στη σελίδα: Στρώση-στρώση*

> **Κλειδί**
>
> Ο όγκος δεν είναι «τρεις αριθμοί πολλαπλασιασμένοι». Είναι **δύο βήματα**:
>
> 1. Πόσα κυβάκια έχει **μία στρώση**; → μήκος $\times$ πλάτος
> 2. Πόσες **στρώσεις** υπάρχουν; → ύψος
>
> $$
> V = (\mu \times \pi) \times \upsilon
> $$
>
> Η πρώτη παρένθεση είναι το **εμβαδόν της βάσης** — κάτι που ήδη ξέρεις να υπολογίζεις.

## Τα στερεά και τα μέρη τους

| Στερεό                    | Έδρες          | Ακμές | Κορυφές |
| ------------------------- | -------------- | ----- | ------- |
| Κύβος                     | $6$            | $12$  | $8$     |
| Ορθογώνιο παραλληλεπίπεδο | $6$            | $12$  | $8$     |
| Τριγωνικό πρίσμα          | $5$            | $9$   | $6$     |
| Κύλινδρος                 | $3$ επιφάνειες | —     | —       |
| Σφαίρα                    | $1$ επιφάνεια  | —     | —       |

- **Έδρα** — μια επίπεδη επιφάνεια.
- **Ακμή** — η γραμμή όπου συναντιούνται δύο έδρες.
- **Κορυφή** — το σημείο όπου συναντιούνται ακμές.

Ο κύβος είναι **ειδική περίπτωση** του ορθογωνίου παραλληλεπιπέδου: αυτή όπου και οι τρεις διαστάσεις είναι ίσες.

$$
V = \alpha \times \alpha \times \alpha = \alpha^3
$$

Εδώ χρειάζεται η δύναμη που είδες νωρίτερα — γι' αυτό λέγεται «στον κύβο».

## Οι μονάδες ξεχωρίζουν τα τρία μεγέθη

| Μέγεθος    | Τι μετράει | Μονάδα    |
| ---------- | ---------- | --------- |
| Περίμετρος | γραμμή     | εκ.       |
| Εμβαδόν    | επιφάνεια  | τ.εκ.     |
| **Όγκος**  | χώρο       | **κ.εκ.** |

> **Πρόσεχε**
>
> Αν υπολογίσεις όγκο και γράψεις «τ.εκ.», η απάντηση είναι λάθος ακόμα κι αν ο αριθμός είναι σωστός.
>
> Και ο έλεγχος λειτουργεί και αντίστροφα: αν ένα πρόβλημα σου δίνει τρεις διαστάσεις, σχεδόν σίγουρα ζητάει όγκο.

## Το κυβικό εκατοστό είναι μιλιλίτρο

Αυτή είναι η πιο χρήσιμη σύνδεση της ενότητας:

**1 κ.εκ. = 1 mL  ·  1.000 κ.εκ. = 1 λίτρο**

Γι' αυτό ένα κουτί $10 \times 10 \times 10$ εκατοστών χωράει ακριβώς **ένα λίτρο** νερό.

> **Θυμήσου**
>
> Ο όγκος και η χωρητικότητα μετράνε το ίδιο πράγμα από δύο πλευρές:
>
> **Όγκος** = πόσο χώρο πιάνει. **Χωρητικότητα** = πόσο χωράει μέσα.
>
> Για ένα άδειο κουτί, είναι πρακτικά ο ίδιος αριθμός.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Κουτί 5 × 4 × 3 εκατοστά. Πόσος όγκος;

*Κουτί με μήκος 5 cm, πλάτος 4 cm και ύψος 3 cm, και δίπλα το ανάπτυγμά του με το εμβαδόν κάθε έδρας.*

1. Μία στρώση: $5 \times 4 = 20$ κυβάκια.
2. Στρώσεις: $3$.
3. $20 \times 3 = 60$
4. $60$ κ.εκ. — δηλαδή και $60$ mL.

### Παράδειγμα 2: Ένας κύβος έχει ακμή 4 εκ. Πόσος όγκος και πόσες έδρες;

1. Όλες οι διαστάσεις ίσες:

   $V = 4 \times 4 \times 4 = 4^3 = 64$
2. $64$ κ.εκ.
3. Ο κύβος έχει πάντα $6$ έδρες, $12$ ακμές, $8$ κορυφές — ανεξάρτητα από το μέγεθός του.
4. **Πρόσεξε:** αν διπλασιάσεις την ακμή σε $8$, ο όγκος γίνεται $512$ — **οκταπλάσιος**, όχι διπλάσιος. Και οι τρεις διαστάσεις διπλασιάστηκαν.

### Παράδειγμα 3: Ένα ενυδρείο 30 × 20 × 25 εκ. Πόσα λίτρα χωράει;

1. Βάση: $30 \times 20 = 600$ τ.εκ.
2. Επί το ύψος:

   **600 × 25 = 15.000 κ.εκ.**
3. $1.000$ κ.εκ. $= 1$ λίτρο, άρα διαιρώ με $1.000$:

   $15.000 : 1.000 = 15$
4. **$15$ λίτρα.**

   **Έλεγχος μεγέθους:** ένα κουτί $10\times10\times10$ είναι $1$ λίτρο. Το ενυδρείο είναι σαφώς πολλαπλάσιο — $15$ λίτρα είναι λογικό ✓

## Ερωτήσεις

1. Κουτί $6 \times 3 \times 4$ εκατοστά. Πόσος όγκος;
   - $72$ κ.εκ.
   - $18$ κ.εκ.
   - $13$ κ.εκ.
   - $72$ τ.εκ.
2. Πόσες έδρες έχει ένας κύβος;
   - $6$
   - $8$
   - $12$
   - $4$
3. Πόσα λίτρα χωράει ένα κουτί $10 \times 10 \times 20$ εκατοστών;
   - $2$ λίτρα
   - $2.000$ λίτρα
   - $20$ λίτρα
   - $40$ λίτρα
4. Πολλαπλασιάζεις μήκος, πλάτος και ύψος ενός κουτιού, όλα σε εκατοστά. Σε ποια μονάδα βγαίνει το αποτέλεσμα;
   - Κυβικά εκατοστά
   - Εκατοστά
   - Τετραγωνικά εκατοστά
   - Λίτρα, πάντα
5. Διπλασιάζεις την ακμή ενός κύβου. Τι γίνεται ο όγκος;
   - Οκταπλασιάζεται
   - Διπλασιάζεται
   - Τετραπλασιάζεται
   - Μένει ίδιος
6. Πόσα χιλιοστόλιτρα είναι $1$ κυβικό εκατοστό;
   - $1$
   - $10$
   - $100$
   - $1000$
7. Ένα κουτί έχει διαστάσεις $2$, $3$ και $5$ εκατοστά. Πόσα κυβάκια του ενός κυβικού εκατοστού χωράει;
   - $30$
   - $10$
   - $15$
   - $62$
8. Ένα δωμάτιο έχει μήκος $4$ m, πλάτος $3$ m και ύψος $3$ m. Πόσος αέρας χωράει μέσα;
   - $36$ κυβικά μέτρα
   - $36$ τετραγωνικά μέτρα
   - $12$ κυβικά μέτρα
   - $10$ κυβικά μέτρα

## Ασκήσεις

1. Κουτί $7 \times 3 \times 2$ εκατοστά. Πόσος όγκος;
   *Κουτί με διαστάσεις 7 cm, 3 cm και 2 cm, και δίπλα το ανάπτυγμά του.*
2. Ποιο έχει μεγαλύτερο όγκο: ένας κύβος με ακμή $5$ εκ. ή ένα κουτί $8 \times 4 \times 4$ εκ.; Πόσο μεγαλύτερο;
   *Κύβος με ακμή 5 cm, και δίπλα το ανάπτυγμά του.*
3. Ένας κύβος έχει όγκο $27$ κ.εκ. Γεμίζεις με τέτοιους κύβους ένα κουτί $12 \times 7 \times 10$ εκ., όσο περισσότερους χωράει. Πόσοι κύβοι μπαίνουν, και πόσα κυβικά εκατοστά του κουτιού μένουν άδεια;
   *Κύβος με την ακμή του σημειωμένη x και τον όγκο του γραμμένο από κάτω.*
4. Υπολόγισε περίπου: πόσο νερό ξοδεύεις σε ένα μπάνιο στην μπανιέρα, και πόσο σε ένα ντους; Γεμίζεις την μπανιέρα ως τα $20$ εκ. Ένα ντους $5$ λεπτών ξοδεύει περίπου $50$ λίτρα.
   α) Πόσα λίτρα νερό βάζεις στην μπανιέρα;
   β) Πόσα τέτοια ντους ξοδεύουν όσο νερό ένα μπάνιο στην μπανιέρα;
5. Ένα κουτί σε σχήμα ορθογωνίου παραλληλεπιπέδου έχει τρεις διαφορετικές έδρες, με εμβαδόν $200$, $300$ και $600$ τ.εκ. Οι απέναντι έδρες είναι ίσες με αυτές.
   α) Πόσα λίτρα χωράει το κουτί;
   β) Το κουτί ακουμπά στη μεγαλύτερη έδρα του, και ρίχνεις μέσα $1{,}5$ λίτρο νερό. Μετά το γυρίζεις να ακουμπά στη μικρότερη έδρα. Πόσα εκατοστά ανεβαίνει η στάθμη του νερού;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/math/solids-and-volume
