# Λόγοι και αναλογίες

> Συνταγές, χάρτες και κλίμακες: η ίδια ιδέα παντού.

Μαθηματικά, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/math/ratios

## Τι θα μάθεις

- Να διαβάζεις έναν λόγο ως «τόσα προς τόσα».
- Να μεγαλώνεις μια συνταγή κρατώντας τον λόγο σταθερό.
- Να μοιράζεις μια ποσότητα σε δοσμένο λόγο.
- Να χρησιμοποιείς κλίμακα χάρτη ως λόγο.

## Ο λόγος κρατάει τη σχέση, όχι την ποσότητα

Μια συνταγή χυμού: **2 μέρη συμπύκνωμα προς 3 μέρη νερό**. Γράφεται:

$$
2 : 3
$$

Αν φτιάξεις διπλάσιο, δεν αλλάζει η γεύση — γιατί **και τα δύο** διπλασιάζονται: $4 : 6$.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Μεγάλωσε τη συνταγή*

> **Κλειδί**
>
> Ο λόγος $2:3$ **δεν** σημαίνει «$2$ ποτήρια και $3$ ποτήρια».
>
> Σημαίνει: όποια κι αν είναι η ποσότητα, για κάθε $2$ μονάδες του πρώτου υπάρχουν $3$ του δεύτερου.
>
> Γι' αυτό το $2:3$, το $4:6$ και το $10:15$ είναι **ο ίδιος** λόγος — ακριβώς όπως τα ισοδύναμα κλάσματα.

## Μοιρασιά σε δοσμένο λόγο

$40$ καραμέλες μοιράζονται σε δύο παιδιά σε λόγο $3 : 5$. Πόσες παίρνει το καθένα;

Το κλειδί: **μέτρα πρώτα τα μέρη**.

1. Σύνολο μερών: $3 + 5 = 8$
2. Πόσο αξίζει ένα μέρος: $40 : 8 = 5$
3. Πρώτο παιδί: $3 \times 5 = 15$. Δεύτερο: $5 \times 5 = 25$

> **Θυμήσου**
>
> **Έλεγχος πάντα:** τα κομμάτια πρέπει να ξαναδίνουν το σύνολο.
>
> $15 + 25 = 40$ ✓
>
> Αν δεν βγαίνει, κάπου μπερδεύτηκε το «ένα μέρος».

> **Πρόσεχε**
>
> Στο $3:5$, το πρώτο παιδί **δεν** παίρνει τα $\frac{3}{5}$ των καραμελών.
>
> Παίρνει τα $\frac{3}{8}$ — γιατί τα μέρη είναι συνολικά $8$, όχι $5$.
>
> Ο παρονομαστής του κλάσματος είναι το **άθροισμα** των μερών.

## Κλίμακα: λόγος με μονάδες

Ένας χάρτης με κλίμακα $1 : 100.000$ λέει: **1 εκατοστό στον χάρτη = 100.000 εκατοστά στην πραγματικότητα**.

Και επειδή $100.000$ εκατοστά $= 1.000$ μέτρα $= 1$ χιλιόμετρο:

**1 cm στον χάρτη = 1 km στην πραγματικότητα**

Άρα $7$ cm στον χάρτη είναι $7$ km.

Δοκίμασε τρεις κλίμακες με τον ίδιο χάρακα: κράτα σταθερά τα εκατοστά και δες πόσο αλλάζει η πραγματική απόσταση.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ίδια εκατοστά, άλλη κλίμακα*

## Αναλογία: όταν λείπει ένας όρος

$$
\frac{2}{3} = \frac{8}{?}
$$

Δύο δρόμοι, και οι δύο σωστοί:

**Α — βρες τον πολλαπλασιαστή:** από $2$ στο $8$ πολλαπλασίασα με $4$. Άρα και κάτω: $3 \times 4 = 12$.

**Β — σταυρωτά γινόμενα:** $2 \times ? = 3 \times 8 = 24$, άρα $? = 12$.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Σε μια τάξη ο λόγος αγοριών προς κορίτσια είναι 4 : 5 και τα παιδιά είναι 27. Πόσα αγόρια;

1. Σύνολο μερών: $4 + 5 = 9$.
2. Ένα μέρος: $27 : 9 = 3$ παιδιά.
3. Αγόρια: $4 \times 3 = 12$. Κορίτσια: $5 \times 3 = 15$.
4. **$12$ αγόρια.**

   **Έλεγχος:** $12 + 15 = 27$ ✓ και ο λόγος $12:15$ απλοποιείται σε $4:5$ ✓

### Παράδειγμα 2: Μια συνταγή για 4 άτομα θέλει 300 g αλεύρι. Πόσο για 6 άτομα;

1. Βρίσκω πόσο αναλογεί σε **ένα** άτομο:

   $300 : 4 = 75 \text{ g}$
2. Για $6$ άτομα:

   $6 \times 75 = 450 \text{ g}$
3. $450$ γραμμάρια.
4. **Έλεγχος με λογική:** τα $6$ άτομα είναι μιάμιση φορά τα $4$, και $300 \times 1{,}5 = 450$ ✓

   Η «μονάδα» — πόσο για ένα — είναι ο πιο σίγουρος δρόμος σε κάθε αναλογία.

### Παράδειγμα 3: Σε χάρτη κλίμακας 1 : 50.000, δύο χωριά απέχουν 6 cm. Πόσο απέχουν στην πραγματικότητα;

1. $1$ cm στον χάρτη $= 50.000$ cm στην πραγματικότητα.
2. $6$ cm → $6 \times 50.000 = 300.000$ cm.
3. Μετατρέπω σε χιλιόμετρα: $300.000$ cm $= 3.000$ m $= 3$ km.
4. **$3$ χιλιόμετρα.**

   **Συντομότερα:** στην κλίμακα $1 : 50.000$, κάθε $1$ cm είναι μισό χιλιόμετρο. Άρα $6 \times 0{,}5 = 3$ km ✓

## Ερωτήσεις

1. Ποιος λόγος είναι ίδιος με τον $3 : 4$;
   - $9 : 12$
   - $4 : 5$
   - $6 : 7$
   - $3 : 8$
2. $36$ καραμέλες μοιράζονται σε λόγο $4 : 5$. Πόσες παίρνει ο πρώτος;
   - $16$
   - $4$
   - $20$
   - $18$
3. Σε λόγο $2 : 3$, τι κλάσμα του συνόλου παίρνει ο πρώτος;
   - $\frac{2}{5}$
   - $\frac{2}{3}$
   - $\frac{3}{5}$
   - $\frac{1}{2}$
4. Συνταγή για $6$ άτομα θέλει $240$ g ρύζι. Πόσο για $9$ άτομα;
   - $360$ g
   - $243$ g
   - $160$ g
   - $2.160$ g
5. Σε χάρτη κλίμακας $1 : 100.000$, απόσταση $4$ cm αντιστοιχεί σε...
   - $4$ χιλιόμετρα
   - $400$ χιλιόμετρα
   - $4$ μέτρα
   - $100.000$ χιλιόμετρα
6. Σε λόγο $3 : 4$, τι κλάσμα του συνόλου παίρνει ο δεύτερος;
   - $\frac{4}{7}$
   - $\frac{4}{3}$
   - $\frac{3}{7}$
   - $\frac{1}{4}$
7. Ο λόγος αγοριών προς κορίτσια είναι $3 : 5$ και τα παιδιά είναι $40$. Πόσα είναι τα αγόρια;
   - $15$
   - $25$
   - $8$
   - $20$
8. Σε χάρτη κλίμακας $1 : 200.000$, απόσταση $5$ cm αντιστοιχεί σε:
   - $10$ km
   - $1$ km
   - $100$ km
   - $1.000$ km

## Ασκήσεις

1. Γράψε έναν λόγο ίδιο με τον $2 : 5$.
2. $45$ καραμέλες μοιράζονται σε λόγο $2 : 3$. Πόσες παίρνει ο δεύτερος;
3. Μια συνταγή για $6$ άτομα θέλει $450$ ml γάλα και $3$ αυγά. Έχεις $1$ λίτρο γάλα και $5$ αυγά. Για πόσα άτομα το πολύ μπορείς να τη φτιάξεις;
4. Σε ένα βάζο, ο λόγος κόκκινων προς πράσινες καραμέλες είναι $3 : 5$. Ρίχνεις μέσα $6$ κόκκινες ακόμα, και τώρα οι κόκκινες είναι όσες και οι πράσινες.
   α) Πόσες πράσινες καραμέλες έχει το βάζο;
   β) Πόσες κόκκινες είχε το βάζο στην αρχή;
   γ) Πόσες καραμέλες έχει τώρα όλο το βάζο;
5. Τα χρήματα της Άννας και του Βασίλη είναι σε λόγο $5 : 3$. Η Άννα δίνει $4$ € στον Βασίλη, και τώρα ο λόγος είναι $3 : 2$.
   α) Πόσα χρήματα έχουν οι δύο μαζί;
   β) Πόσα είχε στην αρχή ο καθένας;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/math/ratios
