# Πιθανότητα — πόσο πιθανό είναι;

> Βέβαιο, αδύνατο, ή κάπου ανάμεσα.

Μαθηματικά, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/math/probability-intro

## Τι θα μάθεις

- Να κατατάσσεις ένα ενδεχόμενο ως βέβαιο, αδύνατο ή ενδιάμεσο.
- Να γράφεις πιθανότητα ως κλάσμα ευνοϊκών προς σύνολο.
- Να συγκρίνεις δύο πιθανότητες.
- Να αναγνωρίζεις ότι το παρελθόν δεν αλλάζει την επόμενη δοκιμή.

## Από το «σίγουρα» στο «μάλλον όχι»

Κάποια πράγματα θα συμβούν σίγουρα. Κάποια δεν γίνεται να συμβούν. Τα περισσότερα είναι κάπου ανάμεσα.

| Ενδεχόμενο             | Πόσο πιθανό      |
| ---------------------- | ---------------- |
| Αύριο θα ξημερώσει     | **Βέβαιο**       |
| Θα ρίξεις $7$ σε ζάρι  | **Αδύνατο**      |
| Θα ρίξεις ζυγό σε ζάρι | Ίσες πιθανότητες |
| Θα ρίξεις $6$ σε ζάρι  | Λίγο πιθανό      |

*Διαδραστικό στη σελίδα: Η σακούλα με τις μπάλες*

## Το κλάσμα της πιθανότητας

**πιθανότητα = ευνοϊκές περιπτώσεις : όλες οι περιπτώσεις**

Σε μια σακούλα με $3$ μπλε και $5$ πράσινες μπάλες (σύνολο $8$):

Για το μπλε:

$$
P = \frac{3}{8}
$$

> **Κλειδί**
>
> Η πιθανότητα είναι πάντα ανάμεσα στο $0$ και το $1$.
>
> - $0$ → **αδύνατο** (καμία ευνοϊκή περίπτωση)
> - $1$ → **βέβαιο** (όλες οι περιπτώσεις είναι ευνοϊκές)
> - $\frac{1}{2}$ → ίσες πιθανότητες
>
> Αν σου βγει πιθανότητα μεγαλύτερη από $1$, κάτι μετρήθηκε λάθος: οι ευνοϊκές δεν μπορούν να ξεπερνούν το σύνολο.

## Οι περιπτώσεις πρέπει να είναι ισοπίθανες

> **Πρόσεχε**
>
> «Δύο ενδεχόμενα» **δεν** σημαίνει «μισή-μισή».
>
> Θα βρέξει αύριο ή όχι — δύο ενδεχόμενα, αλλά **όχι** $\frac{1}{2}$ το καθένα.
>
> Το κλάσμα δουλεύει μόνο όταν όλες οι περιπτώσεις έχουν **ίδια** πιθανότητα: οι έξι πλευρές ενός ζαριού, οι δύο πλευρές ενός νομίσματος, οι μπάλες μιας σακούλας.

## Το ζάρι δεν θυμάται

Έριξες τέσσερις φορές ζάρι και βγήκε $6$ κάθε φορά. Τι πιθανότητα να ξαναβγεί $6$;

$$
\frac{1}{6}
$$

**Ακριβώς η ίδια.** Το ζάρι δεν ξέρει τι έγινε πριν. Κάθε ρίψη ξεκινάει από την αρχή.

> **Θυμήσου**
>
> Αυτό είναι το πιο διαδεδομένο λάθος στις πιθανότητες, και το κάνουν και ενήλικες.
>
> «Έχει ώρα να βγει κορώνα, άρα τώρα θα βγει» — λάθος. Το νόμισμα δεν κρατάει λογαριασμό.
>
> Όσες φορές κι αν έφερες γράμματα, η επόμενη ρίψη είναι πάλι $\frac{1}{2}$.

## Σύγκριση πιθανοτήτων

Σακούλα Α: $2$ κόκκινες από $5$. Σακούλα Β: $3$ κόκκινες από $10$.

Πού είναι πιο πιθανό να τραβήξεις κόκκινη;

$$
\frac{2}{5} = \frac{4}{10} \qquad \frac{4}{10} > \frac{3}{10}
$$

Κοινός παρονομαστής — ακριβώς όπως στα κλάσματα. $\frac{4}{10} > \frac{3}{10}$, άρα **η σακούλα Α**.

Πρόσεξε: η Β έχει **περισσότερες** κόκκινες, αλλά μικρότερη πιθανότητα. Μετράει η **αναλογία**, όχι το πλήθος.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Ζάρι: ποια η πιθανότητα να φέρεις ζυγό;

1. Όλες οι περιπτώσεις: $1, 2, 3, 4, 5, 6$ — έξι, και ισοπίθανες.
2. Ευνοϊκές (ζυγοί): $2, 4, 6$ — τρεις.
3. $P = \frac{3}{6} = \frac{1}{2}$
4. Ίσες πιθανότητες — όπως το νόμισμα.

### Παράδειγμα 2: Σακούλα με 4 κόκκινες, 6 μπλε, 2 κίτρινες. Πιθανότητα να μην τραβήξεις μπλε;

1. Σύνολο: $4 + 6 + 2 = 12$ μπάλες.
2. «Όχι μπλε» σημαίνει κόκκινη ή κίτρινη: $4 + 2 = 6$ ευνοϊκές.
3. $P = \frac{6}{12} = \frac{1}{2}$
4. **Έλεγχος με το συμπλήρωμα:** για το μπλε $P = \frac{6}{12} = \frac{1}{2}$, και οι δύο πιθανότητες μαζί κάνουν $1$ ✓

   Το «όχι Χ» υπολογίζεται πάντα ως $1 - P(X)$.

### Παράδειγμα 3: Έριξες νόμισμα 5 φορές και βγήκε κορώνα κάθε φορά. Τι πιθανότητα για κορώνα στην έκτη;

1. Το νόμισμα έχει δύο ισοπίθανες πλευρές.
2. Οι προηγούμενες ρίψεις **δεν** επηρεάζουν τη νέα. Το νόμισμα δεν έχει μνήμη.
3. $P = \frac{1}{2}$
4. Προσοχή στη διαφορά:
   - «Πόσο πιθανό είναι να βγουν **έξι** κορώνες στη σειρά;» → πολύ μικρή πιθανότητα, γιατί ρωτάς για όλη τη σειρά **πριν** ξεκινήσει.
   - «Πόσο πιθανό είναι η **επόμενη** να είναι κορώνα;» → $\frac{1}{2}$, πάντα.
   Οι πέντε πρώτες ρίψεις έχουν ήδη γίνει. Δεν είναι πια αβέβαιες.

## Ερωτήσεις

1. Σακούλα με $4$ κόκκινες και $6$ μπλε μπάλες. Ποια η πιθανότητα να τραβήξεις κόκκινη;
   - $\frac{4}{10}$
   - $\frac{4}{6}$
   - $\frac{1}{2}$
   - $4$
2. Ποια πιθανότητα αντιστοιχεί σε **αδύνατο** ενδεχόμενο;
   - $0$
   - $1$
   - $\frac{1}{2}$
   - $-1$
3. Έριξες ζάρι τρεις φορές και βγήκε $6$ κάθε φορά. Τι πιθανότητα για $6$ στην τέταρτη;
   - $\frac{1}{6}$
   - Μικρότερη από $\frac{1}{6}$, γιατί βγήκε ήδη πολλές φορές
   - Μεγαλύτερη από $\frac{1}{6}$, γιατί το ζάρι «φέρνει εξάρια»
   - $\frac{1}{2}$
4. Σακούλα Α: $3$ κόκκινες από $6$. Σακούλα Β: $4$ κόκκινες από $10$. Πού είναι πιο πιθανό να τραβήξεις κόκκινη;
   - Στην Α
   - Στη Β, γιατί έχει περισσότερες κόκκινες
   - Είναι ίδιες
   - Δεν συγκρίνονται
5. «Θα βρέξει αύριο ή δεν θα βρέξει — άρα η πιθανότητα είναι $\frac{1}{2}$.» Τι είναι λάθος;
   - Τα δύο ενδεχόμενα δεν είναι ισοπίθανα
   - Τίποτα, το συλλογιστικό είναι σωστό
   - Ότι η πιθανότητα δεν γράφεται ως κλάσμα
   - Ότι τα ενδεχόμενα είναι τρία, όχι δύο
6. Ποια πιθανότητα αντιστοιχεί σε **σίγουρο** ενδεχόμενο;
   - $1$
   - $0$
   - $\frac{1}{2}$
   - $100$
7. Ρίχνεις ένα ζάρι. Ποια είναι η πιθανότητα να φέρεις ζυγό αριθμό;
   - $\frac{3}{6}$
   - $\frac{1}{6}$
   - $\frac{2}{6}$
   - $\frac{4}{6}$
8. Σακούλα με $3$ κόκκινες, $4$ μπλε και $3$ πράσινες μπάλες. Ποια η πιθανότητα να **μην** τραβήξεις μπλε;
   - $\frac{6}{10}$
   - $\frac{4}{10}$
   - $\frac{3}{10}$
   - $\frac{6}{4}$

## Ασκήσεις

1. Σακούλα με $5$ πράσινες και $7$ κίτρινες μπάλες. Ποια η πιθανότητα για πράσινη;
2. Ρίχνεις ένα ζάρι. Τι είναι πιο πιθανό: να φέρεις αριθμό μεγαλύτερο από $2$ ή να φέρεις μονό αριθμό;
3. Μια σακούλα έχει $3$ κόκκινες, $7$ πράσινες και μερικές κίτρινες μπάλες. Η πιθανότητα να τραβήξεις κίτρινη είναι $\frac{1}{3}$.
   α) Πόσες κίτρινες μπάλες έχει η σακούλα;
   β) Τράβηξες μία κίτρινη και δεν την ξανάβαλες. Έγινε πιο πιθανό ή λιγότερο πιθανό να τραβήξεις τώρα πράσινη;
4. Σε ένα παιχνίδι κερδίζεις αν τραβήξεις κόκκινη μπάλα χωρίς να κοιτάξεις. Η σακούλα Α έχει $3$ κόκκινες και $5$ μπλε. Η σακούλα Β έχει $5$ κόκκινες και $10$ μπλε.
   α) Από ποια σακούλα σε συμφέρει να τραβήξεις;
   β) Πόσες κόκκινες πρέπει να ρίξεις στη σακούλα Β, ώστε οι δύο σακούλες να δίνουν την ίδια πιθανότητα;
5. Μια σακούλα έχει $5$ κόκκινες, $4$ μπλε και $3$ κίτρινες μπάλες. Τραβάς μπάλες χωρίς να κοιτάς, και δεν τις ξαναβάζεις μέσα.
   α) Τουλάχιστον πόσες πρέπει να τραβήξεις, ώστε να είναι βέβαιο ότι έχεις δύο μπάλες ίδιου χρώματος;
   β) Τουλάχιστον πόσες, ώστε να είναι βέβαιο ότι έχεις μία κόκκινη;
   γ) Τράβηξες ήδη $3$ μπάλες, και ήταν όλες μπλε. Ποια είναι η πιθανότητα η επόμενη να είναι μπλε;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/math/probability-intro
