# Ποσοστά — πρώτη γνωριμία

> Το «τοις εκατό» είναι απλώς κλάσμα με παρονομαστή 100.

Μαθηματικά, Ε΄ Δημοτικού. https://www.akademio.gr/el/dim-5/math/percentages-intro

## Τι θα μάθεις

- Να διαβάζεις το ποσοστό ως κλάσμα με παρονομαστή 100.
- Να μετατρέπεις ανάμεσα σε ποσοστό, κλάσμα και δεκαδικό.
- Να υπολογίζεις ποσοστό ενός ποσού με τα εύκολα κλειδιά.
- Να βρίσκεις έκπτωση και τελική τιμή.

## «Τοις εκατό» σημαίνει «στα εκατό»

Το $\%$ δεν είναι καινούργια έννοια. Είναι **κλάσμα με παρονομαστή $100$**, γραμμένο με σύμβολο.

$$
25\% = \frac{25}{100} = 0{,}25
$$

Τρεις γραφές, μία ποσότητα. Τα ίδια $25$ τετραγωνάκια από τα $100$.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Ποσοστό, κλάσμα, δεκαδικός*

## Οι μετατροπές, σε μία γραμμή η καθεμία

| Από      | Προς     | Τι κάνεις                            | Παράδειγμα                              |
| -------- | -------- | ------------------------------------ | --------------------------------------- |
| $\%$     | δεκαδικό | διαιρείς με $100$                    | $35\% \to 0{,}35$                       |
| δεκαδικό | $\%$     | πολλαπλασιάζεις με $100$             | $0{,}08 \to 8\%$                        |
| $\%$     | κλάσμα   | βάζεις $100$ από κάτω και απλοποιείς | $40\% \to \frac{40}{100} = \frac{2}{5}$ |
| κλάσμα   | $\%$     | φέρνεις σε παρονομαστή $100$         | $\frac{3}{4} = \frac{75}{100} = 75\%$   |

Το τετράγωνο των $100$ δείχνει μόνο εκατοστά. Για τα υπόλοιπα κλάσματα, δοκίμασε εδώ το $\frac{3}{4}$, μετά το $\frac{9}{25}$ και το $\frac{1}{3}$.

*Διαδραστικό στη σελίδα: Από κλάσμα σε ποσοστό*

> **Πρόσεχε**
>
> $0{,}5$ είναι $50\%$, **όχι** $5\%$.
>
> Το $5\%$ είναι $0{,}05$. Η διαφορά είναι δεκαπλάσια — και σε τιμές σημαίνει πολλά χρήματα.
>
> Έλεγχος: το $0{,}5$ είναι το μισό. Το μισό είναι $50\%$. Λογικό.

## Τα κλειδιά που πρέπει να ξέρεις απ' έξω

$$
50\% = \frac{1}{2} \qquad 25\% = \frac{1}{4} \qquad 20\% = \frac{1}{5} \qquad 10\% = \frac{1}{10}
$$

Με αυτά υπολογίζεις τα περισσότερα **στο μυαλό**.

> **Κλειδί**
>
> Το $10\%$ είναι το πιο χρήσιμο: **διώχνεις ένα μηδενικό** (ή μετακινείς την υποδιαστολή μία θέση αριστερά).
>
> $10\%$ των $250$ → $25$
>
> Και από εκεί χτίζεις τα υπόλοιπα:
>
> - $20\%$ = δύο φορές το $10\%$ → $50$
> - $5\%$ = μισό του $10\%$ → $12{,}5$
> - $30\%$ = τρεις φορές το $10\%$ → $75$

## Ο γενικός τρόπος

Για οποιοδήποτε ποσοστό:

**ποσοστό του ποσού = (ποσοστό : 100) × ποσό**

Το $15\%$ του $80$:

$$
\frac{15}{100} \times 80 = 0{,}15 \times 80 = 12
$$

## Εκπτώσεις: δύο δρόμοι

Ένα παντελόνι $60$ ευρώ με έκπτωση $30\%$.

**Δρόμος Α:** βρες την έκπτωση, αφαίρεσέ την.

$30\%$ των $60$ = $18$ → $60 - 18 = 42$ ευρώ

**Δρόμος Β:** βρες κατευθείαν τι πληρώνεις.

Αν φεύγει το $30\%$, μένει το $70\%$ → $0{,}7 \times 60 = 42$ ευρώ

> **Θυμήσου**
>
> Ο δρόμος Β είναι ένα βήμα αντί για δύο.
>
> «Έκπτωση $30\%$» σημαίνει «πληρώνω $70\%$». Πάντα συμπληρώνουν στο $100$.

## Παραδείγματα

### Παράδειγμα 1: Πόσο είναι το 20% των 45 ευρώ;

1. Ξεκινάω από το $10\%$: διώχνω ένα μηδενικό.

   $10\%$ των $45$ = $4{,}5$
2. Το $20\%$ είναι διπλάσιο.

   $2 \times 4{,}5 = 9$
3. $9$ ευρώ.
4. **Έλεγχος με κλάσμα:** $20\% = \frac{1}{5}$, και $45 : 5 = 9$ ✓

### Παράδειγμα 2: Σε ένα τεστ 40 ερωτήσεων απάντησες σωστά τις 34. Τι ποσοστό;

1. Γράφω ως κλάσμα: $\frac{34}{40}$.
2. Θέλω παρονομαστή $100$. Από $40$ στο $100$ πολλαπλασιάζω με $2{,}5$.
3. $\frac{34 \times 2{,}5}{40 \times 2{,}5} = \frac{85}{100}$
4. **$85\%$.**

   **Έλεγχος:** $85\%$ είναι λίγο πάνω από τα $\frac{4}{5}$ (=$80\%$), και το $34$ είναι λίγο πάνω από τα $\frac{4}{5}$ των $40$ (=$32$) ✓

### Παράδειγμα 3: Ένα βιβλίο 24 ευρώ έχει έκπτωση 25%. Πόσο πληρώνεις;

1. **Δρόμος Β:** αν φεύγει $25\%$, πληρώνω $75\%$.
2. $75\% = \frac{3}{4}$.
3. $\frac{3}{4} \times 24 = 18$
4. $18$ ευρώ.

   **Έλεγχος με δρόμο Α:** $25\%$ των $24$ είναι $6$, και $24 - 6 = 18$ ✓

## Ερωτήσεις

1. Πώς γράφεται το $7\%$ ως δεκαδικός;
   - $0{,}07$
   - $0{,}7$
   - $7{,}0$
   - $0{,}007$
2. Πόσο είναι το $10\%$ των $340$;
   - $34$
   - $3{,}4$
   - $3.400$
   - $10$
3. Πόσο τοις εκατό είναι το $\frac{3}{5}$;
   - $60\%$
   - $35\%$
   - $3\%$
   - $53\%$
4. Πόσο είναι το $15\%$ των $60$ ευρώ;
   - $9$ ευρώ
   - $15$ ευρώ
   - $900$ ευρώ
   - $4{,}5$ ευρώ
5. Ένα παπούτσι $80$ ευρώ έχει έκπτωση $40\%$. Πόσο πληρώνεις;
   - $48$ ευρώ
   - $32$ ευρώ
   - $40$ ευρώ
   - $112$ ευρώ
6. Πόσο είναι το $5\%$ των $400$;
   - $20$
   - $80$
   - $5$
   - $40$
7. Πώς γράφεται το $\frac{7}{20}$ ως ποσοστό;
   - $35\%$
   - $7\%$
   - $20\%$
   - $27\%$
8. Μια τιμή ανεβαίνει $10\%$ και μετά πέφτει $10\%$. Επιστρέφει στην αρχική;
   - Όχι, καταλήγει λίγο χαμηλότερα
   - Ναι, πάντα
   - Ναι, αν η τιμή είναι στρογγυλή
   - Όχι, καταλήγει υψηλότερα

## Ασκήσεις

1. Πόσο είναι το $10\%$ των $250$;
2. Τι είναι περισσότερο: το $20\%$ των $90$ ευρώ ή το $30\%$ των $50$ ευρώ; Πόσο περισσότερο;
3. Στο πρώτο τεστ, με $25$ ερωτήσεις, πήρες $84\%$. Το δεύτερο τεστ έχει $40$ ερωτήσεις. Θέλεις στα δύο τεστ μαζί να έχεις απαντήσει σωστά τουλάχιστον το $85\%$ όλων των ερωτήσεων. Πόσες σωστές χρειάζεσαι το λιγότερο στο δεύτερο;
4. Ένα μπουφάν κοστίζει $80$ €. Το κατάστημα Α κάνει έκπτωση $30\%$. Το κατάστημα Β κάνει έκπτωση $20\%$, και στο ταμείο άλλο $10\%$ πάνω στη νέα τιμή. Ο Πέτρος λέει ότι είναι το ίδιο, αφού $20 + 10 = 30$.
   α) Πόσο πληρώνεις στο κατάστημα Α;
   β) Πόσο πληρώνεις στο κατάστημα Β;
   γ) Ποιο κατάστημα συμφέρει, και πόσο φθηνότερο είναι;
5. Σε μια τάξη $25$ παιδιών, το $60\%$ παίζει ποδόσφαιρο και το $48\%$ παίζει μπάσκετ. Μερικά παιδιά παίζουν και τα δύο.
   α) Πόσα παιδιά παίζουν ποδόσφαιρο και πόσα μπάσκετ;
   β) Τουλάχιστον πόσα παιδιά παίζουν και τα δύο;
   γ) Το πολύ τι ποσοστό της τάξης παίζει και τα δύο;

---

Οι απαντήσεις, τα διαδραστικά και τα παιχνίδια είναι στη σελίδα της ενότητας: https://www.akademio.gr/el/dim-5/math/percentages-intro
